Wiki BUWr - Wkład użytkownika [pl]

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-10-15T10:40:21Z

Anna Osowska:

__SPIS__

== Oznaczanie języka metadanych ==

Wszystkie informacje dotyczące obiektu, które redaktorzy BC umieszczają w odpowiednich polach opisu, mieszczą się w kategorii [https://pl.wikipedia.org/wiki/Metadane metadanych] opisowych. Metadane opisowe, czyli dane dostarczające szczegółowych informacji o obiekcie, pozwalają z jednej strony w efektywny sposób korzystać użytkownikom ze znalezionych zasobów, a z drugiej, dzięki stosowaniu jednolitych standardów, umożliwiają wymianę danych między różnymi bazami i systemami. Nawet najpiękniej zeskanowany obiekt nie będzie mógł być znaleziony przez potencjalnego użytkownika, jeśli nie będzie miał dobrze opisanych metadanych. Z tego względu tak istotne jest zwrócenie uwagi na właściwe uzupełnianie poszczególnych pól, gdyż '''poprawnie wprowadzone metadane są kluczem do ich skutecznego wykorzystania'''.

Standardy metadanych wykorzystywanych w opisach obiektów w BCUWr/RUWr to Dublin Core w wersji 1.1 i rozszerzonej oraz PLMET. Językiem tych standardów jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/XML XML] (eXtensible Markup Language), czy rozszerzalny język znaczników. XML jest językiem rekomendowanym oraz specyfikowanym przez organizację [https://pl.wikipedia.org/wiki/World_Wide_Web_Consortium W3C], co zapewnia jego uniwersalność i umożliwia szerokie stosowanie, głównie przez eksport i import między różnymi systemami. XML używa tzw. znaczników oraz atrybutów, aby w odpowiedni sposób oznaczyć dane i ich parametry.

Mówiąc najkrócej, składnia XML to etykiety, oznaczane za pomocą ostrych nawiasów - musi wystąpić etykieta początkowa i końcowa. Pomiędzy etykietami może znajdować się dowolny tekst, inne etykiety (wtedy powstanie wyrażenie budujące hierarchię), a także dowolna liczba atrybutów. W najprostszym przypadku będzie to zatem:

<etykieta>wartość</etykieta>

przykład: <dc:subject>cartography</dc:subject>

<etykieta atrybut= "..." >wartość</etykieta>

przykład: <dc:subject xml:lang="en">cartography</dc:subject>

Standard XML nie określa w żaden sposób zawartości etykiet i atrybutów - może tam być wszystko, co mieści się [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml/ w regułach składni]<ref>Logoscript, [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml Reguły dokumenty XML], 26 marca 2013 [dostęp 2021-09-07]</ref>. Więcej w przystępny sposób opisano np. [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych w tym wpisie]<ref>M. Zieliński, [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych Wstęp do standardów metadanych], 7 stycznia 2019 [dostęp 2021-09-07].</ref>.

Dla redaktora biblioteki cyfrowej powyższe informacje mogą pomóc w zrozumieniu jak zapisywane i przekazywane dalej są poszczególne elementy opisu - czyli metadane opisowe, wprowadzane w odpowiednie pola systemu dLibra. W tym przypadku, najprościej rzecz ujmując, etykieta to nazwa pola (w postaci angielskiej nazwy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Resource_Description_Framework RDF], np. Title, Creator, Subject), a atrybutem jest oznaczenie języka, jeśli wartość została wpisana w zakładkę językową.

== Zakładki językowe ==

'''W systemie dLibra narzędziem, które umożliwia oznaczanie języka wpisanej wartości, są zakładki językowe.''' Każdy język oznaczony jest '''dwuliterowym skrótem oraz flagą'''. Zakładka, która przechowuje wartości niezależne od języka oznaczona jest jako Niez. Kolejność zakładek jest z góry narzucona (nie można jej zmienić) - ułożone są one alfabetycznie według kodów, z zakładką Niez. na samym dole.

Zakładki językowe włącza administrator systemu z poziomu zarządzania, dlatego wszyscy redaktorzy widzą te same zakładki. Można włączyć dowolną liczbę zakładek (dla wszystkich bardziej lub mniej popularnych języków), jednak praca z dużą ich liczbą nie jest wygodna dla redaktorów.

Obecnie (stan na wrzesień 2021) włączone są języki: polski (PL), angielski (EN), niemiecki (DE), łacina (LA), włoski (IT). Zakładkę Niez. wykorzystuje się dla wartości, które są wyrażone w innych językach lub są faktycznie niezależne od języka (patrz p. 1 i 6 [[#Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych|Wskazówek dotyczących stosowania zakładek językowych]].

'''Przykłady używania zakładek - pole TYTUŁ''':

1. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę Niez.''', to do bazy danych zapisze się tylko wartość, bez atrybutu wskazującego na jej język:

[[Plik:tytuł_niez.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''nie zostanie przekazana żadna informacja o jego języku'''.

2. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę właściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się poprawne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_PL.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="pl"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku polskim'''.

3. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę niewłaściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się błędne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_EN.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="en"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku angielskim, co będzie niewłaściwe'''.

Powyższe przykłady pokazują, że to tylko od redaktora zależy, czy konkretnej wartości zostanie nadane oznaczenie języka i czy będzie ono poprawne, dlatego opisując obiekt warto zwrócić na to szczególną uwagę. Oznaczanie języka metadanych ma także znaczenie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych przy obliczaniu poziomów metadanych] zdefiniowanych w dokumencie Europeana Publishing Framework<ref>[https://pro.europeana.eu/post/publishing-framework Europeana Publishing Framework], [dostęp 2021-09-07].</ref>, gdyż liczba relewantnych pól z oznaczeniem językowym jest jednym z trzech podstawowych kryteriów kwalifikacji opisu do poziomu A, B lub C.

== Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych ==

1. '''Idea zakładek nie do końca ostro traktuje rozdzielenie języka dzieła od języka opisu.''' Nie należy zatem utożsamiać języka dzieła (który jest oznaczony w polu JĘZYK za pomocą odpowiedniego trzyliterowego kodu) z językiem, w którym opisywany jest dany obiekt. W opisie bardzo ważny jest tytuł dzieła. '''Jeśli język tytułu jest oczywisty i możliwy do określenia, a w systemie jest zakładka dla tego języka, umieść go w tej zakładce językowej.''' Wpisywanie tytułu w zakładkę Niez. powinno mieć miejsce tylko wtedy, kiedy faktycznie nie ma innej możliwości, tj. nie ma zakładki językowej, w której mógłbyś go umieścić. 

2. '''Błędem jest wpisywanie fraz wyrażonych w konkretnym języku w zakładkę przeznaczoną dla innego języka''' - powstanie niespójność w oznaczaniu. 

3. Nie należy powtarzać tych samych wartości w kilku zakładkach językowych, wystarczy '''wpisać ją jednokrotnie we właściwym miejscu''' (wyjątek: jeśli słowo/wyrażenie brzmi tak samo w kilku językach i chcesz to świadomie podkreślić, np. w polu TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE). Nowy sposób wyświetlania opisów zapewni, że użytkownik zobaczy wszystkie wartości niezależnie od wybranego języka interfejsu. 

4. Jeśli przygotowujesz opis, który ma być '''zagregowany w Europeanie''' (przede wszystkim obiekty znajdujące się w domenie publicznej i [https://pro.europeana.eu/page/available-rights-statements na licencjach] zakładających ich szerokie udostępnianie), stosuj wskazówki sformułowane w dokumencie [https://pro.europeana.eu/files/Europeana_Professional/Publications/Publishing_Framework/Europeana_publishing_framework_metadata_v-0-8.pdf Europeana Publishing Framework] i materiałach przygotowanych przez redaktorów merytorycznych BCUWr i RUWr. '''Zwróć uwagę na to, aby oznaczać język dla [https://docs.google.com/document/d/1-2fL1ptMGkzAsOzohC22zvPJr8fb56VY6L65atvNEp4/edit relewantnych pól], czyli takich, które są istotne dla spełnienia kryteriów, ponieważ wpisując ich wartości w zakładkę niezależną od języka, na starcie obniżasz poziom metadanych - nie są one wtedy brane w ogóle pod uwagę''' (wyjątek: pole ŹRÓDŁO). 

{| class="wikitable"
|+ '''WYKAZ RELEWANTNYCH PÓL'''
 
|-
! !! nazwa pola w dLibrze !! uwagi
|-
| dc:coverage || ZAKRES || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: ZAKRES PRZESTRZENNY i ZAKRES CZASOWY
|-
| dc:description || OPIS ||
|-
| dc:format || FORMAT ||
|-
| dc:relation || POWIĄZANIE ||
|-
| dc:rights || PRAWA || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: PRAWA DOSTĘPU i LICENCJA
|-
| dc:source || ŹRÓDŁO || '''wyjątek''' - mimo że pole jest w wykazie relewantnych dla Europeany, u nas do niego trafiają sygnatury, które są niezależne od języka, dlatego '''wypełniamy w zakładce Niez.'''
|-
| dc:subject || TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE ||
|-
| dc:title || TYTUŁ ||
|-
| dc:type || TYP ZASOBU || wypełniamy także kwalifikator: SZCZEGÓŁOWY TYP ZASOBU
|-
| dcterms:alternative || TYTUŁ ODMIENNY ||
|-
| dcterms:hasPart || MA CZĘŚĆ ||
|-
| dcterms:isPartOf || JEST CZĘŚCIĄ ||
|-
| dcterms:isReferencedBy || MA ODNIESIENIE W ||
|-
| dcterms:medium || NOŚNIK ||
|-
| dcterms:provenance || POCHODZENIE ||
|-
| dcterms:references || ODNOSI SIĘ DO ||
|-
| dcterms:spatial || ZAKRES PRZESTRZENNY ||
|-
| dcterms:tableOfContents || SPIS TREŚCI ||
|-
| dcterms:temporal || ZAKRES CZASOWY ||
|-
| edm:currentLocation || --- ||
|-
| edm:hasType || --- ||
|-
| edm:isRelatedTo || --- ||
|}

Z oczywistych względów nie każdy obiekt ma wypełnione wszystkie 22 pola, które biorą udział w procesie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych wyznaczania poziomów Tier metadata]. Dlatego też do tych obliczeń wykorzystane są '''tylko pola, które zostały wypełnione'''. Jeśli w opisie wypełniono 7 z powyższych pól, z czego 4 wartości wpisano w zakładkę Niez., to oznaczenie języka ma 43% pól. Taki rekord, nawet przy spełnieniu pozostałych kryteriów, pozostanie na najniższym poziomie, czyli Tier A.

Pamiętaj przy tym, że liczą się tylko '''unikalne wystąpienia danego pola''', czyli jeśli np. dla pola TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE będzie 5 wpisów posiadających oznaczenie języka (spełniających warunek xml:lang), to do obliczania poziomu metadanych jest to liczone jako 1 pole. Dlatego też nie ma konieczności wypełniania wartości parami w zakładkach, ważne jedynie, aby wartość we właściwym języku była w dobrej zakładce. Opis zawierający '''mniej wartości, ale wpisanych we właściwe zakładki językowe''' (nawet tylko polskie w zakładce PL), '''otrzyma wyższy poziom Tier metadata niż opis zawierający wypełnione wszystkie pola w zakładce Niez.'''

[Więcej materiałów na temat poziomów metadanych będzie przygotowanych wkrótce.]

5. '''Hasła osobowe w polach TWÓRCA, WSPÓŁTWÓRCA oraz WYDAWCA wpisuj w polską zakładkę językową (PL)''', najlepiej w brzmieniu zgodnym z hasłem zamieszczonym w [http://katalog.nukat.edu.pl/heading/search?theme=nukat bazie NUKAT]. Jeśli hasła nie ma w tej bazie, ustal właściwą formę na postawie innych kartotek, np. [http://viaf.org/ VIAF].

Jeśli to możliwe staraj się, aby hasło było kompletne. Akceptowalny jest zapis:
* Nazwisko, Imię (BBBB-DDDD), gdzie BBBB to rok urodzenia a DDDD to rok śmierci
* możliwe jest użycie całej daty urodzenia / śmierci w formacie YYYY-MM-DD
* dla osób żyjących poprawny jest zapis (BBBB-), gdzie BBBB to rok / data urodzenia
* można użyć dopowiedzenia, oznaczającego dziedzinę lub zawód, np. (rytownik), (górnictwo).

'''Hasła dla instytucji w polach TWÓRCA, WSPÓŁTWÓRCA oraz WYDAWCA wpisuj w zakładkę językową zgodną z ich językiem''' tak, aby całość była spójna, np. "Uniwersytet Wrocławski" w zakładkę PL, ale "Königliche Universität zu Breslau" w zakładkę DE.

Nie zaleca się umieszczania wartości z wymienionych pól w zakładce NIez. - one również biorą udział w tworzeniu klas kontekstowych do Europeany, dlatego niezbędne jest opatrzenie ich atrybutem językowym xml:lang.

[Więcej materiałów na ten temat wraz z przykładami będzie przygotowanych wkrótce.]

6. Mimo że lista relewantnych pól zawiera tylko część pól dostępnych w dLibrze, '''staraj się, aby tworzony opis także dla pozostałych zawierał prawidłowe oznaczenia języka, jeśli to możliwe'''. W ten sposób opisy tworzone w BCUWr i RUWr będą prezentować dobrą jakość i wysoki poziom, poszerzą się również możliwości wykorzystania tworzonych przez nas danych.

7. '''Do pól niezależnych od języka należą te, które przechowują liczby''' (daty), '''wszelkiego rodzaju identyfikatory''' (np. sygnatury, ISBN) '''oraz kody''' (np. kod języka dzieła). Dla niektórych pól nie da się jednak jednoznacznie określić, czy są zależne od języka czy nie, gdyż jest to związane z ich zawartością, np. ZAKRES CZASOWY w postaci “1891.01.01-1900.12.31” jest wartością niezależną od języka, natomiast “koniec XX w.” jest frazą wyrażoną w języku polskim i powinna być wpisana w zakładkę PL.

8. W razie wątpliwości dotyczących stosowania zakładek językowych skontaktuj się z administratorem merytorycznym BCUWr lub RUWr.

== Wyjaśnienia ==
<div class="references-small"> <references /> </div>

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-12T12:02:47Z

Anna Osowska:

__SPIS__

== Oznaczanie języka metadanych ==

Wszystkie informacje dotyczące obiektu, które redaktorzy BC umieszczają w odpowiednich polach opisu, mieszczą się w kategorii [https://pl.wikipedia.org/wiki/Metadane metadanych] opisowych. Metadane opisowe, czyli dane dostarczające szczegółowych informacji o obiekcie, pozwalają z jednej strony w efektywny sposób korzystać użytkownikom ze znalezionych zasobów, a z drugiej, dzięki stosowaniu jednolitych standardów, umożliwiają wymianę danych między różnymi bazami i systemami. Nawet najpiękniej zeskanowany obiekt nie będzie mógł być znaleziony przez potencjalnego użytkownika, jeśli nie będzie miał dobrze opisanych metadanych. Z tego względu tak istotne jest zwrócenie uwagi na właściwe uzupełnianie poszczególnych pól, gdyż '''poprawnie wprowadzone metadane są kluczem do ich skutecznego wykorzystania'''.

Standardy metadanych wykorzystywanych w opisach obiektów w BCUWr/RUWr to Dublin Core w wersji 1.1 i rozszerzonej oraz PLMET. Językiem tych standardów jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/XML XML] (eXtensible Markup Language), czy rozszerzalny język znaczników. XML jest językiem rekomendowanym oraz specyfikowanym przez organizację [https://pl.wikipedia.org/wiki/World_Wide_Web_Consortium W3C], co zapewnia jego uniwersalność i umożliwia szerokie stosowanie, głównie przez eksport i import między różnymi systemami. XML używa tzw. znaczników oraz atrybutów, aby w odpowiedni sposób oznaczyć dane i ich parametry.

Mówiąc najkrócej, składnia XML to etykiety, oznaczane za pomocą ostrych nawiasów - musi wystąpić etykieta początkowa i końcowa. Pomiędzy etykietami może znajdować się dowolny tekst, inne etykiety (wtedy powstanie wyrażenie budujące hierarchię), a także dowolna liczba atrybutów. W najprostszym przypadku będzie to zatem:

<etykieta>wartość</etykieta>

przykład: <dc:subject>cartography</dc:subject>

<etykieta atrybut= "..." >wartość</etykieta>

przykład: <dc:subject xml:lang="en">cartography</dc:subject>

Standard XML nie określa w żaden sposób zawartości etykiet i atrybutów - może tam być wszystko, co mieści się [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml/ w regułach składni]<ref>Logoscript, [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml Reguły dokumenty XML], 26 marca 2013 [dostęp 2021-09-07]</ref>. Więcej w przystępny sposób opisano np. [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych w tym wpisie]<ref>M. Zieliński, [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych Wstęp do standardów metadanych], 7 stycznia 2019 [dostęp 2021-09-07].</ref>.

Dla redaktora biblioteki cyfrowej powyższe informacje mogą pomóc w zrozumieniu jak zapisywane i przekazywane dalej są poszczególne elementy opisu - czyli metadane opisowe, wprowadzane w odpowiednie pola systemu dLibra. W tym przypadku, najprościej rzecz ujmując, etykieta to nazwa pola (w postaci angielskiej nazwy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Resource_Description_Framework RDF], np. Title, Creator, Subject), a atrybutem jest oznaczenie języka, jeśli wartość została wpisana w zakładkę językową.

== Zakładki językowe ==

'''W systemie dLibra narzędziem, które umożliwia oznaczanie języka wpisanej wartości, są zakładki językowe.''' Każdy język oznaczony jest '''dwuliterowym skrótem oraz flagą'''. Zakładka, która przechowuje wartości niezależne od języka oznaczona jest jako Niez. Kolejność zakładek jest z góry narzucona (nie można jej zmienić) - ułożone są one alfabetycznie według kodów, z zakładką Niez. na samym dole.

Zakładki językowe włącza administrator systemu z poziomu zarządzania, dlatego wszyscy redaktorzy widzą te same zakładki. Można włączyć dowolną liczbę zakładek (dla wszystkich bardziej lub mniej popularnych języków), jednak praca z dużą ich liczbą nie jest wygodna dla redaktorów.

Obecnie (stan na wrzesień 2021) włączone są języki: polski (PL), angielski (EN), niemiecki (DE), łacina (LA), włoski (IT). Zakładkę Niez. wykorzystuje się dla wartości, które są wyrażone w innych językach lub są faktycznie niezależne od języka (patrz p. 1 i 6 [[#Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych|Wskazówek dotyczących stosowania zakładek językowych]].

'''Przykłady używania zakładek - pole TYTUŁ''':

1. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę Niez.''', to do bazy danych zapisze się tylko wartość, bez atrybutu wskazującego na jej język:

[[Plik:tytuł_niez.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''nie zostanie przekazana żadna informacja o jego języku'''.

2. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę właściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się poprawne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_PL.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="pl"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku polskim'''.

3. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę niewłaściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się błędne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_EN.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="en"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku angielskim, co będzie niewłaściwe'''.

Powyższe przykłady pokazują, że to tylko od redaktora zależy, czy konkretnej wartości zostanie nadane oznaczenie języka i czy będzie ono poprawne, dlatego opisując obiekt warto zwrócić na to szczególną uwagę. Oznaczanie języka metadanych ma także znaczenie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych przy obliczaniu poziomów metadanych] zdefiniowanych w dokumencie Europeana Publishing Framework<ref>[https://pro.europeana.eu/post/publishing-framework Europeana Publishing Framework], [dostęp 2021-09-07].</ref>, gdyż liczba relewantnych pól z oznaczeniem językowym jest jednym z trzech podstawowych kryteriów kwalifikacji opisu do poziomu A, B lub C.

== Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych ==

1. '''Idea zakładek nie do końca ostro traktuje rozdzielenie języka dzieła od języka opisu.''' Nie należy zatem utożsamiać języka dzieła (który jest oznaczony w polu JĘZYK za pomocą odpowiedniego trzyliterowego kodu) z językiem, w którym opisywany jest dany obiekt. W opisie bardzo ważny jest tytuł dzieła. '''Jeśli język tytułu jest oczywisty i możliwy do określenia, a w systemie jest zakładka dla tego języka, umieść go w tej zakładce językowej.''' Wpisywanie tytułu w zakładkę Niez. powinno mieć miejsce tylko wtedy, kiedy faktycznie nie ma innej możliwości, tj. nie ma zakładki językowej, w której mógłbyś go umieścić. 

2. '''Błędem jest wpisywanie fraz wyrażonych w konkretnym języku w zakładkę przeznaczoną dla innego języka''' - powstanie niespójność w oznaczaniu. 

3. Nie należy powtarzać tych samych wartości w kilku zakładkach językowych, wystarczy '''wpisać ją jednokrotnie we właściwym miejscu''' (wyjątek: jeśli słowo/wyrażenie brzmi tak samo w kilku językach i chcesz to świadomie podkreślić, np. w polu TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE). Nowy sposób wyświetlania opisów zapewni, że użytkownik zobaczy wszystkie wartości niezależnie od wybranego języka interfejsu. 

4. Jeśli przygotowujesz opis, który ma być '''zagregowany w Europeanie''' (przede wszystkim obiekty znajdujące się w domenie publicznej i [https://pro.europeana.eu/page/available-rights-statements na licencjach] zakładających ich szerokie udostępnianie), stosuj wskazówki sformułowane w dokumencie [https://pro.europeana.eu/files/Europeana_Professional/Publications/Publishing_Framework/Europeana_publishing_framework_metadata_v-0-8.pdf Europeana Publishing Framework] i materiałach przygotowanych przez redaktorów merytorycznych BCUWr i RUWr. '''Zwróć uwagę na to, aby oznaczać język dla [https://docs.google.com/document/d/1-2fL1ptMGkzAsOzohC22zvPJr8fb56VY6L65atvNEp4/edit relewantnych pól], czyli takich, które są istotne dla spełnienia kryteriów, ponieważ wpisując ich wartości w zakładkę niezależną od języka, na starcie obniżasz poziom metadanych - nie są one wtedy brane w ogóle pod uwagę''' (wyjątek: pole ŹRÓDŁO). 

{| class="wikitable"
|+ '''WYKAZ RELEWANTNYCH PÓL'''
 
|-
! !! nazwa pola w dLibrze !! uwagi
|-
| dc:coverage || ZAKRES || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: ZAKRES PRZESTRZENNY i ZAKRES CZASOWY
|-
| dc:description || OPIS ||
|-
| dc:format || FORMAT ||
|-
| dc:relation || POWIĄZANIE ||
|-
| dc:rights || PRAWA || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: PRAWA DOSTĘPU i LICENCJA
|-
| dc:source || ŹRÓDŁO || '''wyjątek''' - mimo że pole jest w wykazie relewantnych dla Europeany, u nas do niego trafiają sygnatury, które są niezależne od języka, dlatego '''wypełniamy w zakładce Niez.'''
|-
| dc:subject || TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE ||
|-
| dc:title || TYTUŁ ||
|-
| dc:type || TYP ZASOBU || wypełniamy także kwalifikator: SZCZEGÓŁOWY TYP ZASOBU
|-
| dcterms:alternative || TYTUŁ ODMIENNY ||
|-
| dcterms:hasPart || MA CZĘŚĆ ||
|-
| dcterms:isPartOf || JEST CZĘŚCIĄ ||
|-
| dcterms:isReferencedBy || MA ODNIESIENIE W ||
|-
| dcterms:medium || NOŚNIK ||
|-
| dcterms:provenance || POCHODZENIE ||
|-
| dcterms:references || ODNOSI SIĘ DO ||
|-
| dcterms:spatial || ZAKRES PRZESTRZENNY ||
|-
| dcterms:tableOfContents || SPIS TREŚCI ||
|-
| dcterms:temporal || ZAKRES CZASOWY ||
|-
| edm:currentLocation || --- ||
|-
| edm:hasType || --- ||
|-
| edm:isRelatedTo || --- ||
|}

Z oczywistych względów nie każdy obiekt ma wypełnione wszystkie 22 pola, które biorą udział w procesie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych wyznaczania poziomów Tier metadata]. Dlatego też do tych obliczeń wykorzystane są '''tylko pola, które zostały wypełnione'''. Jeśli w opisie wypełniono 7 z powyższych pól, z czego 4 wartości wpisano w zakładkę Niez., to oznaczenie języka ma 43% pól. Taki rekord, nawet przy spełnieniu pozostałych kryteriów, pozostanie na najniższym poziomie, czyli Tier A.

Pamiętaj przy tym, że liczą się tylko '''unikalne wystąpienia danego pola''', czyli jeśli np. dla pola TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE będzie 5 wpisów posiadających oznaczenie języka (spełniających warunek xml:lang), to do obliczania poziomu metadanych jest to liczone jako 1 pole. Dlatego też nie ma konieczności wypełniania wartości parami w zakładkach, ważne jedynie, aby wartość we właściwym języku była w dobrej zakładce. Opis zawierający '''mniej wartości, ale wpisanych we właściwe zakładki językowe''' (nawet tylko polskie w zakładce PL), '''otrzyma wyższy poziom Tier metadata niż opis zawierający wypełnione wszystkie pola w zakładce Niez.'''

[Więcej materiałów na temat poziomów metadanych będzie przygotowanych wkrótce.]

5. '''Wartości w polach TWÓRCA, WSPÓŁTWÓRCA oraz WYDAWCA wpisuj w polską zakładkę językową (PL)''', najlepiej w brzmieniu zgodnym z hasłem zamieszczonym w [http://katalog.nukat.edu.pl/heading/search?theme=nukat bazie NUKAT]. Jeśli hasła nie ma w tej bazie, ustal właściwą formę na postawie innych kartotek, np. [http://viaf.org/ VIAF]. Jeśli to możliwe staraj się, aby hasło było kompletne. Akceptowalny jest zapis:
* Nazwisko, Imię (BBBB-DDDD), gdzie BBBB to rok urodzenia a DDDD to rok śmierci
* możliwe jest użycie całej daty urodzenia / śmierci w formacie YYYY-MM-DD
* dla osób żyjących poprawny jest zapis (BBBB-), gdzie BBBB to rok / data urodzenia
* można użyć dopowiedzenia, oznaczającego dziedzinę lub zawód, np. (rytownik), (górnictwo).

Wartości z tych pól również biorą udział w tworzeniu klas kontekstowych do Europeany, dlatego niezbędne jest opatrzenie ich atrybutem językowym xml:lang.

[Więcej materiałów na ten temat wraz z przykładami będzie przygotowanych wkrótce.]

6. Mimo że lista relewantnych pól zawiera tylko część pól dostępnych w dLibrze, '''staraj się, aby tworzony opis także dla pozostałych zawierał prawidłowe oznaczenia języka, jeśli to możliwe'''. W ten sposób opisy tworzone w BCUWr i RUWr będą prezentować dobrą jakość i wysoki poziom, poszerzą się również możliwości wykorzystania tworzonych przez nas danych.

7. '''Do pól niezależnych od języka należą te, które przechowują liczby''' (daty), '''wszelkiego rodzaju identyfikatory''' (np. sygnatury, ISBN) '''oraz kody''' (np. kod języka dzieła). Dla niektórych pól nie da się jednak jednoznacznie określić, czy są zależne od języka czy nie, gdyż jest to związane z ich zawartością, np. ZAKRES CZASOWY w postaci “1891.01.01-1900.12.31” jest wartością niezależną od języka, natomiast “koniec XX w.” jest frazą wyrażoną w języku polskim i powinna być wpisana w zakładkę PL.

8. W razie wątpliwości dotyczących stosowania zakładek językowych skontaktuj się z administratorem merytorycznym BCUWr lub RUWr.

== Wyjaśnienia ==
<div class="references-small"> <references /> </div>

Metadane

2021-09-08T08:33:15Z

Anna Osowska:

Dział ten poświęcony jest zagadnieniom związanym z metadanymi w bibliotekach cyfrowych, ich standardom, jakości oraz praktyce tworzenia i wprowadzania metadanych:

* [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/BC_oznaczanie_jezyka_metadanych Oznaczanie języka metadanych]
* Europeana:
** [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_metadane_-_wymagania_minimalne Obowiązkowe elementy metadanych]
** [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych Poziomy metadanych (Tiers)]
** [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_klasy_kontekstowe Klasy kontekstowe]
* [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/BC_metadane Wprowadzanie metadanych do opisów w Bibliotece Cyfrowej UWr, Muzeum Cyfrowym UWr oraz Repozytorium UWr]
* [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/BC_import_metadanych Wykorzystanie importu przy wprowadzaniu metadanych do opisów w Bibliotece Cyfrowej UWr, Muzeum Cyfrowym UWr oraz Repozytorium UWr]
* [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/BC_publikacje_wieloformatowe Publikacje wieloformatowe – dodawanie i usuwanie formatów w już istniejących publikacjach]

Metadane

2021-09-08T08:32:12Z

Anna Osowska:

Dział ten poświęcony jest zagadnieniom związanym z metadanymi w bibliotekach cyfrowych, ich standardom, jakości oraz praktyce tworzenia i wprowadzania metadanych:

* [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/BC_Oznaczanie_jezyka_metadanych Oznaczanie języka metadanych]
* Europeana:
** [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_metadane_-_wymagania_minimalne Obowiązkowe elementy metadanych]
** [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych Poziomy metadanych (Tiers)]
** [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_klasy_kontekstowe Klasy kontekstowe]
* [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/BC_metadane Wprowadzanie metadanych do opisów w Bibliotece Cyfrowej UWr, Muzeum Cyfrowym UWr oraz Repozytorium UWr]
* [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/BC_import_metadanych Wykorzystanie importu przy wprowadzaniu metadanych do opisów w Bibliotece Cyfrowej UWr, Muzeum Cyfrowym UWr oraz Repozytorium UWr]
* [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/BC_publikacje_wieloformatowe Publikacje wieloformatowe – dodawanie i usuwanie formatów w już istniejących publikacjach]

Metadane

2021-09-08T08:31:44Z

Anna Osowska:

Dział ten poświęcony jest zagadnieniom związanym z metadanymi w bibliotekach cyfrowych, ich standardom, jakości oraz praktyce tworzenia i wprowadzania metadanych:

* [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Oznaczanie_języka_metadanych Oznaczanie języka metadanych]
* Europeana:
** [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_metadane_-_wymagania_minimalne Obowiązkowe elementy metadanych]
** [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych Poziomy metadanych (Tiers)]
** [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_klasy_kontekstowe Klasy kontekstowe]
* [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/BC_metadane Wprowadzanie metadanych do opisów w Bibliotece Cyfrowej UWr, Muzeum Cyfrowym UWr oraz Repozytorium UWr]
* [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/BC_import_metadanych Wykorzystanie importu przy wprowadzaniu metadanych do opisów w Bibliotece Cyfrowej UWr, Muzeum Cyfrowym UWr oraz Repozytorium UWr]
* [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/BC_publikacje_wieloformatowe Publikacje wieloformatowe – dodawanie i usuwanie formatów w już istniejących publikacjach]

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-08T06:56:34Z

Anna Osowska:

__SPIS__

== Oznaczanie języka metadanych ==

Wszystkie informacje dotyczące obiektu, które redaktorzy BC umieszczają w odpowiednich polach opisu, mieszczą się w kategorii [https://pl.wikipedia.org/wiki/Metadane metadanych] opisowych. Metadane opisowe, czyli dane dostarczające szczegółowych informacji o obiekcie, pozwalają z jednej strony w efektywny sposób korzystać użytkownikom ze znalezionych zasobów, a z drugiej, dzięki stosowaniu jednolitych standardów, umożliwiają wymianę danych między różnymi bazami i systemami. Nawet najpiękniej zeskanowany obiekt nie będzie mógł być znaleziony przez potencjalnego użytkownika, jeśli nie będzie miał dobrze opisanych metadanych. Z tego względu tak istotne jest zwrócenie uwagi na właściwe uzupełnianie poszczególnych pól, gdyż '''poprawnie wprowadzone metadane są kluczem do ich skutecznego wykorzystania'''.

Standardy metadanych wykorzystywanych w opisach obiektów w BCUWr/RUWr to Dublin Core w wersji 1.1 i rozszerzonej oraz PLMET. Językiem tych standardów jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/XML XML] (eXtensible Markup Language), czy rozszerzalny język znaczników. XML jest językiem rekomendowanym oraz specyfikowanym przez organizację [https://pl.wikipedia.org/wiki/World_Wide_Web_Consortium W3C], co zapewnia jego uniwersalność i umożliwia szerokie stosowanie, głównie przez eksport i import między różnymi systemami. XML używa tzw. znaczników oraz atrybutów, aby w odpowiedni sposób oznaczyć dane i ich parametry.

Mówiąc najkrócej, składnia XML to etykiety, oznaczane za pomocą ostrych nawiasów - musi wystąpić etykieta początkowa i końcowa. Pomiędzy etykietami może znajdować się dowolny tekst, inne etykiety (wtedy powstanie wyrażenie budujące hierarchię), a także dowolna liczba atrybutów. W najprostszym przypadku będzie to zatem:

<etykieta>wartość</etykieta>

przykład: <dc:subject>cartography</dc:subject>

<etykieta atrybut= "..." >wartość</etykieta>

przykład: <dc:subject xml:lang="en">cartography</dc:subject>

Standard XML nie określa w żaden sposób zawartości etykiet i atrybutów - może tam być wszystko, co mieści się [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml/ w regułach składni]<ref>Logoscript, [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml Reguły dokumenty XML], 26 marca 2013 [dostęp 2021-09-07]</ref>. Więcej w przystępny sposób opisano np. [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych w tym wpisie]<ref>M. Zieliński, [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych Wstęp do standardów metadanych], 7 stycznia 2019 [dostęp 2021-09-07].</ref>.

Dla redaktora biblioteki cyfrowej powyższe informacje mogą pomóc w zrozumieniu jak zapisywane i przekazywane dalej są poszczególne elementy opisu - czyli metadane opisowe, wprowadzane w odpowiednie pola systemu dLibra. W tym przypadku, najprościej rzecz ujmując, etykieta to nazwa pola (w postaci angielskiej nazwy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Resource_Description_Framework RDF], np. Title, Creator, Subject), a atrybutem jest oznaczenie języka, jeśli wartość została wpisana w zakładkę językową.

== Zakładki językowe ==

'''W systemie dLibra narzędziem, które umożliwia oznaczanie języka wpisanej wartości, są zakładki językowe.''' Każdy język oznaczony jest '''dwuliterowym skrótem oraz flagą'''. Zakładka, która przechowuje wartości niezależne od języka oznaczona jest jako Niez. Kolejność zakładek jest z góry narzucona (nie można jej zmienić) - ułożone są one alfabetycznie według kodów, z zakładką Niez. na samym dole.

Zakładki językowe włącza administrator systemu z poziomu zarządzania, dlatego wszyscy redaktorzy widzą te same zakładki. Można włączyć dowolną liczbę zakładek (dla wszystkich bardziej lub mniej popularnych języków), jednak praca z dużą ich liczbą nie jest wygodna dla redaktorów.

Obecnie (stan na wrzesień 2021) włączone są języki: polski (PL), angielski (EN), niemiecki (DE), łacina (LA), włoski (IT). Zakładkę Niez. wykorzystuje się dla wartości, które są wyrażone w innych językach lub są faktycznie niezależne od języka (patrz p. 1 i 6 [[#Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych|Wskazówek dotyczących stosowania zakładek językowych]].

'''Przykłady używania zakładek - pole TYTUŁ''':

1. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę Niez.''', to do bazy danych zapisze się tylko wartość, bez atrybutu wskazującego na jej język:

[[Plik:tytuł_niez.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''nie zostanie przekazana żadna informacja o jego języku'''.

2. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę właściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się poprawne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_PL.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="pl"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku polskim'''.

3. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę niewłaściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się błędne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_EN.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="en"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku angielskim, co będzie niewłaściwe'''.

Powyższe przykłady pokazują, że to tylko od redaktora zależy, czy konkretnej wartości zostanie nadane oznaczenie języka i czy będzie ono poprawne, dlatego opisując obiekt warto zwrócić na to szczególną uwagę. Oznaczanie języka metadanych ma także znaczenie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych przy obliczaniu poziomów metadanych] zdefiniowanych w dokumencie Europeana Publishing Framework<ref>[https://pro.europeana.eu/post/publishing-framework Europeana Publishing Framework], [dostęp 2021-09-07].</ref>, gdyż liczba relewantnych pól z oznaczeniem językowym jest jednym z trzech podstawowych kryteriów kwalifikacji opisu do poziomu A, B lub C.

== Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych ==

1. '''Idea zakładek nie do końca ostro traktuje rozdzielenie języka dzieła od języka opisu.''' Nie należy zatem utożsamiać języka dzieła (który jest oznaczony w polu JĘZYK za pomocą odpowiedniego trzyliterowego kodu) z językiem, w którym opisywany jest dany obiekt. W opisie bardzo ważny jest tytuł dzieła. '''Jeśli język tytułu jest oczywisty i możliwy do określenia, a w systemie jest zakładka dla tego języka, umieść go w tej zakładce językowej.''' Wpisywanie tytułu w zakładkę Niez. powinno mieć miejsce tylko wtedy, kiedy faktycznie nie ma innej możliwości, tj. nie ma zakładki językowej, w której mógłbyś go umieścić. 

2. '''Błędem jest wpisywanie fraz wyrażonych w konkretnym języku w zakładkę przeznaczoną dla innego języka''' - powstanie niespójność w oznaczaniu. 

3. Nie należy powtarzać tych samych wartości w kilku zakładkach językowych, wystarczy '''wpisać ją jednokrotnie we właściwym miejscu''' (wyjątek: jeśli słowo/wyrażenie brzmi tak samo w kilku językach i chcesz to świadomie podkreślić, np. w polu TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE). Nowy sposób wyświetlania opisów zapewni, że użytkownik zobaczy wszystkie wartości niezależnie od wybranego języka interfejsu. 

4. Jeśli przygotowujesz opis, który ma być '''zagregowany w Europeanie''' (przede wszystkim obiekty znajdujące się w domenie publicznej i [https://pro.europeana.eu/page/available-rights-statements na licencjach] zakładających ich szerokie udostępnianie), stosuj wskazówki sformułowane w dokumencie [https://pro.europeana.eu/files/Europeana_Professional/Publications/Publishing_Framework/Europeana_publishing_framework_metadata_v-0-8.pdf Europeana Publishing Framework] i materiałach przygotowanych przez redaktorów merytorycznych BCUWr i RUWr. '''Zwróć uwagę na to, aby oznaczać język dla [https://docs.google.com/document/d/1-2fL1ptMGkzAsOzohC22zvPJr8fb56VY6L65atvNEp4/edit relewantnych pól], czyli takich, które są istotne dla spełnienia kryteriów, ponieważ wpisując ich wartości w zakładkę niezależną od języka, na starcie obniżasz poziom metadanych - nie są one wtedy brane w ogóle pod uwagę''' (wyjątek: pole ŹRÓDŁO). 

{| class="wikitable"
|+ '''WYKAZ RELEWANTNYCH PÓL'''
 
|-
! !! nazwa pola w dLibrze !! uwagi
|-
| dc:coverage || ZAKRES || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: ZAKRES PRZESTRZENNY i ZAKRES CZASOWY
|-
| dc:description || OPIS ||
|-
| dc:format || FORMAT ||
|-
| dc:relation || POWIĄZANIE ||
|-
| dc:rights || PRAWA || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: PRAWA DOSTĘPU i LICENCJA
|-
| dc:source || ŹRÓDŁO || '''wyjątek''' - mimo że pole jest w wykazie relewantnych dla Europeany, u nas do niego trafiają sygnatury, które są niezależne od języka, dlatego '''wypełniamy w zakładce Niez.'''
|-
| dc:subject || TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE ||
|-
| dc:title || TYTUŁ ||
|-
| dc:type || TYP ZASOBU || wypełniamy także kwalifikator: SZCZEGÓŁOWY TYP ZASOBU
|-
| dcterms:alternative || TYTUŁ ODMIENNY ||
|-
| dcterms:hasPart || MA CZĘŚĆ ||
|-
| dcterms:isPartOf || JEST CZĘŚCIĄ ||
|-
| dcterms:isReferencedBy || MA ODNIESIENIE W ||
|-
| dcterms:medium || NOŚNIK ||
|-
| dcterms:medium || POCHODZENIE ||
|-
| dcterms:provenance || POCHODZENIE ||
|-
| dcterms:references || ODNOSI SIĘ DO ||
|-
| dcterms:spatial || ZAKRES PRZESTRZENNY ||
|-
| dcterms:tableOfContents || SPIS TREŚCI ||
|-
| dcterms:temporal || ZAKRES CZASOWY ||
|-
| edm:currentLocation || --- ||
|-
| edm:hasType || --- ||
|-
| edm:isRelatedTo || --- ||
|}

Z oczywistych względów nie każdy obiekt ma wypełnione wszystkie 22 pola, które biorą udział w procesie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych wyznaczania poziomów Tier metadata]. Dlatego też do tych obliczeń wykorzystane są '''tylko pola, które zostały wypełnione'''. Jeśli w opisie wypełniono 7 z powyższych pól, z czego 4 wartości wpisano w zakładkę Niez., to oznaczenie języka ma 43% pól. Taki rekord, nawet przy spełnieniu pozostałych kryteriów, pozostanie na najniższym poziomie, czyli Tier A.

Pamiętaj przy tym, że liczą się tylko '''unikalne wystąpienia danego pola''', czyli jeśli np. dla pola TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE będzie 5 wpisów posiadających oznaczenie języka (spełniających warunek xml:lang), to do obliczania poziomu metadanych jest to liczone jako 1 pole. Dlatego też nie ma konieczności wypełniania wartości parami w zakładkach, ważne jedynie, aby wartość we właściwym języku była w dobrej zakładce. Opis zawierający '''mniej wartości, ale wpisanych we właściwe zakładki językowe''' (nawet tylko polskie w zakładce PL), '''otrzyma wyższy poziom Tier metadata niż opis zawierający wypełnione wszystkie pola w zakładce Niez.'''

[Więcej materiałów na temat poziomów metadanych będzie przygotowanych wkrótce.]

5. '''Wartości w polach TWÓRCA, WSPÓŁTWÓRCA oraz WYDAWCA wpisuj w polską zakładkę językową (PL)''', najlepiej w brzmieniu zgodnym z hasłem zamieszczonym w [http://katalog.nukat.edu.pl/heading/search?theme=nukat bazie NUKAT]. Jeśli hasła nie ma w tej bazie, ustal właściwą formę na postawie innych kartotek, np. [http://viaf.org/ VIAF]. Jeśli to możliwe staraj się, aby hasło było kompletne. Akceptowalny jest zapis:
* Nazwisko, Imię (BBBB-DDDD), gdzie BBBB to rok urodzenia a DDDD to rok śmierci
* możliwe jest użycie całej daty urodzenia / śmierci w formacie YYYY-MM-DD
* dla osób żyjących poprawny jest zapis (BBBB-), gdzie BBBB to rok / data urodzenia
* można użyć dopowiedzenia, oznaczającego dziedzinę lub zawód, np. (rytownik), (górnictwo).

Wartości z tych pól również biorą udział w tworzeniu klas kontekstowych do Europeany, dlatego niezbędne jest opatrzenie ich atrybutem językowym xml:lang.

[Więcej materiałów na ten temat wraz z przykładami będzie przygotowanych wkrótce.]

6. Mimo że lista relewantnych pól zawiera tylko część pól dostępnych w dLibrze, '''staraj się, aby tworzony opis także dla pozostałych zawierał prawidłowe oznaczenia języka, jeśli to możliwe'''. W ten sposób opisy tworzone w BCUWr i RUWr będą prezentować dobrą jakość i wysoki poziom, poszerzą się również możliwości wykorzystania tworzonych przez nas danych.

7. '''Do pól niezależnych od języka należą te, które przechowują liczby''' (daty), '''wszelkiego rodzaju identyfikatory''' (np. sygnatury, ISBN) '''oraz kody''' (np. kod języka dzieła). Dla niektórych pól nie da się jednak jednoznacznie określić, czy są zależne od języka czy nie, gdyż jest to związane z ich zawartością, np. ZAKRES CZASOWY w postaci “1891.01.01-1900.12.31” jest wartością niezależną od języka, natomiast “koniec XX w.” jest frazą wyrażoną w języku polskim i powinna być wpisana w zakładkę PL.

8. W razie wątpliwości dotyczących stosowania zakładek językowych skontaktuj się z administratorem merytorycznym BCUWr lub RUWr.

== Wyjaśnienia ==
<div class="references-small"> <references /> </div>

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-08T06:54:16Z

Anna Osowska:

__SPIS__

== Oznaczanie języka metadanych ==

Wszystkie informacje dotyczące obiektu, które redaktorzy BC umieszczają w odpowiednich polach opisu, mieszczą się w kategorii [https://pl.wikipedia.org/wiki/Metadane metadanych] opisowych. Metadane opisowe, czyli dane dostarczające szczegółowych informacji o obiekcie, pozwalają z jednej strony w efektywny sposób korzystać użytkownikom ze znalezionych zasobów, a z drugiej, dzięki stosowaniu jednolitych standardów, umożliwiają wymianę danych między różnymi bazami i systemami. Nawet najpiękniej zeskanowany obiekt nie będzie mógł być znaleziony przez potencjalnego użytkownika, jeśli nie będzie miał dobrze opisanych metadanych. Z tego względu tak istotne jest zwrócenie uwagi na właściwe uzupełnianie poszczególnych pól, gdyż '''poprawnie wprowadzone metadane są kluczem do ich skutecznego wykorzystania'''.

Standardy metadanych wykorzystywanych w opisach obiektów w BCUWr/RUWr to Dublin Core w wersji 1.1 i rozszerzonej oraz PLMET. Językiem tych standardów jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/XML XML] (eXtensible Markup Language), czy rozszerzalny język znaczników. XML jest językiem rekomendowanym oraz specyfikowanym przez organizację [https://pl.wikipedia.org/wiki/World_Wide_Web_Consortium W3C], co zapewnia jego uniwersalność i umożliwia szerokie stosowanie, głównie przez eksport i import między różnymi systemami. XML używa tzw. znaczników oraz atrybutów, aby w odpowiedni sposób oznaczyć dane i ich parametry.

Mówiąc najkrócej, składnia XML to etykiety, oznaczane za pomocą ostrych nawiasów - musi wystąpić etykieta początkowa i końcowa. Pomiędzy etykietami może znajdować się dowolny tekst, inne etykiety (wtedy powstanie wyrażenie budujące hierarchię), a także dowolna liczba atrybutów. W najprostszym przypadku będzie to zatem:

<etykieta>wartość</etykieta>

przykład: <dc:subject>cartography</dc:subject>

<etykieta atrybut= "..." >wartość</etykieta>

przykład: <dc:subject xml:lang="en">cartography</dc:subject>

Standard XML nie określa w żaden sposób zawartości etykiet i atrybutów - może tam być wszystko, co mieści się [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml/ w regułach składni]<ref>Logoscript, [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml Reguły dokumenty XML], 26 marca 2013 [dostęp 2021-09-07]</ref>. Więcej w przystępny sposób opisano np. [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych w tym wpisie]<ref>M. Zieliński, [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych Wstęp do standardów metadanych], 7 stycznia 2019 [dostęp 2021-09-07].</ref>.

Dla redaktora biblioteki cyfrowej powyższe informacje mogą pomóc w zrozumieniu jak zapisywane i przekazywane dalej są poszczególne elementy opisu - czyli metadane opisowe, wprowadzane w odpowiednie pola systemu dLibra. W tym przypadku, najprościej rzecz ujmując, etykieta to nazwa pola (w postaci angielskiej nazwy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Resource_Description_Framework RDF], np. Title, Creator, Subject), a atrybutem jest oznaczenie języka, jeśli wartość została wpisana w zakładkę językową.

== Zakładki językowe ==

'''W systemie dLibra narzędziem, które umożliwia oznaczanie języka wpisanej wartości, są zakładki językowe.''' Każdy język oznaczony jest '''dwuliterowym skrótem oraz flagą'''. Zakładka, która przechowuje wartości niezależne od języka oznaczona jest jako Niez. Kolejność zakładek jest z góry narzucona (nie można jej zmienić) - ułożone są one alfabetycznie według kodów, z zakładką Niez. na samym dole.

Zakładki językowe włącza administrator systemu z poziomu zarządzania, dlatego wszyscy redaktorzy widzą te same zakładki. Można włączyć dowolną liczbę zakładek (dla wszystkich bardziej lub mniej popularnych języków), jednak praca z dużą ich liczbą nie jest wygodna dla redaktorów.

Obecnie (stan na wrzesień 2021) włączone są języki: polski (PL), angielski (EN), niemiecki (DE), łacina (LA), włoski (IT). Zakładkę Niez. wykorzystuje się dla wartości, które są wyrażone w innych językach lub są faktycznie niezależne od języka (patrz p. 1 i 6 [[#Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych|Wskazówek dotyczących stosowania zakładek językowych]].

'''Przykłady używania zakładek - pole TYTUŁ''':

1. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę Niez.''', to do bazy danych zapisze się tylko wartość, bez atrybutu wskazującego na jej język:

[[Plik:tytuł_niez.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''nie zostanie przekazana żadna informacja o jego języku'''.

2. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę właściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się poprawne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_PL.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="pl"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku polskim'''.

3. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę niewłaściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się błędne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_EN.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="en"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku angielskim, co będzie niewłaściwe'''.

Powyższe przykłady pokazują, że to tylko od redaktora zależy, czy konkretnej wartości zostanie nadane oznaczenie języka i czy będzie ono poprawne, dlatego opisując obiekt warto zwrócić na to szczególną uwagę. Oznaczanie języka metadanych ma także znaczenie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych przy obliczaniu poziomów metadanych] zdefiniowanych w dokumencie Europeana Publishing Framework<ref>[https://pro.europeana.eu/post/publishing-framework Europeana Publishing Framework], [dostęp 2021-09-07].</ref>, gdyż liczba relewantnych pól z oznaczeniem językowym jest jednym z trzech podstawowych kryteriów kwalifikacji opisu do poziomu A, B lub C.

== Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych ==

1. '''Idea zakładek nie do końca ostro traktuje rozdzielenie języka dzieła od języka opisu.''' Nie należy zatem utożsamiać języka dzieła (który jest oznaczony w polu JĘZYK za pomocą odpowiedniego trzyliterowego kodu) z językiem, w którym opisywany jest dany obiekt. W opisie bardzo ważny jest tytuł dzieła. '''Jeśli język tytułu jest oczywisty i możliwy do określenia, a w systemie jest zakładka dla tego języka, umieść go w tej zakładce językowej.''' Wpisywanie tytułu w zakładkę Niez. powinno mieć miejsce tylko wtedy, kiedy faktycznie nie ma innej możliwości, tj. nie ma zakładki językowej, w której mógłbyś go umieścić. 

2. '''Błędem jest wpisywanie fraz wyrażonych w konkretnym języku w zakładkę przeznaczoną dla innego języka''' - powstanie niespójność w oznaczaniu. 

3. Nie należy powtarzać tych samych wartości w kilku zakładkach językowych, wystarczy '''wpisać ją jednokrotnie we właściwym miejscu''' (wyjątek: jeśli słowo/wyrażenie brzmi tak samo w kilku językach i chcesz to świadomie podkreślić, np. w polu TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE). Nowy sposób wyświetlania opisów zapewni, że użytkownik zobaczy wszystkie wartości niezależnie od wybranego języka interfejsu. 

4. Jeśli przygotowujesz opis, który ma być '''zagregowany w Europeanie''' (przede wszystkim obiekty znajdujące się w domenie publicznej i [https://pro.europeana.eu/page/available-rights-statements na licencjach] zakładających ich szerokie udostępnianie), stosuj wskazówki sformułowane w dokumencie [https://pro.europeana.eu/files/Europeana_Professional/Publications/Publishing_Framework/Europeana_publishing_framework_metadata_v-0-8.pdf Europeana Publishing Framework] i materiałach przygotowanych przez redaktorów merytorycznych BCUWr i RUWr. '''Zwróć uwagę na to, aby oznaczać język dla [https://docs.google.com/document/d/1-2fL1ptMGkzAsOzohC22zvPJr8fb56VY6L65atvNEp4/edit relewantnych pól], czyli takich, które są istotne dla spełnienia kryteriów, ponieważ wpisując ich wartości w zakładkę niezależną od języka, na starcie obniżasz poziom metadanych - nie są one wtedy brane w ogóle pod uwagę''' (wyjątek: pole ŹRÓDŁO). 

{| class="wikitable"
|+ '''WYKAZ RELEWANTNYCH PÓL'''
 
|-
! !! nazwa pola w dLibrze !! uwagi
|-
| dc:coverage || ZAKRES || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: ZAKRES PRZESTRZENNY i ZAKRES CZASOWY
|-
| dc:description || OPIS ||
|-
| dc:format || FORMAT ||
|-
| dc:relation || POWIĄZANIE ||
|-
| dc:rights || PRAWA || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: PRAWA DOSTĘPU i LICENCJA
|-
| dc:source || ŹRÓDŁO || '''wyjątek''' - mimo że pole jest w wykazie relewantnych dla Europeany, u nas do niego trafiają sygnatury, które są niezależne od języka, dlatego '''wypełniamy w zakładce Niez.'''
|-
| dc:subject || TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE ||
|-
| dc:title || TYTUŁ ||
|-
| dc:type || TYP ZASOBU || wypełniamy także kwalifikator: SZCZEGÓŁOWY TYP ZASOBU
|-
| dcterms:alternative || TYTUŁ ODMIENNY ||
|-
| dcterms:hasPart || MA CZĘŚĆ ||
|-
| dcterms:isPartOf || JEST CZĘŚCIĄ ||
|-
| dcterms:isReferencedBy || MA ODNIESIENIE W ||
|-
| dcterms:medium || NOŚNIK ||
|-
| dcterms:medium || POCHODZENIE ||
|-
| dcterms:provenance || POCHODZENIE ||
|-
| dcterms:references || ODNOSI SIĘ DO ||
|-
| dcterms:spatial || ZAKRES PRZESTRZENNY ||
|-
| dcterms:tableOfContents || SPIS TREŚCI ||
|-
| dcterms:temporal || ZAKRES CZASOWY ||
|-
| edm:currentLocation || --- ||
|-
| edm:hasType || --- ||
|-
| edm:isRelatedTo || --- ||
|}

Z oczywistych względów nie każdy obiekt ma wypełnione wszystkie 22 pola, które biorą udział w procesie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych wyznaczania poziomów Tier metadata]. Dlatego też do tych obliczeń wykorzystane są '''tylko pola, które zostały wypełnione'''. Jeśli w opisie wypełniono 7 z powyższych pól, z czego 4 wartości wpisano w zakładkę Niez., to oznacza, że wartość językową ma 43% pól. Taki rekord, nawet przy spełnieniu pozostałych kryteriów, pozostanie na najniższym poziomie, czyli Tier A.

Pamiętaj przy tym, że liczą się tylko '''unikalne wystąpienia danego pola''', czyli jeśli np. dla pola TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE będzie 5 wpisów posiadających oznaczenie języka (spełniających warunek xml:lang), to do obliczania poziomu metadanych jest to liczone jako 1 pole. Dlatego też nie ma konieczności wypełniania wartości parami w zakładkach, ważne jedynie, aby wartość we właściwym języku była w dobrej zakładce. Opis zawierający '''mniej wartości, ale wpisanych we właściwe zakładki językowe''' (nawet tylko polskie w zakładce PL), '''otrzyma wyższy poziom Tier metadata niż opis zawierający wypełnione wszystkie pola w zakładce Niez.'''

[Więcej materiałów na temat poziomów metadanych będzie przygotowanych wkrótce.]

5. '''Wartości w polach TWÓRCA, WSPÓŁTWÓRCA oraz WYDAWCA wpisuj w polską zakładkę językową (PL)''', najlepiej w brzmieniu zgodnym z hasłem zamieszczonym w [http://katalog.nukat.edu.pl/heading/search?theme=nukat bazie NUKAT]. Jeśli hasła nie ma w tej bazie, ustal właściwą formę na postawie innych kartotek, np. [http://viaf.org/ VIAF]. Jeśli to możliwe staraj się, aby hasło było kompletne. Akceptowalny jest zapis:
* Nazwisko, Imię (BBBB-DDDD), gdzie BBBB to rok urodzenia a DDDD to rok śmierci
* możliwe jest użycie całej daty urodzenia / śmierci w formacie YYYY-MM-DD
* dla osób żyjących poprawny jest zapis (BBBB-), gdzie BBBB to rok / data urodzenia
* można użyć dopowiedzenia, oznaczającego dziedzinę lub zawód, np. (rytownik), (górnictwo).

Wartości z tych pól również biorą udział w tworzeniu klas kontekstowych do Europeany, dlatego niezbędne jest opatrzenie ich atrybutem językowym xml:lang.

[Więcej materiałów na ten temat wraz z przykładami będzie przygotowanych wkrótce.]

6. Mimo że lista relewantnych pól zawiera tylko część pól dostępnych w dLibrze, '''staraj się, aby tworzony opis także dla pozostałych zawierał prawidłowe oznaczenia języka, jeśli to możliwe'''. W ten sposób opisy tworzone w BCUWr i RUWr będą prezentować dobrą jakość i wysoki poziom, poszerzą się również możliwości wykorzystania tworzonych przez nas danych.

7. '''Do pól niezależnych od języka należą te, które przechowują liczby''' (daty), '''wszelkiego rodzaju identyfikatory''' (np. sygnatury, ISBN) '''oraz kody''' (np. kod języka dzieła). Dla niektórych pól nie da się jednak jednoznacznie określić, czy są zależne od języka czy nie, gdyż jest to związane z ich zawartością, np. ZAKRES CZASOWY w postaci “1891.01.01-1900.12.31” jest wartością niezależną od języka, natomiast “koniec XX w.” jest frazą wyrażoną w języku polskim i powinna być wpisana w zakładkę PL.

8. W razie wątpliwości dotyczących stosowania zakładek językowych skontaktuj się z administratorem merytorycznym BCUWr lub RUWr.

== Wyjaśnienia ==
<div class="references-small"> <references /> </div>

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-08T06:53:31Z

Anna Osowska:

__SPIS__

== Oznaczanie języka metadanych ==

Wszystkie informacje dotyczące obiektu, które redaktorzy BC umieszczają w odpowiednich polach opisu, mieszczą się w kategorii [https://pl.wikipedia.org/wiki/Metadane metadanych] opisowych. Metadane opisowe, czyli dane dostarczające szczegółowych informacji o obiekcie, pozwalają z jednej strony w efektywny sposób korzystać użytkownikom ze znalezionych zasobów, a z drugiej, dzięki stosowaniu jednolitych standardów, umożliwiają wymianę danych między różnymi bazami i systemami. Nawet najpiękniej zeskanowany obiekt nie będzie mógł być znaleziony przez potencjalnego użytkownika, jeśli nie będzie miał dobrze opisanych metadanych. Z tego względu tak istotne jest zwrócenie uwagi na właściwe uzupełnianie poszczególnych pól, gdyż '''poprawnie wprowadzone metadane są kluczem do ich skutecznego wykorzystania'''.

Standardy metadanych wykorzystywanych w opisach obiektów w BCUWr/RUWr to Dublin Core w wersji 1.1 i rozszerzonej oraz PLMET. Językiem tych standardów jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/XML XML] (eXtensible Markup Language), czy rozszerzalny język znaczników. XML jest językiem rekomendowanym oraz specyfikowanym przez organizację [https://pl.wikipedia.org/wiki/World_Wide_Web_Consortium W3C], co zapewnia jego uniwersalność i umożliwia szerokie stosowanie, głównie przez eksport i import między różnymi systemami. XML używa tzw. znaczników oraz atrybutów, aby w odpowiedni sposób oznaczyć dane i ich parametry.

Mówiąc najkrócej, składnia XML to etykiety, oznaczane za pomocą ostrych nawiasów - musi wystąpić etykieta początkowa i końcowa. Pomiędzy etykietami może znajdować się dowolny tekst, inne etykiety (wtedy powstanie wyrażenie budujące hierarchię), a także dowolna liczba atrybutów. W najprostszym przypadku będzie to zatem:

<etykieta>wartość</etykieta>

przykład: <dc:subject>cartography</dc:subject>

<etykieta atrybut= "..." >wartość</etykieta>

przykład: <dc:subject xml:lang="en">cartography</dc:subject>

Standard XML nie określa w żaden sposób zawartości etykiet i atrybutów - może tam być wszystko, co mieści się [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml/ w regułach składni]<ref>Logoscript, [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml] Reguły dokumenty XML], 26 marca 2013 [dostęp 2021-09-07]</ref>. Więcej w przystępny sposób opisano np. [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych w tym wpisie]<ref>M. Zieliński, [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych Wstęp do standardów metadanych], 7 stycznia 2019 [dostęp 2021-09-07].</ref>.

Dla redaktora biblioteki cyfrowej powyższe informacje mogą pomóc w zrozumieniu jak zapisywane i przekazywane dalej są poszczególne elementy opisu - czyli metadane opisowe, wprowadzane w odpowiednie pola systemu dLibra. W tym przypadku, najprościej rzecz ujmując, etykieta to nazwa pola (w postaci angielskiej nazwy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Resource_Description_Framework RDF], np. Title, Creator, Subject), a atrybutem jest oznaczenie języka, jeśli wartość została wpisana w zakładkę językową.

== Zakładki językowe ==

'''W systemie dLibra narzędziem, które umożliwia oznaczanie języka wpisanej wartości, są zakładki językowe.''' Każdy język oznaczony jest '''dwuliterowym skrótem oraz flagą'''. Zakładka, która przechowuje wartości niezależne od języka oznaczona jest jako Niez. Kolejność zakładek jest z góry narzucona (nie można jej zmienić) - ułożone są one alfabetycznie według kodów, z zakładką Niez. na samym dole.

Zakładki językowe włącza administrator systemu z poziomu zarządzania, dlatego wszyscy redaktorzy widzą te same zakładki. Można włączyć dowolną liczbę zakładek (dla wszystkich bardziej lub mniej popularnych języków), jednak praca z dużą ich liczbą nie jest wygodna dla redaktorów.

Obecnie (stan na wrzesień 2021) włączone są języki: polski (PL), angielski (EN), niemiecki (DE), łacina (LA), włoski (IT). Zakładkę Niez. wykorzystuje się dla wartości, które są wyrażone w innych językach lub są faktycznie niezależne od języka (patrz p. 1 i 6 [[#Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych|Wskazówek dotyczących stosowania zakładek językowych]].

'''Przykłady używania zakładek - pole TYTUŁ''':

1. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę Niez.''', to do bazy danych zapisze się tylko wartość, bez atrybutu wskazującego na jej język:

[[Plik:tytuł_niez.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''nie zostanie przekazana żadna informacja o jego języku'''.

2. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę właściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się poprawne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_PL.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="pl"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku polskim'''.

3. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę niewłaściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się błędne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_EN.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="en"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku angielskim, co będzie niewłaściwe'''.

Powyższe przykłady pokazują, że to tylko od redaktora zależy, czy konkretnej wartości zostanie nadane oznaczenie języka i czy będzie ono poprawne, dlatego opisując obiekt warto zwrócić na to szczególną uwagę. Oznaczanie języka metadanych ma także znaczenie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych przy obliczaniu poziomów metadanych] zdefiniowanych w dokumencie Europeana Publishing Framework<ref>[https://pro.europeana.eu/post/publishing-framework Europeana Publishing Framework], [dostęp 2021-09-07].</ref>, gdyż liczba relewantnych pól z oznaczeniem językowym jest jednym z trzech podstawowych kryteriów kwalifikacji opisu do poziomu A, B lub C.

== Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych ==

1. '''Idea zakładek nie do końca ostro traktuje rozdzielenie języka dzieła od języka opisu.''' Nie należy zatem utożsamiać języka dzieła (który jest oznaczony w polu JĘZYK za pomocą odpowiedniego trzyliterowego kodu) z językiem, w którym opisywany jest dany obiekt. W opisie bardzo ważny jest tytuł dzieła. '''Jeśli język tytułu jest oczywisty i możliwy do określenia, a w systemie jest zakładka dla tego języka, umieść go w tej zakładce językowej.''' Wpisywanie tytułu w zakładkę Niez. powinno mieć miejsce tylko wtedy, kiedy faktycznie nie ma innej możliwości, tj. nie ma zakładki językowej, w której mógłbyś go umieścić. 

2. '''Błędem jest wpisywanie fraz wyrażonych w konkretnym języku w zakładkę przeznaczoną dla innego języka''' - powstanie niespójność w oznaczaniu. 

3. Nie należy powtarzać tych samych wartości w kilku zakładkach językowych, wystarczy '''wpisać ją jednokrotnie we właściwym miejscu''' (wyjątek: jeśli słowo/wyrażenie brzmi tak samo w kilku językach i chcesz to świadomie podkreślić, np. w polu TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE). Nowy sposób wyświetlania opisów zapewni, że użytkownik zobaczy wszystkie wartości niezależnie od wybranego języka interfejsu. 

4. Jeśli przygotowujesz opis, który ma być '''zagregowany w Europeanie''' (przede wszystkim obiekty znajdujące się w domenie publicznej i [https://pro.europeana.eu/page/available-rights-statements na licencjach] zakładających ich szerokie udostępnianie), stosuj wskazówki sformułowane w dokumencie [https://pro.europeana.eu/files/Europeana_Professional/Publications/Publishing_Framework/Europeana_publishing_framework_metadata_v-0-8.pdf Europeana Publishing Framework] i materiałach przygotowanych przez redaktorów merytorycznych BCUWr i RUWr. '''Zwróć uwagę na to, aby oznaczać język dla [https://docs.google.com/document/d/1-2fL1ptMGkzAsOzohC22zvPJr8fb56VY6L65atvNEp4/edit relewantnych pól], czyli takich, które są istotne dla spełnienia kryteriów, ponieważ wpisując ich wartości w zakładkę niezależną od języka, na starcie obniżasz poziom metadanych - nie są one wtedy brane w ogóle pod uwagę''' (wyjątek: pole ŹRÓDŁO). 

{| class="wikitable"
|+ '''WYKAZ RELEWANTNYCH PÓL'''
 
|-
! !! nazwa pola w dLibrze !! uwagi
|-
| dc:coverage || ZAKRES || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: ZAKRES PRZESTRZENNY i ZAKRES CZASOWY
|-
| dc:description || OPIS ||
|-
| dc:format || FORMAT ||
|-
| dc:relation || POWIĄZANIE ||
|-
| dc:rights || PRAWA || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: PRAWA DOSTĘPU i LICENCJA
|-
| dc:source || ŹRÓDŁO || '''wyjątek''' - mimo że pole jest w wykazie relewantnych dla Europeany, u nas do niego trafiają sygnatury, które są niezależne od języka, dlatego '''wypełniamy w zakładce Niez.'''
|-
| dc:subject || TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE ||
|-
| dc:title || TYTUŁ ||
|-
| dc:type || TYP ZASOBU || wypełniamy także kwalifikator: SZCZEGÓŁOWY TYP ZASOBU
|-
| dcterms:alternative || TYTUŁ ODMIENNY ||
|-
| dcterms:hasPart || MA CZĘŚĆ ||
|-
| dcterms:isPartOf || JEST CZĘŚCIĄ ||
|-
| dcterms:isReferencedBy || MA ODNIESIENIE W ||
|-
| dcterms:medium || NOŚNIK ||
|-
| dcterms:medium || POCHODZENIE ||
|-
| dcterms:provenance || POCHODZENIE ||
|-
| dcterms:references || ODNOSI SIĘ DO ||
|-
| dcterms:spatial || ZAKRES PRZESTRZENNY ||
|-
| dcterms:tableOfContents || SPIS TREŚCI ||
|-
| dcterms:temporal || ZAKRES CZASOWY ||
|-
| edm:currentLocation || --- ||
|-
| edm:hasType || --- ||
|-
| edm:isRelatedTo || --- ||
|}

Z oczywistych względów nie każdy obiekt ma wypełnione wszystkie 22 pola, które biorą udział w procesie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych wyznaczania poziomów Tier metadata]. Dlatego też do tych obliczeń wykorzystane są '''tylko pola, które zostały wypełnione'''. Jeśli w opisie wypełniono 7 z powyższych pól, z czego 4 wartości wpisano w zakładkę Niez., to oznacza, że wartość językową ma 43% pól. Taki rekord, nawet przy spełnieniu pozostałych kryteriów, pozostanie na najniższym poziomie, czyli Tier A.

Pamiętaj przy tym, że liczą się tylko '''unikalne wystąpienia danego pola''', czyli jeśli np. dla pola TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE będzie 5 wpisów posiadających oznaczenie języka (spełniających warunek xml:lang), to do obliczania poziomu metadanych jest to liczone jako 1 pole. Dlatego też nie ma konieczności wypełniania wartości parami w zakładkach, ważne jedynie, aby wartość we właściwym języku była w dobrej zakładce. Opis zawierający '''mniej wartości, ale wpisanych we właściwe zakładki językowe''' (nawet tylko polskie w zakładce PL), '''otrzyma wyższy poziom Tier metadata niż opis zawierający wypełnione wszystkie pola w zakładce Niez.'''

[Więcej materiałów na temat poziomów metadanych będzie przygotowanych wkrótce.]

5. '''Wartości w polach TWÓRCA, WSPÓŁTWÓRCA oraz WYDAWCA wpisuj w polską zakładkę językową (PL)''', najlepiej w brzmieniu zgodnym z hasłem zamieszczonym w [http://katalog.nukat.edu.pl/heading/search?theme=nukat bazie NUKAT]. Jeśli hasła nie ma w tej bazie, ustal właściwą formę na postawie innych kartotek, np. [http://viaf.org/ VIAF]. Jeśli to możliwe staraj się, aby hasło było kompletne. Akceptowalny jest zapis:
* Nazwisko, Imię (BBBB-DDDD), gdzie BBBB to rok urodzenia a DDDD to rok śmierci
* możliwe jest użycie całej daty urodzenia / śmierci w formacie YYYY-MM-DD
* dla osób żyjących poprawny jest zapis (BBBB-), gdzie BBBB to rok / data urodzenia
* można użyć dopowiedzenia, oznaczającego dziedzinę lub zawód, np. (rytownik), (górnictwo).

Wartości z tych pól również biorą udział w tworzeniu klas kontekstowych do Europeany, dlatego niezbędne jest opatrzenie ich atrybutem językowym xml:lang.

[Więcej materiałów na ten temat wraz z przykładami będzie przygotowanych wkrótce.]

6. Mimo że lista relewantnych pól zawiera tylko część pól dostępnych w dLibrze, '''staraj się, aby tworzony opis także dla pozostałych zawierał prawidłowe oznaczenia języka, jeśli to możliwe'''. W ten sposób opisy tworzone w BCUWr i RUWr będą prezentować dobrą jakość i wysoki poziom, poszerzą się również możliwości wykorzystania tworzonych przez nas danych.

7. '''Do pól niezależnych od języka należą te, które przechowują liczby''' (daty), '''wszelkiego rodzaju identyfikatory''' (np. sygnatury, ISBN) '''oraz kody''' (np. kod języka dzieła). Dla niektórych pól nie da się jednak jednoznacznie określić, czy są zależne od języka czy nie, gdyż jest to związane z ich zawartością, np. ZAKRES CZASOWY w postaci “1891.01.01-1900.12.31” jest wartością niezależną od języka, natomiast “koniec XX w.” jest frazą wyrażoną w języku polskim i powinna być wpisana w zakładkę PL.

8. W razie wątpliwości dotyczących stosowania zakładek językowych skontaktuj się z administratorem merytorycznym BCUWr lub RUWr.

== Wyjaśnienia ==
<div class="references-small"> <references /> </div>

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-08T06:52:49Z

Anna Osowska:

__SPIS__

== Oznaczanie języka metadanych ==

Wszystkie informacje dotyczące obiektu, które redaktorzy BC umieszczają w odpowiednich polach opisu, mieszczą się w kategorii [https://pl.wikipedia.org/wiki/Metadane metadanych] opisowych. Metadane opisowe, czyli dane dostarczające szczegółowych informacji o obiekcie, pozwalają z jednej strony w efektywny sposób korzystać użytkownikom ze znalezionych zasobów, a z drugiej, dzięki stosowaniu jednolitych standardów, umożliwiają wymianę danych między różnymi bazami i systemami. Nawet najpiękniej zeskanowany obiekt nie będzie mógł być znaleziony przez potencjalnego użytkownika, jeśli nie będzie miał dobrze opisanych metadanych. Z tego względu tak istotne jest zwrócenie uwagi na właściwe uzupełnianie poszczególnych pól, gdyż '''poprawnie wprowadzone metadane są kluczem do ich skutecznego wykorzystania'''.

Standardy metadanych wykorzystywanych w opisach obiektów w BCUWr/RUWr to Dublin Core w wersji 1.1 i rozszerzonej oraz PLMET. Językiem tych standardów jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/XML XML] (eXtensible Markup Language), czy rozszerzalny język znaczników. XML jest językiem rekomendowanym oraz specyfikowanym przez organizację [https://pl.wikipedia.org/wiki/World_Wide_Web_Consortium W3C], co zapewnia jego uniwersalność i umożliwia szerokie stosowanie, głównie przez eksport i import między różnymi systemami. XML używa tzw. znaczników oraz atrybutów, aby w odpowiedni sposób oznaczyć dane i ich parametry.

Mówiąc najkrócej, składnia XML to etykiety, oznaczane za pomocą ostrych nawiasów - musi wystąpić etykieta początkowa i końcowa. Pomiędzy etykietami może znajdować się dowolny tekst, inne etykiety (wtedy powstanie wyrażenie budujące hierarchię), a także dowolna liczba atrybutów. W najprostszym przypadku będzie to zatem:

<etykieta>wartość</etykieta>

przykład: <dc:subject>cartography</dc:subject>

<etykieta atrybut= "..." >wartość</etykieta>

przykład: <dc:subject xml:lang="en">cartography</dc:subject>

Standard XML nie określa w żaden sposób zawartości etykiet i atrybutów - może tam być wszystko, co mieści się [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml/ w regułach składni]<ref>Logoscript, [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml/] Reguły dokumenty XML, 26 marca 2013 [dostęp 2021-09-07]</ref>. Więcej w przystępny sposób opisano np. [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych w tym wpisie]<ref>M. Zieliński, [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych Wstęp do standardów metadanych], 7 stycznia 2019 [dostęp 2021-09-07].</ref>.

Dla redaktora biblioteki cyfrowej powyższe informacje mogą pomóc w zrozumieniu jak zapisywane i przekazywane dalej są poszczególne elementy opisu - czyli metadane opisowe, wprowadzane w odpowiednie pola systemu dLibra. W tym przypadku, najprościej rzecz ujmując, etykieta to nazwa pola (w postaci angielskiej nazwy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Resource_Description_Framework RDF], np. Title, Creator, Subject), a atrybutem jest oznaczenie języka, jeśli wartość została wpisana w zakładkę językową.

== Zakładki językowe ==

'''W systemie dLibra narzędziem, które umożliwia oznaczanie języka wpisanej wartości, są zakładki językowe.''' Każdy język oznaczony jest '''dwuliterowym skrótem oraz flagą'''. Zakładka, która przechowuje wartości niezależne od języka oznaczona jest jako Niez. Kolejność zakładek jest z góry narzucona (nie można jej zmienić) - ułożone są one alfabetycznie według kodów, z zakładką Niez. na samym dole.

Zakładki językowe włącza administrator systemu z poziomu zarządzania, dlatego wszyscy redaktorzy widzą te same zakładki. Można włączyć dowolną liczbę zakładek (dla wszystkich bardziej lub mniej popularnych języków), jednak praca z dużą ich liczbą nie jest wygodna dla redaktorów.

Obecnie (stan na wrzesień 2021) włączone są języki: polski (PL), angielski (EN), niemiecki (DE), łacina (LA), włoski (IT). Zakładkę Niez. wykorzystuje się dla wartości, które są wyrażone w innych językach lub są faktycznie niezależne od języka (patrz p. 1 i 6 [[#Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych|Wskazówek dotyczących stosowania zakładek językowych]].

'''Przykłady używania zakładek - pole TYTUŁ''':

1. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę Niez.''', to do bazy danych zapisze się tylko wartość, bez atrybutu wskazującego na jej język:

[[Plik:tytuł_niez.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''nie zostanie przekazana żadna informacja o jego języku'''.

2. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę właściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się poprawne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_PL.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="pl"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku polskim'''.

3. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę niewłaściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się błędne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_EN.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="en"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku angielskim, co będzie niewłaściwe'''.

Powyższe przykłady pokazują, że to tylko od redaktora zależy, czy konkretnej wartości zostanie nadane oznaczenie języka i czy będzie ono poprawne, dlatego opisując obiekt warto zwrócić na to szczególną uwagę. Oznaczanie języka metadanych ma także znaczenie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych przy obliczaniu poziomów metadanych] zdefiniowanych w dokumencie Europeana Publishing Framework<ref>[https://pro.europeana.eu/post/publishing-framework Europeana Publishing Framework], [dostęp 2021-09-07].</ref>, gdyż liczba relewantnych pól z oznaczeniem językowym jest jednym z trzech podstawowych kryteriów kwalifikacji opisu do poziomu A, B lub C.

== Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych ==

1. '''Idea zakładek nie do końca ostro traktuje rozdzielenie języka dzieła od języka opisu.''' Nie należy zatem utożsamiać języka dzieła (który jest oznaczony w polu JĘZYK za pomocą odpowiedniego trzyliterowego kodu) z językiem, w którym opisywany jest dany obiekt. W opisie bardzo ważny jest tytuł dzieła. '''Jeśli język tytułu jest oczywisty i możliwy do określenia, a w systemie jest zakładka dla tego języka, umieść go w tej zakładce językowej.''' Wpisywanie tytułu w zakładkę Niez. powinno mieć miejsce tylko wtedy, kiedy faktycznie nie ma innej możliwości, tj. nie ma zakładki językowej, w której mógłbyś go umieścić. 

2. '''Błędem jest wpisywanie fraz wyrażonych w konkretnym języku w zakładkę przeznaczoną dla innego języka''' - powstanie niespójność w oznaczaniu. 

3. Nie należy powtarzać tych samych wartości w kilku zakładkach językowych, wystarczy '''wpisać ją jednokrotnie we właściwym miejscu''' (wyjątek: jeśli słowo/wyrażenie brzmi tak samo w kilku językach i chcesz to świadomie podkreślić, np. w polu TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE). Nowy sposób wyświetlania opisów zapewni, że użytkownik zobaczy wszystkie wartości niezależnie od wybranego języka interfejsu. 

4. Jeśli przygotowujesz opis, który ma być '''zagregowany w Europeanie''' (przede wszystkim obiekty znajdujące się w domenie publicznej i [https://pro.europeana.eu/page/available-rights-statements na licencjach] zakładających ich szerokie udostępnianie), stosuj wskazówki sformułowane w dokumencie [https://pro.europeana.eu/files/Europeana_Professional/Publications/Publishing_Framework/Europeana_publishing_framework_metadata_v-0-8.pdf Europeana Publishing Framework] i materiałach przygotowanych przez redaktorów merytorycznych BCUWr i RUWr. '''Zwróć uwagę na to, aby oznaczać język dla [https://docs.google.com/document/d/1-2fL1ptMGkzAsOzohC22zvPJr8fb56VY6L65atvNEp4/edit relewantnych pól], czyli takich, które są istotne dla spełnienia kryteriów, ponieważ wpisując ich wartości w zakładkę niezależną od języka, na starcie obniżasz poziom metadanych - nie są one wtedy brane w ogóle pod uwagę''' (wyjątek: pole ŹRÓDŁO). 

{| class="wikitable"
|+ '''WYKAZ RELEWANTNYCH PÓL'''
 
|-
! !! nazwa pola w dLibrze !! uwagi
|-
| dc:coverage || ZAKRES || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: ZAKRES PRZESTRZENNY i ZAKRES CZASOWY
|-
| dc:description || OPIS ||
|-
| dc:format || FORMAT ||
|-
| dc:relation || POWIĄZANIE ||
|-
| dc:rights || PRAWA || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: PRAWA DOSTĘPU i LICENCJA
|-
| dc:source || ŹRÓDŁO || '''wyjątek''' - mimo że pole jest w wykazie relewantnych dla Europeany, u nas do niego trafiają sygnatury, które są niezależne od języka, dlatego '''wypełniamy w zakładce Niez.'''
|-
| dc:subject || TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE ||
|-
| dc:title || TYTUŁ ||
|-
| dc:type || TYP ZASOBU || wypełniamy także kwalifikator: SZCZEGÓŁOWY TYP ZASOBU
|-
| dcterms:alternative || TYTUŁ ODMIENNY ||
|-
| dcterms:hasPart || MA CZĘŚĆ ||
|-
| dcterms:isPartOf || JEST CZĘŚCIĄ ||
|-
| dcterms:isReferencedBy || MA ODNIESIENIE W ||
|-
| dcterms:medium || NOŚNIK ||
|-
| dcterms:medium || POCHODZENIE ||
|-
| dcterms:provenance || POCHODZENIE ||
|-
| dcterms:references || ODNOSI SIĘ DO ||
|-
| dcterms:spatial || ZAKRES PRZESTRZENNY ||
|-
| dcterms:tableOfContents || SPIS TREŚCI ||
|-
| dcterms:temporal || ZAKRES CZASOWY ||
|-
| edm:currentLocation || --- ||
|-
| edm:hasType || --- ||
|-
| edm:isRelatedTo || --- ||
|}

Z oczywistych względów nie każdy obiekt ma wypełnione wszystkie 22 pola, które biorą udział w procesie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych wyznaczania poziomów Tier metadata]. Dlatego też do tych obliczeń wykorzystane są '''tylko pola, które zostały wypełnione'''. Jeśli w opisie wypełniono 7 z powyższych pól, z czego 4 wartości wpisano w zakładkę Niez., to oznacza, że wartość językową ma 43% pól. Taki rekord, nawet przy spełnieniu pozostałych kryteriów, pozostanie na najniższym poziomie, czyli Tier A.

Pamiętaj przy tym, że liczą się tylko '''unikalne wystąpienia danego pola''', czyli jeśli np. dla pola TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE będzie 5 wpisów posiadających oznaczenie języka (spełniających warunek xml:lang), to do obliczania poziomu metadanych jest to liczone jako 1 pole. Dlatego też nie ma konieczności wypełniania wartości parami w zakładkach, ważne jedynie, aby wartość we właściwym języku była w dobrej zakładce. Opis zawierający '''mniej wartości, ale wpisanych we właściwe zakładki językowe''' (nawet tylko polskie w zakładce PL), '''otrzyma wyższy poziom Tier metadata niż opis zawierający wypełnione wszystkie pola w zakładce Niez.'''

[Więcej materiałów na temat poziomów metadanych będzie przygotowanych wkrótce.]

5. '''Wartości w polach TWÓRCA, WSPÓŁTWÓRCA oraz WYDAWCA wpisuj w polską zakładkę językową (PL)''', najlepiej w brzmieniu zgodnym z hasłem zamieszczonym w [http://katalog.nukat.edu.pl/heading/search?theme=nukat bazie NUKAT]. Jeśli hasła nie ma w tej bazie, ustal właściwą formę na postawie innych kartotek, np. [http://viaf.org/ VIAF]. Jeśli to możliwe staraj się, aby hasło było kompletne. Akceptowalny jest zapis:
* Nazwisko, Imię (BBBB-DDDD), gdzie BBBB to rok urodzenia a DDDD to rok śmierci
* możliwe jest użycie całej daty urodzenia / śmierci w formacie YYYY-MM-DD
* dla osób żyjących poprawny jest zapis (BBBB-), gdzie BBBB to rok / data urodzenia
* można użyć dopowiedzenia, oznaczającego dziedzinę lub zawód, np. (rytownik), (górnictwo).

Wartości z tych pól również biorą udział w tworzeniu klas kontekstowych do Europeany, dlatego niezbędne jest opatrzenie ich atrybutem językowym xml:lang.

[Więcej materiałów na ten temat wraz z przykładami będzie przygotowanych wkrótce.]

6. Mimo że lista relewantnych pól zawiera tylko część pól dostępnych w dLibrze, '''staraj się, aby tworzony opis także dla pozostałych zawierał prawidłowe oznaczenia języka, jeśli to możliwe'''. W ten sposób opisy tworzone w BCUWr i RUWr będą prezentować dobrą jakość i wysoki poziom, poszerzą się również możliwości wykorzystania tworzonych przez nas danych.

7. '''Do pól niezależnych od języka należą te, które przechowują liczby''' (daty), '''wszelkiego rodzaju identyfikatory''' (np. sygnatury, ISBN) '''oraz kody''' (np. kod języka dzieła). Dla niektórych pól nie da się jednak jednoznacznie określić, czy są zależne od języka czy nie, gdyż jest to związane z ich zawartością, np. ZAKRES CZASOWY w postaci “1891.01.01-1900.12.31” jest wartością niezależną od języka, natomiast “koniec XX w.” jest frazą wyrażoną w języku polskim i powinna być wpisana w zakładkę PL.

8. W razie wątpliwości dotyczących stosowania zakładek językowych skontaktuj się z administratorem merytorycznym BCUWr lub RUWr.

== Wyjaśnienia ==
<div class="references-small"> <references /> </div>

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-08T06:51:25Z

Anna Osowska:

__SPIS__

== Oznaczanie języka metadanych ==

Wszystkie informacje dotyczące obiektu, które redaktorzy BC umieszczają w odpowiednich polach opisu, mieszczą się w kategorii [https://pl.wikipedia.org/wiki/Metadane metadanych] opisowych. Metadane opisowe, czyli dane dostarczające szczegółowych informacji o obiekcie, pozwalają z jednej strony w efektywny sposób korzystać użytkownikom ze znalezionych zasobów, a z drugiej, dzięki stosowaniu jednolitych standardów, umożliwiają wymianę danych między różnymi bazami i systemami. Nawet najpiękniej zeskanowany obiekt nie będzie mógł być znaleziony przez potencjalnego użytkownika, jeśli nie będzie miał dobrze opisanych metadanych. Z tego względu tak istotne jest zwrócenie uwagi na właściwe uzupełnianie poszczególnych pól, gdyż '''poprawnie wprowadzone metadane są kluczem do ich skutecznego wykorzystania'''.

Standardy metadanych wykorzystywanych w opisach obiektów w BCUWr/RUWr to Dublin Core w wersji 1.1 i rozszerzonej oraz PLMET. Językiem tych standardów jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/XML XML] (eXtensible Markup Language), czy rozszerzalny język znaczników. XML jest językiem rekomendowanym oraz specyfikowanym przez organizację [https://pl.wikipedia.org/wiki/World_Wide_Web_Consortium W3C], co zapewnia jego uniwersalność i umożliwia szerokie stosowanie, głównie przez eksport i import między różnymi systemami. XML używa tzw. znaczników oraz atrybutów, aby w odpowiedni sposób oznaczyć dane i ich parametry.

Mówiąc najkrócej, składnia XML to etykiety, oznaczane za pomocą ostrych nawiasów - musi wystąpić etykieta początkowa i końcowa. Pomiędzy etykietami może znajdować się dowolny tekst, inne etykiety (wtedy powstanie wyrażenie budujące hierarchię), a także dowolna liczba atrybutów. W najprostszym przypadku będzie to zatem:

<etykieta>wartość</etykieta>

przykład: <dc:subject>cartography</dc:subject>

<etykieta atrybut= "..." >wartość</etykieta>

przykład: <dc:subject xml:lang="en">cartography</dc:subject>

Standard XML nie określa w żaden sposób zawartości etykiet i atrybutów - może tam być wszystko, co mieści się [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml/ w regułach składni]
#PATRZ [[https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml/]]
. Więcej w przystępny sposób opisano np. [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych w tym wpisie]<ref>M. Zieliński, [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych Wstęp do standardów metadanych], 26 marca 2013 [dostęp 2021-09-07].</ref>.

Dla redaktora biblioteki cyfrowej powyższe informacje mogą pomóc w zrozumieniu jak zapisywane i przekazywane dalej są poszczególne elementy opisu - czyli metadane opisowe, wprowadzane w odpowiednie pola systemu dLibra. W tym przypadku, najprościej rzecz ujmując, etykieta to nazwa pola (w postaci angielskiej nazwy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Resource_Description_Framework RDF], np. Title, Creator, Subject), a atrybutem jest oznaczenie języka, jeśli wartość została wpisana w zakładkę językową.

== Zakładki językowe ==

'''W systemie dLibra narzędziem, które umożliwia oznaczanie języka wpisanej wartości, są zakładki językowe.''' Każdy język oznaczony jest '''dwuliterowym skrótem oraz flagą'''. Zakładka, która przechowuje wartości niezależne od języka oznaczona jest jako Niez. Kolejność zakładek jest z góry narzucona (nie można jej zmienić) - ułożone są one alfabetycznie według kodów, z zakładką Niez. na samym dole.

Zakładki językowe włącza administrator systemu z poziomu zarządzania, dlatego wszyscy redaktorzy widzą te same zakładki. Można włączyć dowolną liczbę zakładek (dla wszystkich bardziej lub mniej popularnych języków), jednak praca z dużą ich liczbą nie jest wygodna dla redaktorów.

Obecnie (stan na wrzesień 2021) włączone są języki: polski (PL), angielski (EN), niemiecki (DE), łacina (LA), włoski (IT). Zakładkę Niez. wykorzystuje się dla wartości, które są wyrażone w innych językach lub są faktycznie niezależne od języka (patrz p. 1 i 6 [[#Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych|Wskazówek dotyczących stosowania zakładek językowych]].

'''Przykłady używania zakładek - pole TYTUŁ''':

1. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę Niez.''', to do bazy danych zapisze się tylko wartość, bez atrybutu wskazującego na jej język:

[[Plik:tytuł_niez.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''nie zostanie przekazana żadna informacja o jego języku'''.

2. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę właściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się poprawne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_PL.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="pl"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku polskim'''.

3. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę niewłaściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się błędne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_EN.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="en"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku angielskim, co będzie niewłaściwe'''.

Powyższe przykłady pokazują, że to tylko od redaktora zależy, czy konkretnej wartości zostanie nadane oznaczenie języka i czy będzie ono poprawne, dlatego opisując obiekt warto zwrócić na to szczególną uwagę. Oznaczanie języka metadanych ma także znaczenie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych przy obliczaniu poziomów metadanych] zdefiniowanych w dokumencie Europeana Publishing Framework<ref>[https://pro.europeana.eu/post/publishing-framework Europeana Publishing Framework], [dostęp 2021-09-07].</ref>, gdyż liczba relewantnych pól z oznaczeniem językowym jest jednym z trzech podstawowych kryteriów kwalifikacji opisu do poziomu A, B lub C.

== Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych ==

1. '''Idea zakładek nie do końca ostro traktuje rozdzielenie języka dzieła od języka opisu.''' Nie należy zatem utożsamiać języka dzieła (który jest oznaczony w polu JĘZYK za pomocą odpowiedniego trzyliterowego kodu) z językiem, w którym opisywany jest dany obiekt. W opisie bardzo ważny jest tytuł dzieła. '''Jeśli język tytułu jest oczywisty i możliwy do określenia, a w systemie jest zakładka dla tego języka, umieść go w tej zakładce językowej.''' Wpisywanie tytułu w zakładkę Niez. powinno mieć miejsce tylko wtedy, kiedy faktycznie nie ma innej możliwości, tj. nie ma zakładki językowej, w której mógłbyś go umieścić. 

2. '''Błędem jest wpisywanie fraz wyrażonych w konkretnym języku w zakładkę przeznaczoną dla innego języka''' - powstanie niespójność w oznaczaniu. 

3. Nie należy powtarzać tych samych wartości w kilku zakładkach językowych, wystarczy '''wpisać ją jednokrotnie we właściwym miejscu''' (wyjątek: jeśli słowo/wyrażenie brzmi tak samo w kilku językach i chcesz to świadomie podkreślić, np. w polu TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE). Nowy sposób wyświetlania opisów zapewni, że użytkownik zobaczy wszystkie wartości niezależnie od wybranego języka interfejsu. 

4. Jeśli przygotowujesz opis, który ma być '''zagregowany w Europeanie''' (przede wszystkim obiekty znajdujące się w domenie publicznej i [https://pro.europeana.eu/page/available-rights-statements na licencjach] zakładających ich szerokie udostępnianie), stosuj wskazówki sformułowane w dokumencie [https://pro.europeana.eu/files/Europeana_Professional/Publications/Publishing_Framework/Europeana_publishing_framework_metadata_v-0-8.pdf Europeana Publishing Framework] i materiałach przygotowanych przez redaktorów merytorycznych BCUWr i RUWr. '''Zwróć uwagę na to, aby oznaczać język dla [https://docs.google.com/document/d/1-2fL1ptMGkzAsOzohC22zvPJr8fb56VY6L65atvNEp4/edit relewantnych pól], czyli takich, które są istotne dla spełnienia kryteriów, ponieważ wpisując ich wartości w zakładkę niezależną od języka, na starcie obniżasz poziom metadanych - nie są one wtedy brane w ogóle pod uwagę''' (wyjątek: pole ŹRÓDŁO). 

{| class="wikitable"
|+ '''WYKAZ RELEWANTNYCH PÓL'''
 
|-
! !! nazwa pola w dLibrze !! uwagi
|-
| dc:coverage || ZAKRES || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: ZAKRES PRZESTRZENNY i ZAKRES CZASOWY
|-
| dc:description || OPIS ||
|-
| dc:format || FORMAT ||
|-
| dc:relation || POWIĄZANIE ||
|-
| dc:rights || PRAWA || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: PRAWA DOSTĘPU i LICENCJA
|-
| dc:source || ŹRÓDŁO || '''wyjątek''' - mimo że pole jest w wykazie relewantnych dla Europeany, u nas do niego trafiają sygnatury, które są niezależne od języka, dlatego '''wypełniamy w zakładce Niez.'''
|-
| dc:subject || TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE ||
|-
| dc:title || TYTUŁ ||
|-
| dc:type || TYP ZASOBU || wypełniamy także kwalifikator: SZCZEGÓŁOWY TYP ZASOBU
|-
| dcterms:alternative || TYTUŁ ODMIENNY ||
|-
| dcterms:hasPart || MA CZĘŚĆ ||
|-
| dcterms:isPartOf || JEST CZĘŚCIĄ ||
|-
| dcterms:isReferencedBy || MA ODNIESIENIE W ||
|-
| dcterms:medium || NOŚNIK ||
|-
| dcterms:medium || POCHODZENIE ||
|-
| dcterms:provenance || POCHODZENIE ||
|-
| dcterms:references || ODNOSI SIĘ DO ||
|-
| dcterms:spatial || ZAKRES PRZESTRZENNY ||
|-
| dcterms:tableOfContents || SPIS TREŚCI ||
|-
| dcterms:temporal || ZAKRES CZASOWY ||
|-
| edm:currentLocation || --- ||
|-
| edm:hasType || --- ||
|-
| edm:isRelatedTo || --- ||
|}

Z oczywistych względów nie każdy obiekt ma wypełnione wszystkie 22 pola, które biorą udział w procesie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych wyznaczania poziomów Tier metadata]. Dlatego też do tych obliczeń wykorzystane są '''tylko pola, które zostały wypełnione'''. Jeśli w opisie wypełniono 7 z powyższych pól, z czego 4 wartości wpisano w zakładkę Niez., to oznacza, że wartość językową ma 43% pól. Taki rekord, nawet przy spełnieniu pozostałych kryteriów, pozostanie na najniższym poziomie, czyli Tier A.

Pamiętaj przy tym, że liczą się tylko '''unikalne wystąpienia danego pola''', czyli jeśli np. dla pola TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE będzie 5 wpisów posiadających oznaczenie języka (spełniających warunek xml:lang), to do obliczania poziomu metadanych jest to liczone jako 1 pole. Dlatego też nie ma konieczności wypełniania wartości parami w zakładkach, ważne jedynie, aby wartość we właściwym języku była w dobrej zakładce. Opis zawierający '''mniej wartości, ale wpisanych we właściwe zakładki językowe''' (nawet tylko polskie w zakładce PL), '''otrzyma wyższy poziom Tier metadata niż opis zawierający wypełnione wszystkie pola w zakładce Niez.'''

[Więcej materiałów na temat poziomów metadanych będzie przygotowanych wkrótce.]

5. '''Wartości w polach TWÓRCA, WSPÓŁTWÓRCA oraz WYDAWCA wpisuj w polską zakładkę językową (PL)''', najlepiej w brzmieniu zgodnym z hasłem zamieszczonym w [http://katalog.nukat.edu.pl/heading/search?theme=nukat bazie NUKAT]. Jeśli hasła nie ma w tej bazie, ustal właściwą formę na postawie innych kartotek, np. [http://viaf.org/ VIAF]. Jeśli to możliwe staraj się, aby hasło było kompletne. Akceptowalny jest zapis:
* Nazwisko, Imię (BBBB-DDDD), gdzie BBBB to rok urodzenia a DDDD to rok śmierci
* możliwe jest użycie całej daty urodzenia / śmierci w formacie YYYY-MM-DD
* dla osób żyjących poprawny jest zapis (BBBB-), gdzie BBBB to rok / data urodzenia
* można użyć dopowiedzenia, oznaczającego dziedzinę lub zawód, np. (rytownik), (górnictwo).

Wartości z tych pól również biorą udział w tworzeniu klas kontekstowych do Europeany, dlatego niezbędne jest opatrzenie ich atrybutem językowym xml:lang.

[Więcej materiałów na ten temat wraz z przykładami będzie przygotowanych wkrótce.]

6. Mimo że lista relewantnych pól zawiera tylko część pól dostępnych w dLibrze, '''staraj się, aby tworzony opis także dla pozostałych zawierał prawidłowe oznaczenia języka, jeśli to możliwe'''. W ten sposób opisy tworzone w BCUWr i RUWr będą prezentować dobrą jakość i wysoki poziom, poszerzą się również możliwości wykorzystania tworzonych przez nas danych.

7. '''Do pól niezależnych od języka należą te, które przechowują liczby''' (daty), '''wszelkiego rodzaju identyfikatory''' (np. sygnatury, ISBN) '''oraz kody''' (np. kod języka dzieła). Dla niektórych pól nie da się jednak jednoznacznie określić, czy są zależne od języka czy nie, gdyż jest to związane z ich zawartością, np. ZAKRES CZASOWY w postaci “1891.01.01-1900.12.31” jest wartością niezależną od języka, natomiast “koniec XX w.” jest frazą wyrażoną w języku polskim i powinna być wpisana w zakładkę PL.

8. W razie wątpliwości dotyczących stosowania zakładek językowych skontaktuj się z administratorem merytorycznym BCUWr lub RUWr.

== Wyjaśnienia ==
<div class="references-small"> <references /> </div>

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-08T06:49:51Z

Anna Osowska:

__SPIS__

== Oznaczanie języka metadanych ==

Wszystkie informacje dotyczące obiektu, które redaktorzy BC umieszczają w odpowiednich polach opisu, mieszczą się w kategorii [https://pl.wikipedia.org/wiki/Metadane metadanych] opisowych. Metadane opisowe, czyli dane dostarczające szczegółowych informacji o obiekcie, pozwalają z jednej strony w efektywny sposób korzystać użytkownikom ze znalezionych zasobów, a z drugiej, dzięki stosowaniu jednolitych standardów, umożliwiają wymianę danych między różnymi bazami i systemami. Nawet najpiękniej zeskanowany obiekt nie będzie mógł być znaleziony przez potencjalnego użytkownika, jeśli nie będzie miał dobrze opisanych metadanych. Z tego względu tak istotne jest zwrócenie uwagi na właściwe uzupełnianie poszczególnych pól, gdyż '''poprawnie wprowadzone metadane są kluczem do ich skutecznego wykorzystania'''.

Standardy metadanych wykorzystywanych w opisach obiektów w BCUWr/RUWr to Dublin Core w wersji 1.1 i rozszerzonej oraz PLMET. Językiem tych standardów jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/XML XML] (eXtensible Markup Language), czy rozszerzalny język znaczników. XML jest językiem rekomendowanym oraz specyfikowanym przez organizację [https://pl.wikipedia.org/wiki/World_Wide_Web_Consortium W3C], co zapewnia jego uniwersalność i umożliwia szerokie stosowanie, głównie przez eksport i import między różnymi systemami. XML używa tzw. znaczników oraz atrybutów, aby w odpowiedni sposób oznaczyć dane i ich parametry.

Mówiąc najkrócej, składnia XML to etykiety, oznaczane za pomocą ostrych nawiasów - musi wystąpić etykieta początkowa i końcowa. Pomiędzy etykietami może znajdować się dowolny tekst, inne etykiety (wtedy powstanie wyrażenie budujące hierarchię), a także dowolna liczba atrybutów. W najprostszym przypadku będzie to zatem:

<etykieta>wartość</etykieta>

przykład: <dc:subject>cartography</dc:subject>

<etykieta atrybut= "..." >wartość</etykieta>

przykład: <dc:subject xml:lang="en">cartography</dc:subject>

Standard XML nie określa w żaden sposób zawartości etykiet i atrybutów - może tam być wszystko, co mieści się [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml/ w regułach składni]. Więcej w przystępny sposób opisano np. [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych w tym wpisie]<ref>M. Zieliński, [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych Wstęp do standardów metadanych], 26 marca 2013 [dostęp 2021-09-07].</ref>.

Dla redaktora biblioteki cyfrowej powyższe informacje mogą pomóc w zrozumieniu jak zapisywane i przekazywane dalej są poszczególne elementy opisu - czyli metadane opisowe, wprowadzane w odpowiednie pola systemu dLibra. W tym przypadku, najprościej rzecz ujmując, etykieta to nazwa pola (w postaci angielskiej nazwy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Resource_Description_Framework RDF], np. Title, Creator, Subject), a atrybutem jest oznaczenie języka, jeśli wartość została wpisana w zakładkę językową.

== Zakładki językowe ==

'''W systemie dLibra narzędziem, które umożliwia oznaczanie języka wpisanej wartości, są zakładki językowe.''' Każdy język oznaczony jest '''dwuliterowym skrótem oraz flagą'''. Zakładka, która przechowuje wartości niezależne od języka oznaczona jest jako Niez. Kolejność zakładek jest z góry narzucona (nie można jej zmienić) - ułożone są one alfabetycznie według kodów, z zakładką Niez. na samym dole.

Zakładki językowe włącza administrator systemu z poziomu zarządzania, dlatego wszyscy redaktorzy widzą te same zakładki. Można włączyć dowolną liczbę zakładek (dla wszystkich bardziej lub mniej popularnych języków), jednak praca z dużą ich liczbą nie jest wygodna dla redaktorów.

Obecnie (stan na wrzesień 2021) włączone są języki: polski (PL), angielski (EN), niemiecki (DE), łacina (LA), włoski (IT). Zakładkę Niez. wykorzystuje się dla wartości, które są wyrażone w innych językach lub są faktycznie niezależne od języka (patrz p. 1 i 6 [[#Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych|Wskazówek dotyczących stosowania zakładek językowych]].

'''Przykłady używania zakładek - pole TYTUŁ''':

1. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę Niez.''', to do bazy danych zapisze się tylko wartość, bez atrybutu wskazującego na jej język:

[[Plik:tytuł_niez.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''nie zostanie przekazana żadna informacja o jego języku'''.

2. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę właściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się poprawne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_PL.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="pl"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku polskim'''.

3. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę niewłaściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się błędne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_EN.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="en"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku angielskim, co będzie niewłaściwe'''.

Powyższe przykłady pokazują, że to tylko od redaktora zależy, czy konkretnej wartości zostanie nadane oznaczenie języka i czy będzie ono poprawne, dlatego opisując obiekt warto zwrócić na to szczególną uwagę. Oznaczanie języka metadanych ma także znaczenie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych przy obliczaniu poziomów metadanych] zdefiniowanych w dokumencie Europeana Publishing Framework<ref>[https://pro.europeana.eu/post/publishing-framework Europeana Publishing Framework], [dostęp 2021-09-07].</ref>, gdyż liczba relewantnych pól z oznaczeniem językowym jest jednym z trzech podstawowych kryteriów kwalifikacji opisu do poziomu A, B lub C.

== Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych ==

1. '''Idea zakładek nie do końca ostro traktuje rozdzielenie języka dzieła od języka opisu.''' Nie należy zatem utożsamiać języka dzieła (który jest oznaczony w polu JĘZYK za pomocą odpowiedniego trzyliterowego kodu) z językiem, w którym opisywany jest dany obiekt. W opisie bardzo ważny jest tytuł dzieła. '''Jeśli język tytułu jest oczywisty i możliwy do określenia, a w systemie jest zakładka dla tego języka, umieść go w tej zakładce językowej.''' Wpisywanie tytułu w zakładkę Niez. powinno mieć miejsce tylko wtedy, kiedy faktycznie nie ma innej możliwości, tj. nie ma zakładki językowej, w której mógłbyś go umieścić. 

2. '''Błędem jest wpisywanie fraz wyrażonych w konkretnym języku w zakładkę przeznaczoną dla innego języka''' - powstanie niespójność w oznaczaniu. 

3. Nie należy powtarzać tych samych wartości w kilku zakładkach językowych, wystarczy '''wpisać ją jednokrotnie we właściwym miejscu''' (wyjątek: jeśli słowo/wyrażenie brzmi tak samo w kilku językach i chcesz to świadomie podkreślić, np. w polu TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE). Nowy sposób wyświetlania opisów zapewni, że użytkownik zobaczy wszystkie wartości niezależnie od wybranego języka interfejsu. 

4. Jeśli przygotowujesz opis, który ma być '''zagregowany w Europeanie''' (przede wszystkim obiekty znajdujące się w domenie publicznej i [https://pro.europeana.eu/page/available-rights-statements na licencjach] zakładających ich szerokie udostępnianie), stosuj wskazówki sformułowane w dokumencie [https://pro.europeana.eu/files/Europeana_Professional/Publications/Publishing_Framework/Europeana_publishing_framework_metadata_v-0-8.pdf Europeana Publishing Framework] i materiałach przygotowanych przez redaktorów merytorycznych BCUWr i RUWr. '''Zwróć uwagę na to, aby oznaczać język dla [https://docs.google.com/document/d/1-2fL1ptMGkzAsOzohC22zvPJr8fb56VY6L65atvNEp4/edit relewantnych pól], czyli takich, które są istotne dla spełnienia kryteriów, ponieważ wpisując ich wartości w zakładkę niezależną od języka, na starcie obniżasz poziom metadanych - nie są one wtedy brane w ogóle pod uwagę''' (wyjątek: pole ŹRÓDŁO). 

{| class="wikitable"
|+ '''WYKAZ RELEWANTNYCH PÓL'''
 
|-
! !! nazwa pola w dLibrze !! uwagi
|-
| dc:coverage || ZAKRES || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: ZAKRES PRZESTRZENNY i ZAKRES CZASOWY
|-
| dc:description || OPIS ||
|-
| dc:format || FORMAT ||
|-
| dc:relation || POWIĄZANIE ||
|-
| dc:rights || PRAWA || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: PRAWA DOSTĘPU i LICENCJA
|-
| dc:source || ŹRÓDŁO || '''wyjątek''' - mimo że pole jest w wykazie relewantnych dla Europeany, u nas do niego trafiają sygnatury, które są niezależne od języka, dlatego '''wypełniamy w zakładce Niez.'''
|-
| dc:subject || TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE ||
|-
| dc:title || TYTUŁ ||
|-
| dc:type || TYP ZASOBU || wypełniamy także kwalifikator: SZCZEGÓŁOWY TYP ZASOBU
|-
| dcterms:alternative || TYTUŁ ODMIENNY ||
|-
| dcterms:hasPart || MA CZĘŚĆ ||
|-
| dcterms:isPartOf || JEST CZĘŚCIĄ ||
|-
| dcterms:isReferencedBy || MA ODNIESIENIE W ||
|-
| dcterms:medium || NOŚNIK ||
|-
| dcterms:medium || POCHODZENIE ||
|-
| dcterms:provenance || POCHODZENIE ||
|-
| dcterms:references || ODNOSI SIĘ DO ||
|-
| dcterms:spatial || ZAKRES PRZESTRZENNY ||
|-
| dcterms:tableOfContents || SPIS TREŚCI ||
|-
| dcterms:temporal || ZAKRES CZASOWY ||
|-
| edm:currentLocation || --- ||
|-
| edm:hasType || --- ||
|-
| edm:isRelatedTo || --- ||
|}

Z oczywistych względów nie każdy obiekt ma wypełnione wszystkie 22 pola, które biorą udział w procesie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych wyznaczania poziomów Tier metadata]. Dlatego też do tych obliczeń wykorzystane są '''tylko pola, które zostały wypełnione'''. Jeśli w opisie wypełniono 7 z powyższych pól, z czego 4 wartości wpisano w zakładkę Niez., to oznacza, że wartość językową ma 43% pól. Taki rekord, nawet przy spełnieniu pozostałych kryteriów, pozostanie na najniższym poziomie, czyli Tier A.

Pamiętaj przy tym, że liczą się tylko '''unikalne wystąpienia danego pola''', czyli jeśli np. dla pola TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE będzie 5 wpisów posiadających oznaczenie języka (spełniających warunek xml:lang), to do obliczania poziomu metadanych jest to liczone jako 1 pole. Dlatego też nie ma konieczności wypełniania wartości parami w zakładkach, ważne jedynie, aby wartość we właściwym języku była w dobrej zakładce. Opis zawierający '''mniej wartości, ale wpisanych we właściwe zakładki językowe''' (nawet tylko polskie w zakładce PL), '''otrzyma wyższy poziom Tier metadata niż opis zawierający wypełnione wszystkie pola w zakładce Niez.'''

[Więcej materiałów na temat poziomów metadanych będzie przygotowanych wkrótce.]

5. '''Wartości w polach TWÓRCA, WSPÓŁTWÓRCA oraz WYDAWCA wpisuj w polską zakładkę językową (PL)''', najlepiej w brzmieniu zgodnym z hasłem zamieszczonym w [http://katalog.nukat.edu.pl/heading/search?theme=nukat bazie NUKAT]. Jeśli hasła nie ma w tej bazie, ustal właściwą formę na postawie innych kartotek, np. [http://viaf.org/ VIAF]. Jeśli to możliwe staraj się, aby hasło było kompletne. Akceptowalny jest zapis:
* Nazwisko, Imię (BBBB-DDDD), gdzie BBBB to rok urodzenia a DDDD to rok śmierci
* możliwe jest użycie całej daty urodzenia / śmierci w formacie YYYY-MM-DD
* dla osób żyjących poprawny jest zapis (BBBB-), gdzie BBBB to rok / data urodzenia
* można użyć dopowiedzenia, oznaczającego dziedzinę lub zawód, np. (rytownik), (górnictwo).

Wartości z tych pól również biorą udział w tworzeniu klas kontekstowych do Europeany, dlatego niezbędne jest opatrzenie ich atrybutem językowym xml:lang.

[Więcej materiałów na ten temat wraz z przykładami będzie przygotowanych wkrótce.]

6. Mimo że lista relewantnych pól zawiera tylko część pól dostępnych w dLibrze, '''staraj się, aby tworzony opis także dla pozostałych zawierał prawidłowe oznaczenia języka, jeśli to możliwe'''. W ten sposób opisy tworzone w BCUWr i RUWr będą prezentować dobrą jakość i wysoki poziom, poszerzą się również możliwości wykorzystania tworzonych przez nas danych.

7. '''Do pól niezależnych od języka należą te, które przechowują liczby''' (daty), '''wszelkiego rodzaju identyfikatory''' (np. sygnatury, ISBN) '''oraz kody''' (np. kod języka dzieła). Dla niektórych pól nie da się jednak jednoznacznie określić, czy są zależne od języka czy nie, gdyż jest to związane z ich zawartością, np. ZAKRES CZASOWY w postaci “1891.01.01-1900.12.31” jest wartością niezależną od języka, natomiast “koniec XX w.” jest frazą wyrażoną w języku polskim i powinna być wpisana w zakładkę PL.

8. W razie wątpliwości dotyczących stosowania zakładek językowych skontaktuj się z administratorem merytorycznym BCUWr lub RUWr.

== Wyjaśnienia ==
<div class="references-small"> <references /> </div>

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-08T06:49:00Z

Anna Osowska:

__SPIS__

== Oznaczanie języka metadanych ==

Wszystkie informacje dotyczące obiektu, które redaktorzy BC umieszczają w odpowiednich polach opisu, mieszczą się w kategorii [https://pl.wikipedia.org/wiki/Metadane metadanych] opisowych. Metadane opisowe, czyli dane dostarczające szczegółowych informacji o obiekcie, pozwalają z jednej strony w efektywny sposób korzystać użytkownikom ze znalezionych zasobów, a z drugiej, dzięki stosowaniu jednolitych standardów, umożliwiają wymianę danych między różnymi bazami i systemami. Nawet najpiękniej zeskanowany obiekt nie będzie mógł być znaleziony przez potencjalnego użytkownika, jeśli nie będzie miał dobrze opisanych metadanych. Z tego względu tak istotne jest zwrócenie uwagi na właściwe uzupełnianie poszczególnych pól, gdyż '''poprawnie wprowadzone metadane są kluczem do ich skutecznego wykorzystania'''.

Standardy metadanych wykorzystywanych w opisach obiektów w BCUWr/RUWr to Dublin Core w wersji 1.1 i rozszerzonej oraz PLMET. Językiem tych standardów jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/XML XML] (eXtensible Markup Language), czy rozszerzalny język znaczników. XML jest językiem rekomendowanym oraz specyfikowanym przez organizację [https://pl.wikipedia.org/wiki/World_Wide_Web_Consortium W3C], co zapewnia jego uniwersalność i umożliwia szerokie stosowanie, głównie przez eksport i import między różnymi systemami. XML używa tzw. znaczników oraz atrybutów, aby w odpowiedni sposób oznaczyć dane i ich parametry.

Mówiąc najkrócej, składnia XML to etykiety, oznaczane za pomocą ostrych nawiasów - musi wystąpić etykieta początkowa i końcowa. Pomiędzy etykietami może znajdować się dowolny tekst, inne etykiety (wtedy powstanie wyrażenie budujące hierarchię), a także dowolna liczba atrybutów. W najprostszym przypadku będzie to zatem:

<etykieta>wartość</etykieta>
przykład: <dc:subject>cartography</dc:subject>

<etykieta atrybut= "..." >wartość</etykieta>
przykład: <dc:subject xml:lang="en">cartography</dc:subject>

Standard XML nie określa w żaden sposób zawartości etykiet i atrybutów - może tam być wszystko, co mieści się [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml/ w regułach składni]. Więcej w przystępny sposób opisano np. [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych w tym wpisie]<ref>M. Zieliński, [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych Wstęp do standardów metadanych], 26 marca 2013 [dostęp 2021-09-07].</ref>.

Dla redaktora biblioteki cyfrowej powyższe informacje mogą pomóc w zrozumieniu jak zapisywane i przekazywane dalej są poszczególne elementy opisu - czyli metadane opisowe, wprowadzane w odpowiednie pola systemu dLibra. W tym przypadku, najprościej rzecz ujmując, etykieta to nazwa pola (w postaci angielskiej nazwy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Resource_Description_Framework RDF], np. Title, Creator, Subject), a atrybutem jest oznaczenie języka, jeśli wartość została wpisana w zakładkę językową.

== Zakładki językowe ==

'''W systemie dLibra narzędziem, które umożliwia oznaczanie języka wpisanej wartości, są zakładki językowe.''' Każdy język oznaczony jest '''dwuliterowym skrótem oraz flagą'''. Zakładka, która przechowuje wartości niezależne od języka oznaczona jest jako Niez. Kolejność zakładek jest z góry narzucona (nie można jej zmienić) - ułożone są one alfabetycznie według kodów, z zakładką Niez. na samym dole.

Zakładki językowe włącza administrator systemu z poziomu zarządzania, dlatego wszyscy redaktorzy widzą te same zakładki. Można włączyć dowolną liczbę zakładek (dla wszystkich bardziej lub mniej popularnych języków), jednak praca z dużą ich liczbą nie jest wygodna dla redaktorów.

Obecnie (stan na wrzesień 2021) włączone są języki: polski (PL), angielski (EN), niemiecki (DE), łacina (LA), włoski (IT). Zakładkę Niez. wykorzystuje się dla wartości, które są wyrażone w innych językach lub są faktycznie niezależne od języka (patrz p. 1 i 6 [[#Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych|Wskazówek dotyczących stosowania zakładek językowych]].

'''Przykłady używania zakładek - pole TYTUŁ''':

1. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę Niez.''', to do bazy danych zapisze się tylko wartość, bez atrybutu wskazującego na jej język:

[[Plik:tytuł_niez.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''nie zostanie przekazana żadna informacja o jego języku'''.

2. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę właściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się poprawne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_PL.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="pl"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku polskim'''.

3. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę niewłaściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się błędne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_EN.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="en"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku angielskim, co będzie niewłaściwe'''.

Powyższe przykłady pokazują, że to tylko od redaktora zależy, czy konkretnej wartości zostanie nadane oznaczenie języka i czy będzie ono poprawne, dlatego opisując obiekt warto zwrócić na to szczególną uwagę. Oznaczanie języka metadanych ma także znaczenie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych przy obliczaniu poziomów metadanych] zdefiniowanych w dokumencie Europeana Publishing Framework<ref>[https://pro.europeana.eu/post/publishing-framework Europeana Publishing Framework], [dostęp 2021-09-07].</ref>, gdyż liczba relewantnych pól z oznaczeniem językowym jest jednym z trzech podstawowych kryteriów kwalifikacji opisu do poziomu A, B lub C.

== Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych ==

1. '''Idea zakładek nie do końca ostro traktuje rozdzielenie języka dzieła od języka opisu.''' Nie należy zatem utożsamiać języka dzieła (który jest oznaczony w polu JĘZYK za pomocą odpowiedniego trzyliterowego kodu) z językiem, w którym opisywany jest dany obiekt. W opisie bardzo ważny jest tytuł dzieła. '''Jeśli język tytułu jest oczywisty i możliwy do określenia, a w systemie jest zakładka dla tego języka, umieść go w tej zakładce językowej.''' Wpisywanie tytułu w zakładkę Niez. powinno mieć miejsce tylko wtedy, kiedy faktycznie nie ma innej możliwości, tj. nie ma zakładki językowej, w której mógłbyś go umieścić. 

2. '''Błędem jest wpisywanie fraz wyrażonych w konkretnym języku w zakładkę przeznaczoną dla innego języka''' - powstanie niespójność w oznaczaniu. 

3. Nie należy powtarzać tych samych wartości w kilku zakładkach językowych, wystarczy '''wpisać ją jednokrotnie we właściwym miejscu''' (wyjątek: jeśli słowo/wyrażenie brzmi tak samo w kilku językach i chcesz to świadomie podkreślić, np. w polu TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE). Nowy sposób wyświetlania opisów zapewni, że użytkownik zobaczy wszystkie wartości niezależnie od wybranego języka interfejsu. 

4. Jeśli przygotowujesz opis, który ma być '''zagregowany w Europeanie''' (przede wszystkim obiekty znajdujące się w domenie publicznej i [https://pro.europeana.eu/page/available-rights-statements na licencjach] zakładających ich szerokie udostępnianie), stosuj wskazówki sformułowane w dokumencie [https://pro.europeana.eu/files/Europeana_Professional/Publications/Publishing_Framework/Europeana_publishing_framework_metadata_v-0-8.pdf Europeana Publishing Framework] i materiałach przygotowanych przez redaktorów merytorycznych BCUWr i RUWr. '''Zwróć uwagę na to, aby oznaczać język dla [https://docs.google.com/document/d/1-2fL1ptMGkzAsOzohC22zvPJr8fb56VY6L65atvNEp4/edit relewantnych pól], czyli takich, które są istotne dla spełnienia kryteriów, ponieważ wpisując ich wartości w zakładkę niezależną od języka, na starcie obniżasz poziom metadanych - nie są one wtedy brane w ogóle pod uwagę''' (wyjątek: pole ŹRÓDŁO). 

{| class="wikitable"
|+ '''WYKAZ RELEWANTNYCH PÓL'''
 
|-
! !! nazwa pola w dLibrze !! uwagi
|-
| dc:coverage || ZAKRES || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: ZAKRES PRZESTRZENNY i ZAKRES CZASOWY
|-
| dc:description || OPIS ||
|-
| dc:format || FORMAT ||
|-
| dc:relation || POWIĄZANIE ||
|-
| dc:rights || PRAWA || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: PRAWA DOSTĘPU i LICENCJA
|-
| dc:source || ŹRÓDŁO || '''wyjątek''' - mimo że pole jest w wykazie relewantnych dla Europeany, u nas do niego trafiają sygnatury, które są niezależne od języka, dlatego '''wypełniamy w zakładce Niez.'''
|-
| dc:subject || TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE ||
|-
| dc:title || TYTUŁ ||
|-
| dc:type || TYP ZASOBU || wypełniamy także kwalifikator: SZCZEGÓŁOWY TYP ZASOBU
|-
| dcterms:alternative || TYTUŁ ODMIENNY ||
|-
| dcterms:hasPart || MA CZĘŚĆ ||
|-
| dcterms:isPartOf || JEST CZĘŚCIĄ ||
|-
| dcterms:isReferencedBy || MA ODNIESIENIE W ||
|-
| dcterms:medium || NOŚNIK ||
|-
| dcterms:medium || POCHODZENIE ||
|-
| dcterms:provenance || POCHODZENIE ||
|-
| dcterms:references || ODNOSI SIĘ DO ||
|-
| dcterms:spatial || ZAKRES PRZESTRZENNY ||
|-
| dcterms:tableOfContents || SPIS TREŚCI ||
|-
| dcterms:temporal || ZAKRES CZASOWY ||
|-
| edm:currentLocation || --- ||
|-
| edm:hasType || --- ||
|-
| edm:isRelatedTo || --- ||
|}

Z oczywistych względów nie każdy obiekt ma wypełnione wszystkie 22 pola, które biorą udział w procesie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych wyznaczania poziomów Tier metadata]. Dlatego też do tych obliczeń wykorzystane są '''tylko pola, które zostały wypełnione'''. Jeśli w opisie wypełniono 7 z powyższych pól, z czego 4 wartości wpisano w zakładkę Niez., to oznacza, że wartość językową ma 43% pól. Taki rekord, nawet przy spełnieniu pozostałych kryteriów, pozostanie na najniższym poziomie, czyli Tier A.

Pamiętaj przy tym, że liczą się tylko '''unikalne wystąpienia danego pola''', czyli jeśli np. dla pola TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE będzie 5 wpisów posiadających oznaczenie języka (spełniających warunek xml:lang), to do obliczania poziomu metadanych jest to liczone jako 1 pole. Dlatego też nie ma konieczności wypełniania wartości parami w zakładkach, ważne jedynie, aby wartość we właściwym języku była w dobrej zakładce. Opis zawierający '''mniej wartości, ale wpisanych we właściwe zakładki językowe''' (nawet tylko polskie w zakładce PL), '''otrzyma wyższy poziom Tier metadata niż opis zawierający wypełnione wszystkie pola w zakładce Niez.'''

[Więcej materiałów na temat poziomów metadanych będzie przygotowanych wkrótce.]

5. '''Wartości w polach TWÓRCA, WSPÓŁTWÓRCA oraz WYDAWCA wpisuj w polską zakładkę językową (PL)''', najlepiej w brzmieniu zgodnym z hasłem zamieszczonym w [http://katalog.nukat.edu.pl/heading/search?theme=nukat bazie NUKAT]. Jeśli hasła nie ma w tej bazie, ustal właściwą formę na postawie innych kartotek, np. [http://viaf.org/ VIAF]. Jeśli to możliwe staraj się, aby hasło było kompletne. Akceptowalny jest zapis:
* Nazwisko, Imię (BBBB-DDDD), gdzie BBBB to rok urodzenia a DDDD to rok śmierci
* możliwe jest użycie całej daty urodzenia / śmierci w formacie YYYY-MM-DD
* dla osób żyjących poprawny jest zapis (BBBB-), gdzie BBBB to rok / data urodzenia
* można użyć dopowiedzenia, oznaczającego dziedzinę lub zawód, np. (rytownik), (górnictwo).

Wartości z tych pól również biorą udział w tworzeniu klas kontekstowych do Europeany, dlatego niezbędne jest opatrzenie ich atrybutem językowym xml:lang.

[Więcej materiałów na ten temat wraz z przykładami będzie przygotowanych wkrótce.]

6. Mimo że lista relewantnych pól zawiera tylko część pól dostępnych w dLibrze, '''staraj się, aby tworzony opis także dla pozostałych zawierał prawidłowe oznaczenia języka, jeśli to możliwe'''. W ten sposób opisy tworzone w BCUWr i RUWr będą prezentować dobrą jakość i wysoki poziom, poszerzą się również możliwości wykorzystania tworzonych przez nas danych.

7. '''Do pól niezależnych od języka należą te, które przechowują liczby''' (daty), '''wszelkiego rodzaju identyfikatory''' (np. sygnatury, ISBN) '''oraz kody''' (np. kod języka dzieła). Dla niektórych pól nie da się jednak jednoznacznie określić, czy są zależne od języka czy nie, gdyż jest to związane z ich zawartością, np. ZAKRES CZASOWY w postaci “1891.01.01-1900.12.31” jest wartością niezależną od języka, natomiast “koniec XX w.” jest frazą wyrażoną w języku polskim i powinna być wpisana w zakładkę PL.

8. W razie wątpliwości dotyczących stosowania zakładek językowych skontaktuj się z administratorem merytorycznym BCUWr lub RUWr.

== Wyjaśnienia ==
<div class="references-small"> <references /> </div>

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-08T06:47:25Z

Anna Osowska:

__SPIS__

== Oznaczanie języka metadanych ==

Wszystkie informacje dotyczące obiektu, które redaktorzy BC umieszczają w odpowiednich polach opisu, mieszczą się w kategorii [https://pl.wikipedia.org/wiki/Metadane metadanych] opisowych. Metadane opisowe, czyli dane dostarczające szczegółowych informacji o obiekcie, pozwalają z jednej strony w efektywny sposób korzystać użytkownikom ze znalezionych zasobów, a z drugiej, dzięki stosowaniu jednolitych standardów, umożliwiają wymianę danych między różnymi bazami i systemami. Nawet najpiękniej zeskanowany obiekt nie będzie mógł być znaleziony przez potencjalnego użytkownika, jeśli nie będzie miał dobrze opisanych metadanych. Z tego względu tak istotne jest zwrócenie uwagi na właściwe uzupełnianie poszczególnych pól, gdyż '''poprawnie wprowadzone metadane są kluczem do ich skutecznego wykorzystania'''.

Standardy metadanych wykorzystywanych w opisach obiektów w BCUWr/RUWr to Dublin Core w wersji 1.1 i rozszerzonej oraz PLMET. Językiem tych standardów jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/XML XML] (eXtensible Markup Language), czy rozszerzalny język znaczników. XML jest językiem rekomendowanym oraz specyfikowanym przez organizację [https://pl.wikipedia.org/wiki/World_Wide_Web_Consortium W3C], co zapewnia jego uniwersalność i umożliwia szerokie stosowanie, głównie przez eksport i import między różnymi systemami. XML używa tzw. znaczników oraz atrybutów, aby w odpowiedni sposób oznaczyć dane i ich parametry.

Mówiąc najkrócej, składnia XML to etykiety, oznaczane za pomocą ostrych nawiasów - musi wystąpić etykieta początkowa i końcowa. Pomiędzy etykietami może znajdować się dowolny tekst, inne etykiety (wtedy powstanie wyrażenie budujące hierarchię), a także dowolna liczba atrybutów. W najprostszym przypadku będzie to zatem:

<etykieta>wartość</etykieta> np. <dc:subject>cartography</dc:subject>

<etykieta atrybut= "..." >wartość</etykieta> np. <dc:subject xml:lang="en">cartography</dc:subject>

Standard XML nie określa w żaden sposób zawartości etykiet i atrybutów - może tam być wszystko, co mieści się [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml/ w regułach składni]. Więcej w przystępny sposób opisano np. [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych w tym wpisie]<ref>M. Zieliński, [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych Wstęp do standardów metadanych], 26 marca 2013 [dostęp 2021-09-07].</ref>.

Dla redaktora biblioteki cyfrowej powyższe informacje mogą pomóc w zrozumieniu jak zapisywane i przekazywane dalej są poszczególne elementy opisu - czyli metadane opisowe, wprowadzane w odpowiednie pola systemu dLibra. W tym przypadku, najprościej rzecz ujmując, etykieta to nazwa pola (w postaci angielskiej nazwy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Resource_Description_Framework RDF], np. Title, Creator, Subject), a atrybutem jest oznaczenie języka, jeśli wartość została wpisana w zakładkę językową.

== Zakładki językowe ==

'''W systemie dLibra narzędziem, które umożliwia oznaczanie języka wpisanej wartości, są zakładki językowe.''' Każdy język oznaczony jest '''dwuliterowym skrótem oraz flagą'''. Zakładka, która przechowuje wartości niezależne od języka oznaczona jest jako Niez. Kolejność zakładek jest z góry narzucona (nie można jej zmienić) - ułożone są one alfabetycznie według kodów, z zakładką Niez. na samym dole.

Zakładki językowe włącza administrator systemu z poziomu zarządzania, dlatego wszyscy redaktorzy widzą te same zakładki. Można włączyć dowolną liczbę zakładek (dla wszystkich bardziej lub mniej popularnych języków), jednak praca z dużą ich liczbą nie jest wygodna dla redaktorów.

Obecnie (stan na wrzesień 2021) włączone są języki: polski (PL), angielski (EN), niemiecki (DE), łacina (LA), włoski (IT). Zakładkę Niez. wykorzystuje się dla wartości, które są wyrażone w innych językach lub są faktycznie niezależne od języka (patrz p. 1 i 6 [[#Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych|Wskazówek dotyczących stosowania zakładek językowych]].

'''Przykłady używania zakładek - pole TYTUŁ''':

1. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę Niez.''', to do bazy danych zapisze się tylko wartość, bez atrybutu wskazującego na jej język:

[[Plik:tytuł_niez.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''nie zostanie przekazana żadna informacja o jego języku'''.

2. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę właściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się poprawne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_PL.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="pl"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku polskim'''.

3. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę niewłaściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się błędne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_EN.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="en"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku angielskim, co będzie niewłaściwe'''.

Powyższe przykłady pokazują, że to tylko od redaktora zależy, czy konkretnej wartości zostanie nadane oznaczenie języka i czy będzie ono poprawne, dlatego opisując obiekt warto zwrócić na to szczególną uwagę. Oznaczanie języka metadanych ma także znaczenie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych przy obliczaniu poziomów metadanych] zdefiniowanych w dokumencie Europeana Publishing Framework<ref>[https://pro.europeana.eu/post/publishing-framework Europeana Publishing Framework], [dostęp 2021-09-07].</ref>, gdyż liczba relewantnych pól z oznaczeniem językowym jest jednym z trzech podstawowych kryteriów kwalifikacji opisu do poziomu A, B lub C.

== Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych ==

1. '''Idea zakładek nie do końca ostro traktuje rozdzielenie języka dzieła od języka opisu.''' Nie należy zatem utożsamiać języka dzieła (który jest oznaczony w polu JĘZYK za pomocą odpowiedniego trzyliterowego kodu) z językiem, w którym opisywany jest dany obiekt. W opisie bardzo ważny jest tytuł dzieła. '''Jeśli język tytułu jest oczywisty i możliwy do określenia, a w systemie jest zakładka dla tego języka, umieść go w tej zakładce językowej.''' Wpisywanie tytułu w zakładkę Niez. powinno mieć miejsce tylko wtedy, kiedy faktycznie nie ma innej możliwości, tj. nie ma zakładki językowej, w której mógłbyś go umieścić. 

2. '''Błędem jest wpisywanie fraz wyrażonych w konkretnym języku w zakładkę przeznaczoną dla innego języka''' - powstanie niespójność w oznaczaniu. 

3. Nie należy powtarzać tych samych wartości w kilku zakładkach językowych, wystarczy '''wpisać ją jednokrotnie we właściwym miejscu''' (wyjątek: jeśli słowo/wyrażenie brzmi tak samo w kilku językach i chcesz to świadomie podkreślić, np. w polu TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE). Nowy sposób wyświetlania opisów zapewni, że użytkownik zobaczy wszystkie wartości niezależnie od wybranego języka interfejsu. 

4. Jeśli przygotowujesz opis, który ma być '''zagregowany w Europeanie''' (przede wszystkim obiekty znajdujące się w domenie publicznej i [https://pro.europeana.eu/page/available-rights-statements na licencjach] zakładających ich szerokie udostępnianie), stosuj wskazówki sformułowane w dokumencie [https://pro.europeana.eu/files/Europeana_Professional/Publications/Publishing_Framework/Europeana_publishing_framework_metadata_v-0-8.pdf Europeana Publishing Framework] i materiałach przygotowanych przez redaktorów merytorycznych BCUWr i RUWr. '''Zwróć uwagę na to, aby oznaczać język dla [https://docs.google.com/document/d/1-2fL1ptMGkzAsOzohC22zvPJr8fb56VY6L65atvNEp4/edit relewantnych pól], czyli takich, które są istotne dla spełnienia kryteriów, ponieważ wpisując ich wartości w zakładkę niezależną od języka, na starcie obniżasz poziom metadanych - nie są one wtedy brane w ogóle pod uwagę''' (wyjątek: pole ŹRÓDŁO). 

{| class="wikitable"
|+ '''WYKAZ RELEWANTNYCH PÓL'''
 
|-
! !! nazwa pola w dLibrze !! uwagi
|-
| dc:coverage || ZAKRES || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: ZAKRES PRZESTRZENNY i ZAKRES CZASOWY
|-
| dc:description || OPIS ||
|-
| dc:format || FORMAT ||
|-
| dc:relation || POWIĄZANIE ||
|-
| dc:rights || PRAWA || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: PRAWA DOSTĘPU i LICENCJA
|-
| dc:source || ŹRÓDŁO || '''wyjątek''' - mimo że pole jest w wykazie relewantnych dla Europeany, u nas do niego trafiają sygnatury, które są niezależne od języka, dlatego '''wypełniamy w zakładce Niez.'''
|-
| dc:subject || TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE ||
|-
| dc:title || TYTUŁ ||
|-
| dc:type || TYP ZASOBU || wypełniamy także kwalifikator: SZCZEGÓŁOWY TYP ZASOBU
|-
| dcterms:alternative || TYTUŁ ODMIENNY ||
|-
| dcterms:hasPart || MA CZĘŚĆ ||
|-
| dcterms:isPartOf || JEST CZĘŚCIĄ ||
|-
| dcterms:isReferencedBy || MA ODNIESIENIE W ||
|-
| dcterms:medium || NOŚNIK ||
|-
| dcterms:medium || POCHODZENIE ||
|-
| dcterms:provenance || POCHODZENIE ||
|-
| dcterms:references || ODNOSI SIĘ DO ||
|-
| dcterms:spatial || ZAKRES PRZESTRZENNY ||
|-
| dcterms:tableOfContents || SPIS TREŚCI ||
|-
| dcterms:temporal || ZAKRES CZASOWY ||
|-
| edm:currentLocation || --- ||
|-
| edm:hasType || --- ||
|-
| edm:isRelatedTo || --- ||
|}

Z oczywistych względów nie każdy obiekt ma wypełnione wszystkie 22 pola, które biorą udział w procesie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych wyznaczania poziomów Tier metadata]. Dlatego też do tych obliczeń wykorzystane są '''tylko pola, które zostały wypełnione'''. Jeśli w opisie wypełniono 7 z powyższych pól, z czego 4 wartości wpisano w zakładkę Niez., to oznacza, że wartość językową ma 43% pól. Taki rekord, nawet przy spełnieniu pozostałych kryteriów, pozostanie na najniższym poziomie, czyli Tier A.

Pamiętaj przy tym, że liczą się tylko '''unikalne wystąpienia danego pola''', czyli jeśli np. dla pola TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE będzie 5 wpisów posiadających oznaczenie języka (spełniających warunek xml:lang), to do obliczania poziomu metadanych jest to liczone jako 1 pole. Dlatego też nie ma konieczności wypełniania wartości parami w zakładkach, ważne jedynie, aby wartość we właściwym języku była w dobrej zakładce. Opis zawierający '''mniej wartości, ale wpisanych we właściwe zakładki językowe''' (nawet tylko polskie w zakładce PL), '''otrzyma wyższy poziom Tier metadata niż opis zawierający wypełnione wszystkie pola w zakładce Niez.'''

[Więcej materiałów na temat poziomów metadanych będzie przygotowanych wkrótce.]

5. '''Wartości w polach TWÓRCA, WSPÓŁTWÓRCA oraz WYDAWCA wpisuj w polską zakładkę językową (PL)''', najlepiej w brzmieniu zgodnym z hasłem zamieszczonym w [http://katalog.nukat.edu.pl/heading/search?theme=nukat bazie NUKAT]. Jeśli hasła nie ma w tej bazie, ustal właściwą formę na postawie innych kartotek, np. [http://viaf.org/ VIAF]. Jeśli to możliwe staraj się, aby hasło było kompletne. Akceptowalny jest zapis:
* Nazwisko, Imię (BBBB-DDDD), gdzie BBBB to rok urodzenia a DDDD to rok śmierci
* możliwe jest użycie całej daty urodzenia / śmierci w formacie YYYY-MM-DD
* dla osób żyjących poprawny jest zapis (BBBB-), gdzie BBBB to rok / data urodzenia
* można użyć dopowiedzenia, oznaczającego dziedzinę lub zawód, np. (rytownik), (górnictwo).

Wartości z tych pól również biorą udział w tworzeniu klas kontekstowych do Europeany, dlatego niezbędne jest opatrzenie ich atrybutem językowym xml:lang.

[Więcej materiałów na ten temat wraz z przykładami będzie przygotowanych wkrótce.]

6. Mimo że lista relewantnych pól zawiera tylko część pól dostępnych w dLibrze, '''staraj się, aby tworzony opis także dla pozostałych zawierał prawidłowe oznaczenia języka, jeśli to możliwe'''. W ten sposób opisy tworzone w BCUWr i RUWr będą prezentować dobrą jakość i wysoki poziom, poszerzą się również możliwości wykorzystania tworzonych przez nas danych.

7. '''Do pól niezależnych od języka należą te, które przechowują liczby''' (daty), '''wszelkiego rodzaju identyfikatory''' (np. sygnatury, ISBN) '''oraz kody''' (np. kod języka dzieła). Dla niektórych pól nie da się jednak jednoznacznie określić, czy są zależne od języka czy nie, gdyż jest to związane z ich zawartością, np. ZAKRES CZASOWY w postaci “1891.01.01-1900.12.31” jest wartością niezależną od języka, natomiast “koniec XX w.” jest frazą wyrażoną w języku polskim i powinna być wpisana w zakładkę PL.

8. W razie wątpliwości dotyczących stosowania zakładek językowych skontaktuj się z administratorem merytorycznym BCUWr lub RUWr.

== Wyjaśnienia ==
<div class="references-small"> <references /> </div>

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-08T06:43:50Z

Anna Osowska:

__SPIS__

== Oznaczanie języka metadanych ==

Wszystkie informacje dotyczące obiektu, które redaktorzy BC umieszczają w odpowiednich polach opisu, mieszczą się w kategorii [https://pl.wikipedia.org/wiki/Metadane metadanych] opisowych. Metadane opisowe, czyli dane dostarczające szczegółowych informacji o obiekcie, pozwalają z jednej strony w efektywny sposób korzystać użytkownikom ze znalezionych zasobów, a z drugiej, dzięki stosowaniu jednolitych standardów, umożliwiają wymianę danych między różnymi bazami i systemami. Nawet najpiękniej zeskanowany obiekt nie będzie mógł być znaleziony przez potencjalnego użytkownika, jeśli nie będzie miał dobrze opisanych metadanych. Z tego względu tak istotne jest zwrócenie uwagi na właściwe uzupełnianie poszczególnych pól, gdyż '''poprawnie wprowadzone metadane są kluczem do ich skutecznego wykorzystania'''.

Standardy metadanych wykorzystywanych w opisach obiektów w BCUWr/RUWr to Dublin Core w wersji 1.1 i rozszerzonej oraz PLMET. Językiem tych standardów jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/XML XML] (eXtensible Markup Language), czy rozszerzalny język znaczników. XML jest językiem rekomendowanym oraz specyfikowanym przez organizację [https://pl.wikipedia.org/wiki/World_Wide_Web_Consortium W3C], co zapewnia jego uniwersalność i umożliwia szerokie stosowanie, głównie przez eksport i import między różnymi systemami. XML używa tzw. znaczników oraz atrybutów, aby w odpowiedni sposób oznaczyć dane i ich parametry.

Mówiąc najkrócej, składnia XML to etykiety, oznaczane za pomocą ostrych nawiasów - musi wystąpić etykieta początkowa i końcowa. Pomiędzy etykietami może znajdować się dowolny tekst, inne etykiety (wtedy powstanie wyrażenie budujące hierarchię), a także dowolna liczba atrybutów. W najprostszym przypadku będzie to zatem:

<etykieta> wartość </etykieta>

<etykieta atrybut= "..." > wartość </etykieta>

Standard XML nie określa w żaden sposób zawartości etykiet i atrybutów - może tam być wszystko, co mieści się [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml/ w regułach składni]. Więcej w przystępny sposób opisano np. [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych w tym wpisie]<ref>M. Zieliński, [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych Wstęp do standardów metadanych], 26 marca 2013 [dostęp 2021-09-07].</ref>.

Dla redaktora biblioteki cyfrowej powyższe informacje mogą pomóc w zrozumieniu jak zapisywane i przekazywane dalej są poszczególne elementy opisu - czyli metadane opisowe, wprowadzane w odpowiednie pola systemu dLibra. W tym przypadku, najprościej rzecz ujmując, etykieta to nazwa pola (w postaci angielskiej nazwy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Resource_Description_Framework RDF], np. Title, Creator, Subject), a atrybutem jest oznaczenie języka, jeśli wartość została wpisana w zakładkę językową.

== Zakładki językowe ==

'''W systemie dLibra narzędziem, które umożliwia oznaczanie języka wpisanej wartości, są zakładki językowe.''' Każdy język oznaczony jest '''dwuliterowym skrótem oraz flagą'''. Zakładka, która przechowuje wartości niezależne od języka oznaczona jest jako Niez. Kolejność zakładek jest z góry narzucona (nie można jej zmienić) - ułożone są one alfabetycznie według kodów, z zakładką Niez. na samym dole.

Zakładki językowe włącza administrator systemu z poziomu zarządzania, dlatego wszyscy redaktorzy widzą te same zakładki. Można włączyć dowolną liczbę zakładek (dla wszystkich bardziej lub mniej popularnych języków), jednak praca z dużą ich liczbą nie jest wygodna dla redaktorów.

Obecnie (stan na wrzesień 2021) włączone są języki: polski (PL), angielski (EN), niemiecki (DE), łacina (LA), włoski (IT). Zakładkę Niez. wykorzystuje się dla wartości, które są wyrażone w innych językach lub są faktycznie niezależne od języka (patrz p. 1 i 6 [[#Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych|Wskazówek dotyczących stosowania zakładek językowych]].

'''Przykłady używania zakładek - pole TYTUŁ''':

1. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę Niez.''', to do bazy danych zapisze się tylko wartość, bez atrybutu wskazującego na jej język:

[[Plik:tytuł_niez.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''nie zostanie przekazana żadna informacja o jego języku'''.

2. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę właściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się poprawne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_PL.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="pl"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku polskim'''.

3. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę niewłaściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się błędne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_EN.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="en"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku angielskim, co będzie niewłaściwe'''.

Powyższe przykłady pokazują, że to tylko od redaktora zależy, czy konkretnej wartości zostanie nadane oznaczenie języka i czy będzie ono poprawne, dlatego opisując obiekt warto zwrócić na to szczególną uwagę. Oznaczanie języka metadanych ma także znaczenie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych przy obliczaniu poziomów metadanych] zdefiniowanych w dokumencie Europeana Publishing Framework<ref>[https://pro.europeana.eu/post/publishing-framework Europeana Publishing Framework], [dostęp 2021-09-07].</ref>, gdyż liczba relewantnych pól z oznaczeniem językowym jest jednym z trzech podstawowych kryteriów kwalifikacji opisu do poziomu A, B lub C.

== Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych ==

1. '''Idea zakładek nie do końca ostro traktuje rozdzielenie języka dzieła od języka opisu.''' Nie należy zatem utożsamiać języka dzieła (który jest oznaczony w polu JĘZYK za pomocą odpowiedniego trzyliterowego kodu) z językiem, w którym opisywany jest dany obiekt. W opisie bardzo ważny jest tytuł dzieła. '''Jeśli język tytułu jest oczywisty i możliwy do określenia, a w systemie jest zakładka dla tego języka, umieść go w tej zakładce językowej.''' Wpisywanie tytułu w zakładkę Niez. powinno mieć miejsce tylko wtedy, kiedy faktycznie nie ma innej możliwości, tj. nie ma zakładki językowej, w której mógłbyś go umieścić. 

2. '''Błędem jest wpisywanie fraz wyrażonych w konkretnym języku w zakładkę przeznaczoną dla innego języka''' - powstanie niespójność w oznaczaniu. 

3. Nie należy powtarzać tych samych wartości w kilku zakładkach językowych, wystarczy '''wpisać ją jednokrotnie we właściwym miejscu''' (wyjątek: jeśli słowo/wyrażenie brzmi tak samo w kilku językach i chcesz to świadomie podkreślić, np. w polu TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE). Nowy sposób wyświetlania opisów zapewni, że użytkownik zobaczy wszystkie wartości niezależnie od wybranego języka interfejsu. 

4. Jeśli przygotowujesz opis, który ma być '''zagregowany w Europeanie''' (przede wszystkim obiekty znajdujące się w domenie publicznej i [https://pro.europeana.eu/page/available-rights-statements na licencjach] zakładających ich szerokie udostępnianie), stosuj wskazówki sformułowane w dokumencie [https://pro.europeana.eu/files/Europeana_Professional/Publications/Publishing_Framework/Europeana_publishing_framework_metadata_v-0-8.pdf Europeana Publishing Framework] i materiałach przygotowanych przez redaktorów merytorycznych BCUWr i RUWr. '''Zwróć uwagę na to, aby oznaczać język dla [https://docs.google.com/document/d/1-2fL1ptMGkzAsOzohC22zvPJr8fb56VY6L65atvNEp4/edit relewantnych pól], czyli takich, które są istotne dla spełnienia kryteriów, ponieważ wpisując ich wartości w zakładkę niezależną od języka, na starcie obniżasz poziom metadanych - nie są one wtedy brane w ogóle pod uwagę''' (wyjątek: pole ŹRÓDŁO). 

{| class="wikitable"
|+ '''WYKAZ RELEWANTNYCH PÓL'''
 
|-
! !! nazwa pola w dLibrze !! uwagi
|-
| dc:coverage || ZAKRES || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: ZAKRES PRZESTRZENNY i ZAKRES CZASOWY
|-
| dc:description || OPIS ||
|-
| dc:format || FORMAT ||
|-
| dc:relation || POWIĄZANIE ||
|-
| dc:rights || PRAWA || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: PRAWA DOSTĘPU i LICENCJA
|-
| dc:source || ŹRÓDŁO || '''wyjątek''' - mimo że pole jest w wykazie relewantnych dla Europeany, u nas do niego trafiają sygnatury, które są niezależne od języka, dlatego '''wypełniamy w zakładce Niez.'''
|-
| dc:subject || TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE ||
|-
| dc:title || TYTUŁ ||
|-
| dc:type || TYP ZASOBU || wypełniamy także kwalifikator: SZCZEGÓŁOWY TYP ZASOBU
|-
| dcterms:alternative || TYTUŁ ODMIENNY ||
|-
| dcterms:hasPart || MA CZĘŚĆ ||
|-
| dcterms:isPartOf || JEST CZĘŚCIĄ ||
|-
| dcterms:isReferencedBy || MA ODNIESIENIE W ||
|-
| dcterms:medium || NOŚNIK ||
|-
| dcterms:medium || POCHODZENIE ||
|-
| dcterms:provenance || POCHODZENIE ||
|-
| dcterms:references || ODNOSI SIĘ DO ||
|-
| dcterms:spatial || ZAKRES PRZESTRZENNY ||
|-
| dcterms:tableOfContents || SPIS TREŚCI ||
|-
| dcterms:temporal || ZAKRES CZASOWY ||
|-
| edm:currentLocation || --- ||
|-
| edm:hasType || --- ||
|-
| edm:isRelatedTo || --- ||
|}

Z oczywistych względów nie każdy obiekt ma wypełnione wszystkie 22 pola, które biorą udział w procesie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych wyznaczania poziomów Tier metadata]. Dlatego też do tych obliczeń wykorzystane są '''tylko pola, które zostały wypełnione'''. Jeśli w opisie wypełniono 7 z powyższych pól, z czego 4 wartości wpisano w zakładkę Niez., to oznacza, że wartość językową ma 43% pól. Taki rekord, nawet przy spełnieniu pozostałych kryteriów, pozostanie na najniższym poziomie, czyli Tier A.

Pamiętaj przy tym, że liczą się tylko '''unikalne wystąpienia danego pola''', czyli jeśli np. dla pola TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE będzie 5 wpisów posiadających oznaczenie języka (spełniających warunek xml:lang), to do obliczania poziomu metadanych jest to liczone jako 1 pole. Dlatego też nie ma konieczności wypełniania wartości parami w zakładkach, ważne jedynie, aby wartość we właściwym języku była w dobrej zakładce. Opis zawierający '''mniej wartości, ale wpisanych we właściwe zakładki językowe''' (nawet tylko polskie w zakładce PL), '''otrzyma wyższy poziom Tier metadata niż opis zawierający wypełnione wszystkie pola w zakładce Niez.'''

[Więcej materiałów na temat poziomów metadanych będzie przygotowanych wkrótce.]

5. '''Wartości w polach TWÓRCA, WSPÓŁTWÓRCA oraz WYDAWCA wpisuj w polską zakładkę językową (PL)''', najlepiej w brzmieniu zgodnym z hasłem zamieszczonym w [http://katalog.nukat.edu.pl/heading/search?theme=nukat bazie NUKAT]. Jeśli hasła nie ma w tej bazie, ustal właściwą formę na postawie innych kartotek, np. [http://viaf.org/ VIAF]. Jeśli to możliwe staraj się, aby hasło było kompletne. Akceptowalny jest zapis:
* Nazwisko, Imię (BBBB-DDDD), gdzie BBBB to rok urodzenia a DDDD to rok śmierci
* możliwe jest użycie całej daty urodzenia / śmierci w formacie YYYY-MM-DD
* dla osób żyjących poprawny jest zapis (BBBB-), gdzie BBBB to rok / data urodzenia
* można użyć dopowiedzenia, oznaczającego dziedzinę lub zawód, np. (rytownik), (górnictwo).

Wartości z tych pól również biorą udział w tworzeniu klas kontekstowych do Europeany, dlatego niezbędne jest opatrzenie ich atrybutem językowym xml:lang.

[Więcej materiałów na ten temat wraz z przykładami będzie przygotowanych wkrótce.]

6. Mimo że lista relewantnych pól zawiera tylko część pól dostępnych w dLibrze, '''staraj się, aby tworzony opis także dla pozostałych zawierał prawidłowe oznaczenia języka, jeśli to możliwe'''. W ten sposób opisy tworzone w BCUWr i RUWr będą prezentować dobrą jakość i wysoki poziom, poszerzą się również możliwości wykorzystania tworzonych przez nas danych.

7. '''Do pól niezależnych od języka należą te, które przechowują liczby''' (daty), '''wszelkiego rodzaju identyfikatory''' (np. sygnatury, ISBN) '''oraz kody''' (np. kod języka dzieła). Dla niektórych pól nie da się jednak jednoznacznie określić, czy są zależne od języka czy nie, gdyż jest to związane z ich zawartością, np. ZAKRES CZASOWY w postaci “1891.01.01-1900.12.31” jest wartością niezależną od języka, natomiast “koniec XX w.” jest frazą wyrażoną w języku polskim i powinna być wpisana w zakładkę PL.

8. W razie wątpliwości dotyczących stosowania zakładek językowych skontaktuj się z administratorem merytorycznym BCUWr lub RUWr.

== Wyjaśnienia ==
<div class="references-small"> <references /> </div>

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-08T06:42:06Z

Anna Osowska:

__SPIS__

== Oznaczanie języka metadanych ==

Wszystkie informacje dotyczące obiektu, które redaktorzy BC umieszczają w odpowiednich polach opisu, mieszczą się w kategorii [https://pl.wikipedia.org/wiki/Metadane metadanych] opisowych. Metadane opisowe, czyli dane dostarczające szczegółowych informacji o obiekcie, pozwalają z jednej strony w efektywny sposób korzystać użytkownikom ze znalezionych zasobów, a z drugiej, dzięki stosowaniu jednolitych standardów, umożliwiają wymianę danych między różnymi bazami i systemami. Nawet najpiękniej zeskanowany obiekt nie będzie mógł być znaleziony przez potencjalnego użytkownika, jeśli nie będzie miał dobrze opisanych metadanych. Z tego względu tak istotne jest zwrócenie uwagi na właściwe uzupełnianie poszczególnych pól, gdyż '''poprawnie wprowadzone metadane są kluczem do ich skutecznego wykorzystania'''.

Standardy metadanych wykorzystywanych w opisach obiektów w BCUWr/RUWr to Dublin Core w wersji 1.1 i rozszerzonej oraz PLMET. Językiem tych standardów jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/XML XML] (eXtensible Markup Language), czy rozszerzalny język znaczników. XML jest językiem rekomendowanym oraz specyfikowanym przez organizację [https://pl.wikipedia.org/wiki/World_Wide_Web_Consortium W3C], co zapewnia jego uniwersalność i umożliwia szerokie stosowanie, głównie przez eksport i import między różnymi systemami. XML używa tzw. znaczników oraz atrybutów, aby w odpowiedni sposób oznaczyć dane i ich parametry.

Mówiąc najkrócej, składnia XML to etykiety, oznaczane za pomocą ostrych nawiasów - musi wystąpić etykieta początkowa i końcowa. Pomiędzy etykietami może znajdować się dowolny tekst, inne etykiety (wtedy powstanie wyrażenie budujące hierarchię), a także dowolna liczba atrybutów. W najprostszym przypadku będzie to zatem:

<etykieta> wartość </etykieta>

<etykieta atrybut= "..." > wartość </etykieta>

Standard XML nie określa w żaden sposób zawartości etykiet i atrybutów - może tam być wszystko, co mieści się [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml/ w regułach składni]. Więcej w przystępny sposób opisano np. [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych w tym wpisie]<ref>M. Zieliński, [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych Wstęp do standardów metadanych], 26 marca 2013 [dostęp 2021-09-07].</ref>.

Dla redaktora biblioteki cyfrowej powyższe informacje mogą pomóc w zrozumieniu jak zapisywane i przekazywane dalej są poszczególne elementy opisu - czyli metadane opisowe, wprowadzane w odpowiednie pola systemu dLibra. W tym przypadku, najprościej rzecz ujmując, etykieta to nazwa pola (w postaci angielskiej nazwy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Resource_Description_Framework RDF], np. Title, Creator, Subject), a atrybutem jest oznaczenie języka, jeśli wartość została wpisana w zakładkę językową.

== Zakładki językowe ==

'''W systemie dLibra narzędziem, które umożliwia oznaczanie języka wpisanej wartości, są zakładki językowe.''' Każdy język oznaczony jest '''dwuliterowym skrótem oraz flagą'''. Zakładka, która przechowuje wartości niezależne od języka oznaczona jest jako Niez. Kolejność zakładek jest z góry narzucona (nie można jej zmienić) - ułożone są one alfabetycznie według kodów, z zakładką Niez. na samym dole.

Zakładki językowe włącza administrator systemu z poziomu zarządzania, dlatego wszyscy redaktorzy widzą te same zakładki. Można włączyć dowolną liczbę zakładek (dla wszystkich bardziej lub mniej popularnych języków), jednak praca z dużą ich liczbą nie jest wygodna dla redaktorów.

Obecnie (stan na wrzesień 2021) włączone są języki: polski (PL), angielski (EN), niemiecki (DE), łacina (LA), włoski (IT). Zakładkę Niez. wykorzystuje się dla wartości, które są wyrażone w innych językach lub są faktycznie niezależne od języka (patrz p. 1 i 6 [[#Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych|Wskazówek dotyczących stosowania zakładek językowych]].

'''Przykłady używania zakładek - pole TYTUŁ''':

1. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę Niez.''', to do bazy danych zapisze się tylko wartość, bez atrybutu wskazującego na jej język:

[[Plik:tytuł_niez.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''nie zostanie przekazana żadna informacja o jego języku'''.

2. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę właściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się poprawne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_PL.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="pl"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku polskim'''.

3. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę niewłaściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się błędne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_EN.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="en"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku angielskim, co będzie niewłaściwe'''.

Powyższe przykłady pokazują, że to tylko od redaktora zależy, czy konkretnej wartości zostanie nadane oznaczenie języka i czy będzie ono poprawne, dlatego opisując obiekt warto zwrócić na to szczególną uwagę. Oznaczanie języka metadanych ma także znaczenie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych przy obliczaniu poziomów metadanych] zdefiniowanych w dokumencie Europeana Publishing Framework<ref>[https://pro.europeana.eu/post/publishing-framework Europeana Publishing Framework], [dostęp 2021-09-07].</ref>, gdyż liczba relewantnych pól z oznaczeniem językowym jest jednym z trzech podstawowych kryteriów kwalifikacji opisu do poziomu A, B lub C.

== Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych ==

1. '''Idea zakładek nie do końca ostro traktuje rozdzielenie języka dzieła od języka opisu.''' Nie należy zatem utożsamiać języka dzieła (który jest oznaczony w polu JĘZYK za pomocą odpowiedniego trzyliterowego kodu) z językiem, w którym opisywany jest dany obiekt. W opisie bardzo ważny jest tytuł dzieła. '''Jeśli język tytułu jest oczywisty i możliwy do określenia, a w systemie jest zakładka dla tego języka, umieść go w tej zakładce językowej.''' Wpisywanie tytułu w zakładkę Niez. powinno mieć miejsce tylko wtedy, kiedy faktycznie nie ma innej możliwości, tj. nie ma zakładki językowej, w której mógłbyś go umieścić. 

2. '''Błędem jest wpisywanie fraz wyrażonych w konkretnym języku w zakładkę przeznaczoną dla innego języka''' - powstanie niespójność w oznaczaniu. 

3. Nie należy powtarzać tych samych wartości w kilku zakładkach językowych, wystarczy '''wpisać ją jednokrotnie we właściwym miejscu''' (wyjątek: jeśli słowo/wyrażenie brzmi tak samo w kilku językach i chcesz to świadomie podkreślić, np. w polu TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE). Nowy sposób wyświetlania opisów zapewni, że użytkownik zobaczy wszystkie wartości niezależnie od wybranego języka interfejsu. 

4. Jeśli przygotowujesz opis, który ma być '''zagregowany w Europeanie''' (przede wszystkim obiekty znajdujące się w domenie publicznej i [https://pro.europeana.eu/page/available-rights-statements na licencjach] zakładających ich szerokie udostępnianie), stosuj wskazówki sformułowane w dokumencie [https://pro.europeana.eu/files/Europeana_Professional/Publications/Publishing_Framework/Europeana_publishing_framework_metadata_v-0-8.pdf Europeana Publishing Framework] i materiałach przygotowanych przez redaktorów merytorycznych BCUWr i RUWr. '''Zwróć uwagę na to, aby oznaczać język dla [https://docs.google.com/document/d/1-2fL1ptMGkzAsOzohC22zvPJr8fb56VY6L65atvNEp4/edit relewantnych pól], czyli takich, które są istotne dla spełnienia kryteriów, ponieważ wpisując ich wartości w zakładkę niezależną od języka, na starcie obniżasz poziom metadanych - nie są one wtedy brane w ogóle pod uwagę''' (wyjątek: pole ŹRÓDŁO). 

{| class="wikitable"
|+ '''WYKAZ RELEWANTNYCH PÓL'''
 
|-
! !! nazwa pola w dLibrze !! uwagi
|-
| dc:coverage || ZAKRES || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: ZAKRES PRZESTRZENNY i ZAKRES CZASOWY
|-
| dc:description || OPIS ||
|-
| dc:format || FORMAT ||
|-
| dc:relation || POWIĄZANIE ||
|-
| dc:rights || PRAWA || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: PRAWA DOSTĘPU i LICENCJA
|-
| dc:source || ŹRÓDŁO || '''wyjątek''' - mimo że pole jest w wykazie relewantnych dla Europeany, u nas do niego trafiają sygnatury, które są niezależne od języka, dlatego '''wypełniamy w zakładce Niez.'''
|-
| dc:subject || TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE ||
|-
| dc:title || TYTUŁ ||
|-
| dc:type || TYP ZASOBU || wypełniamy także kwalifikator: SZCZEGÓŁOWY TYP ZASOBU
|-
| dcterms:alternative || TYTUŁ ODMIENNY ||
|-
| dcterms:hasPart || MA CZĘŚĆ ||
|-
| dcterms:isPartOf || JEST CZĘŚCIĄ ||
|-
| dcterms:isReferencedBy || MA ODNIESIENIE W ||
|-
| dcterms:medium || NOŚNIK ||
|-
| dcterms:medium || POCHODZENIE ||
|-
| dcterms:provenance || POCHODZENIE ||
|-
| dcterms:references || ODNOSI SIĘ DO ||
|-
| dcterms:spatial || ZAKRES PRZESTRZENNY ||
|-
| dcterms:tableOfContents || SPIS TREŚCI ||
|-
| dcterms:temporal || ZAKRES CZASOWY ||
|-
| edm:currentLocation || --- ||
|-
| edm:hasType || --- ||
|-
| edm:isRelatedTo || --- ||
|}

Z oczywistych względów nie każdy obiekt ma wypełnione wszystkie 22 pola, które biorą udział w procesie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych wyznaczania poziomów Tier metadata]. Dlatego też do tych obliczeń wykorzystane są '''tylko pola, które zostały wypełnione'''. Jeśli w opisie wypełniono 7 z powyższych pól, z czego 4 wartości wpisano w zakładkę Niez., to oznacza, że wartość językową ma 43% pól. Taki rekord, nawet przy spełnieniu pozostałych kryteriów, pozostanie na najniższym poziomie, czyli Tier A.

Pamiętaj przy tym, że liczą się tylko '''unikalne wystąpienia danego pola''', czyli jeśli np. dla pola TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE będzie 5 wpisów posiadających oznaczenie języka (spełniających warunek xml:lang), to do obliczania poziomu metadanych jest to liczone jako 1 pole. Dlatego też nie ma konieczności wypełniania wartości parami w zakładkach, ważne jedynie, aby wartość we właściwym języku była w dobrej zakładce. Opis zawierający '''mniej wartości, ale wpisanych we właściwe zakładki językowe''' (nawet tylko polskie w zakładce PL), '''otrzyma wyższy poziom Tier metadata niż opis zawierający wypełnione wszystkie pola w zakładce Niez.'''

[Więcej materiałów na temat poziomów metadanych będzie przygotowanych wkrótce.]

5. '''Wartości w polach TWÓRCA, WSPÓŁTWÓRCA oraz WYDAWCA wpisuj w polską zakładkę językową (PL)''', najlepiej w brzmieniu zgodnym z hasłem zamieszczonym w [http://katalog.nukat.edu.pl/heading/search?theme=nukat bazie NUKAT]. Jeśli hasła nie ma w tej bazie, ustal właściwą formę na postawie innych kartotek, np. [http://viaf.org/ VIAF]. Jeśli to możliwe staraj się, aby hasło było kompletne. Akceptowalny jest zapis:
* Nazwisko, Imię (BBBB-DDDD), gdzie BBBB to rok urodzenia a DDDD to rok śmierci
* możliwe jest użycie całej daty urodzenia / śmierci w formacie YYYY-MM-DD
* dla osób żyjących poprawny jest zapis (BBBB-), gdzie BBBB to rok / data urodzenia
* można użyć dopowiedzenia, oznaczającego dziedzinę lub zawód, np. (rytownik), (górnictwo).

Wartości z tych pól również biorą udział w tworzeniu klas kontekstowych do Europeany, dlatego niezbędne jest opatrzenie ich atrybutem językowym xml:lang.

[Więcej materiałów na ten temat wraz z przykładami będzie przygotowanych wkrótce.]

6. Mimo że lista relewantnych pól zawiera tylko część pól dostępnych w dLibrze, '''staraj się, aby tworzony opis także dla pozostałych zawierał prawidłowe oznaczenia języka, jeśli to możliwe'''. W ten sposób opisy tworzone w BCUWr i RUWr będą prezentować dobrą jakość i wysoki poziom, poszerzą się również możliwości wykorzystania tworzonych przez nas danych.

7. '''Do pól niezależnych od języka należą te, które przechowują liczby''' (daty), '''wszelkiego rodzaju identyfikatory''' (np. sygnatury, ISBN) '''oraz kody''' (np. kod języka dzieła). Dla niektórych pól nie da się jednak jednoznacznie określić, czy są zależne od języka czy nie, gdyż jest to związane z ich zawartością, np. ZAKRES CZASOWY w postaci “1891.01.01-1900.12.31” jest wartością niezależną od języka, natomiast “koniec XX w.” jest frazą wyrażoną w języku polskim i powinna być wpisana w zakładkę PL.

8. W razie wątpliwości dotyczących stosowania zakładek językowych skontaktuj się z administratorem merytorycznym BCUWr lub RUWr.

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-08T06:38:07Z

Anna Osowska:

__SPIS__

== Oznaczanie języka metadanych ==

Wszystkie informacje dotyczące obiektu, które redaktorzy BC umieszczają w odpowiednich polach opisu, mieszczą się w kategorii [https://pl.wikipedia.org/wiki/Metadane metadanych] opisowych. Metadane opisowe, czyli dane dostarczające szczegółowych informacji o obiekcie, pozwalają z jednej strony w efektywny sposób korzystać użytkownikom ze znalezionych zasobów, a z drugiej, dzięki stosowaniu jednolitych standardów, umożliwiają wymianę danych między różnymi bazami i systemami. Nawet najpiękniej zeskanowany obiekt nie będzie mógł być znaleziony przez potencjalnego użytkownika, jeśli nie będzie miał dobrze opisanych metadanych. Z tego względu tak istotne jest zwrócenie uwagi na właściwe uzupełnianie poszczególnych pól, gdyż '''poprawnie wprowadzone metadane są kluczem do ich skutecznego wykorzystania'''.

Standardy metadanych wykorzystywanych w opisach obiektów w BCUWr/RUWr to Dublin Core w wersji 1.1 i rozszerzonej oraz PLMET. Językiem tych standardów jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/XML XML] (eXtensible Markup Language), czy rozszerzalny język znaczników. XML jest językiem rekomendowanym oraz specyfikowanym przez organizację [https://pl.wikipedia.org/wiki/World_Wide_Web_Consortium W3C], co zapewnia jego uniwersalność i umożliwia szerokie stosowanie, głównie przez eksport i import między różnymi systemami. XML używa tzw. znaczników oraz atrybutów, aby w odpowiedni sposób oznaczyć dane i ich parametry.

Mówiąc najkrócej, składnia XML to etykiety, oznaczane za pomocą ostrych nawiasów - musi wystąpić etykieta początkowa i końcowa. Pomiędzy etykietami może znajdować się dowolny tekst, inne etykiety (wtedy powstanie wyrażenie budujące hierarchię), a także dowolna liczba atrybutów. W najprostszym przypadku będzie to zatem:

<etykieta> wartość </etykieta>

<etykieta atrybut= "..." > wartość </etykieta>

Standard XML nie określa w żaden sposób zawartości etykiet i atrybutów - może tam być wszystko, co mieści się [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml/ w regułach składni]. Więcej w przystępny sposób opisano np. [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych w tym wpisie]<ref>M. Zieliński, [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych Wstęp do standardów metadanych], 26 marca 2013 [dostęp 2021-09-07].</ref>.

Dla redaktora biblioteki cyfrowej powyższe informacje mogą pomóc w zrozumieniu jak zapisywane i przekazywane dalej są poszczególne elementy opisu - czyli metadane opisowe, wprowadzane w odpowiednie pola systemu dLibra. W tym przypadku, najprościej rzecz ujmując, etykieta to nazwa pola (w postaci angielskiej nazwy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Resource_Description_Framework RDF], np. Title, Creator, Subject), a atrybutem jest oznaczenie języka, jeśli wartość została wpisana w zakładkę językową.

== Zakładki językowe ==

'''W systemie dLibra narzędziem, które umożliwia oznaczanie języka wpisanej wartości, są zakładki językowe.''' Każdy język oznaczony jest '''dwuliterowym skrótem oraz flagą'''. Zakładka, która przechowuje wartości niezależne od języka oznaczona jest jako Niez. Kolejność zakładek jest z góry narzucona (nie można jej zmienić) - ułożone są one alfabetycznie według kodów, z zakładką Niez. na samym dole.

Zakładki językowe włącza administrator systemu z poziomu zarządzania, dlatego wszyscy redaktorzy widzą te same zakładki. Można włączyć dowolną liczbę zakładek (dla wszystkich bardziej lub mniej popularnych języków), jednak praca z dużą ich liczbą nie jest wygodna dla redaktorów.

Obecnie (stan na wrzesień 2021) włączone są języki: polski (PL), angielski (EN), niemiecki (DE), łacina (LA), włoski (IT). Zakładkę Niez. wykorzystuje się dla wartości, które są wyrażone w innych językach lub są faktycznie niezależne od języka (patrz p. 1 i 6 [[#Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych|Wskazówek dotyczących stosowania zakładek językowych]].

'''Przykłady używania zakładek - pole TYTUŁ''':

1. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę Niez.''', to do bazy danych zapisze się tylko wartość, bez atrybutu wskazującego na jej język:

[[Plik:tytuł_niez.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''nie zostanie przekazana żadna informacja o jego języku'''.

2. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę właściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się poprawne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_PL.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="pl"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku polskim'''.

3. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę niewłaściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się błędne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_EN.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="en"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku angielskim, co będzie niewłaściwe'''.

Powyższe przykłady pokazują, że to tylko od redaktora zależy, czy konkretnej wartości zostanie nadane oznaczenie języka i czy będzie ono poprawne, dlatego opisując obiekt warto zwrócić na to szczególną uwagę. Oznaczanie języka metadanych ma także znaczenie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych przy obliczaniu poziomów metadanych] zdefiniowanych w dokumencie Europeana Publishing Framework, gdyż liczba relewantnych pól z oznaczeniem językowym jest jednym z trzech podstawowych kryteriów kwalifikacji opisu do poziomu A, B lub C.

== Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych ==

1. '''Idea zakładek nie do końca ostro traktuje rozdzielenie języka dzieła od języka opisu.''' Nie należy zatem utożsamiać języka dzieła (który jest oznaczony w polu JĘZYK za pomocą odpowiedniego trzyliterowego kodu) z językiem, w którym opisywany jest dany obiekt. W opisie bardzo ważny jest tytuł dzieła. '''Jeśli język tytułu jest oczywisty i możliwy do określenia, a w systemie jest zakładka dla tego języka, umieść go w tej zakładce językowej.''' Wpisywanie tytułu w zakładkę Niez. powinno mieć miejsce tylko wtedy, kiedy faktycznie nie ma innej możliwości, tj. nie ma zakładki językowej, w której mógłbyś go umieścić. 

2. '''Błędem jest wpisywanie fraz wyrażonych w konkretnym języku w zakładkę przeznaczoną dla innego języka''' - powstanie niespójność w oznaczaniu. 

3. Nie należy powtarzać tych samych wartości w kilku zakładkach językowych, wystarczy '''wpisać ją jednokrotnie we właściwym miejscu''' (wyjątek: jeśli słowo/wyrażenie brzmi tak samo w kilku językach i chcesz to świadomie podkreślić, np. w polu TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE). Nowy sposób wyświetlania opisów zapewni, że użytkownik zobaczy wszystkie wartości niezależnie od wybranego języka interfejsu. 

4. Jeśli przygotowujesz opis, który ma być '''zagregowany w Europeanie''' (przede wszystkim obiekty znajdujące się w domenie publicznej i [https://pro.europeana.eu/page/available-rights-statements na licencjach] zakładających ich szerokie udostępnianie), stosuj wskazówki sformułowane w dokumencie [https://pro.europeana.eu/files/Europeana_Professional/Publications/Publishing_Framework/Europeana_publishing_framework_metadata_v-0-8.pdf Europeana Publishing Framework] i materiałach przygotowanych przez redaktorów merytorycznych BCUWr i RUWr. '''Zwróć uwagę na to, aby oznaczać język dla [https://docs.google.com/document/d/1-2fL1ptMGkzAsOzohC22zvPJr8fb56VY6L65atvNEp4/edit relewantnych pól], czyli takich, które są istotne dla spełnienia kryteriów, ponieważ wpisując ich wartości w zakładkę niezależną od języka, na starcie obniżasz poziom metadanych - nie są one wtedy brane w ogóle pod uwagę''' (wyjątek: pole ŹRÓDŁO). 

{| class="wikitable"
|+ '''WYKAZ RELEWANTNYCH PÓL'''
 
|-
! !! nazwa pola w dLibrze !! uwagi
|-
| dc:coverage || ZAKRES || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: ZAKRES PRZESTRZENNY i ZAKRES CZASOWY
|-
| dc:description || OPIS ||
|-
| dc:format || FORMAT ||
|-
| dc:relation || POWIĄZANIE ||
|-
| dc:rights || PRAWA || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: PRAWA DOSTĘPU i LICENCJA
|-
| dc:source || ŹRÓDŁO || '''wyjątek''' - mimo że pole jest w wykazie relewantnych dla Europeany, u nas do niego trafiają sygnatury, które są niezależne od języka, dlatego '''wypełniamy w zakładce Niez.'''
|-
| dc:subject || TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE ||
|-
| dc:title || TYTUŁ ||
|-
| dc:type || TYP ZASOBU || wypełniamy także kwalifikator: SZCZEGÓŁOWY TYP ZASOBU
|-
| dcterms:alternative || TYTUŁ ODMIENNY ||
|-
| dcterms:hasPart || MA CZĘŚĆ ||
|-
| dcterms:isPartOf || JEST CZĘŚCIĄ ||
|-
| dcterms:isReferencedBy || MA ODNIESIENIE W ||
|-
| dcterms:medium || NOŚNIK ||
|-
| dcterms:medium || POCHODZENIE ||
|-
| dcterms:provenance || POCHODZENIE ||
|-
| dcterms:references || ODNOSI SIĘ DO ||
|-
| dcterms:spatial || ZAKRES PRZESTRZENNY ||
|-
| dcterms:tableOfContents || SPIS TREŚCI ||
|-
| dcterms:temporal || ZAKRES CZASOWY ||
|-
| edm:currentLocation || --- ||
|-
| edm:hasType || --- ||
|-
| edm:isRelatedTo || --- ||
|}

Z oczywistych względów nie każdy obiekt ma wypełnione wszystkie 22 pola, które biorą udział w procesie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych wyznaczania poziomów Tier metadata]. Dlatego też do tych obliczeń wykorzystane są '''tylko pola, które zostały wypełnione'''. Jeśli w opisie wypełniono 7 z powyższych pól, z czego 4 wartości wpisano w zakładkę Niez., to oznacza, że wartość językową ma 43% pól. Taki rekord, nawet przy spełnieniu pozostałych kryteriów, pozostanie na najniższym poziomie, czyli Tier A.

Pamiętaj przy tym, że liczą się tylko '''unikalne wystąpienia danego pola''', czyli jeśli np. dla pola TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE będzie 5 wpisów posiadających oznaczenie języka (spełniających warunek xml:lang), to do obliczania poziomu metadanych jest to liczone jako 1 pole. Dlatego też nie ma konieczności wypełniania wartości parami w zakładkach, ważne jedynie, aby wartość we właściwym języku była w dobrej zakładce. Opis zawierający '''mniej wartości, ale wpisanych we właściwe zakładki językowe''' (nawet tylko polskie w zakładce PL), '''otrzyma wyższy poziom Tier metadata niż opis zawierający wypełnione wszystkie pola w zakładce Niez.'''

[Więcej materiałów na temat poziomów metadanych będzie przygotowanych wkrótce.]

5. '''Wartości w polach TWÓRCA, WSPÓŁTWÓRCA oraz WYDAWCA wpisuj w polską zakładkę językową (PL)''', najlepiej w brzmieniu zgodnym z hasłem zamieszczonym w [http://katalog.nukat.edu.pl/heading/search?theme=nukat bazie NUKAT]. Jeśli hasła nie ma w tej bazie, ustal właściwą formę na postawie innych kartotek, np. [http://viaf.org/ VIAF]. Jeśli to możliwe staraj się, aby hasło było kompletne. Akceptowalny jest zapis:
* Nazwisko, Imię (BBBB-DDDD), gdzie BBBB to rok urodzenia a DDDD to rok śmierci
* możliwe jest użycie całej daty urodzenia / śmierci w formacie YYYY-MM-DD
* dla osób żyjących poprawny jest zapis (BBBB-), gdzie BBBB to rok / data urodzenia
* można użyć dopowiedzenia, oznaczającego dziedzinę lub zawód, np. (rytownik), (górnictwo).

Wartości z tych pól również biorą udział w tworzeniu klas kontekstowych do Europeany, dlatego niezbędne jest opatrzenie ich atrybutem językowym xml:lang.

[Więcej materiałów na ten temat wraz z przykładami będzie przygotowanych wkrótce.]

6. Mimo że lista relewantnych pól zawiera tylko część pól dostępnych w dLibrze, '''staraj się, aby tworzony opis także dla pozostałych zawierał prawidłowe oznaczenia języka, jeśli to możliwe'''. W ten sposób opisy tworzone w BCUWr i RUWr będą prezentować dobrą jakość i wysoki poziom, poszerzą się również możliwości wykorzystania tworzonych przez nas danych.

7. '''Do pól niezależnych od języka należą te, które przechowują liczby''' (daty), '''wszelkiego rodzaju identyfikatory''' (np. sygnatury, ISBN) '''oraz kody''' (np. kod języka dzieła). Dla niektórych pól nie da się jednak jednoznacznie określić, czy są zależne od języka czy nie, gdyż jest to związane z ich zawartością, np. ZAKRES CZASOWY w postaci “1891.01.01-1900.12.31” jest wartością niezależną od języka, natomiast “koniec XX w.” jest frazą wyrażoną w języku polskim i powinna być wpisana w zakładkę PL.

8. W razie wątpliwości dotyczących stosowania zakładek językowych skontaktuj się z administratorem merytorycznym BCUWr lub RUWr.

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-08T06:33:14Z

Anna Osowska:

__SPIS__

== Oznaczanie języka metadanych ==

Wszystkie informacje dotyczące obiektu, które redaktorzy BC umieszczają w odpowiednich polach opisu, mieszczą się w kategorii [https://pl.wikipedia.org/wiki/Metadane metadanych] opisowych. Metadane opisowe, czyli dane dostarczające szczegółowych informacji o obiekcie, pozwalają z jednej strony w efektywny sposób korzystać użytkownikom ze znalezionych zasobów, a z drugiej, dzięki stosowaniu jednolitych standardów, umożliwiają wymianę danych między różnymi bazami i systemami. Nawet najpiękniej zeskanowany obiekt nie będzie mógł być znaleziony przez potencjalnego użytkownika, jeśli nie będzie miał dobrze opisanych metadanych. Z tego względu tak istotne jest zwrócenie uwagi na właściwe uzupełnianie poszczególnych pól, gdyż '''poprawnie wprowadzone metadane są kluczem do ich skutecznego wykorzystania'''.

Standardy metadanych wykorzystywanych w opisach obiektów w BCUWr/RUWr to Dublin Core w wersji 1.1 i rozszerzonej oraz PLMET. Językiem tych standardów jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/XML XML] (eXtensible Markup Language), czy rozszerzalny język znaczników. XML jest językiem rekomendowanym oraz specyfikowanym przez organizację [https://pl.wikipedia.org/wiki/World_Wide_Web_Consortium W3C], co zapewnia jego uniwersalność i umożliwia szerokie stosowanie, głównie przez eksport i import między różnymi systemami. XML używa tzw. znaczników oraz atrybutów, aby w odpowiedni sposób oznaczyć dane i ich parametry.

Mówiąc najkrócej, składnia XML to etykiety, oznaczane za pomocą ostrych nawiasów - musi wystąpić etykieta początkowa i końcowa. Pomiędzy etykietami może znajdować się dowolny tekst, inne etykiety (wtedy powstanie wyrażenie budujące hierarchię), a także dowolna liczba atrybutów. W najprostszym przypadku będzie to zatem:

<etykieta> wartość </etykieta>

<etykieta atrybut= "..." > wartość </etykieta>

Standard XML nie określa w żaden sposób zawartości etykiet i atrybutów - może tam być wszystko, co mieści się [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml/ w regułach składni]. Więcej w przystępny sposób opisano np. [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych w tym wpisie]<ref>M. Zieliński, [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych Wstęp do standardów metadanych], 26 marca 2013 [dostęp 2021-09-07].</ref>.

Dla redaktora biblioteki cyfrowej powyższe informacje mogą pomóc w zrozumieniu jak zapisywane i przekazywane dalej są poszczególne elementy opisu - czyli metadane opisowe, wprowadzane w odpowiednie pola systemu dLibra. W tym przypadku, najprościej rzecz ujmując, etykieta to nazwa pola (w postaci angielskiej nazwy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Resource_Description_Framework RDF], np. Title, Creator, Subject), a atrybutem jest oznaczenie języka, jeśli wartość została wpisana w zakładkę językową.

== Zakładki językowe ==

'''W systemie dLibra narzędziem, które umożliwia oznaczanie języka wpisanej wartości, są zakładki językowe.''' Każdy język oznaczony jest '''dwuliterowym skrótem oraz flagą'''. Zakładka, która przechowuje wartości niezależne od języka oznaczona jest jako Niez. Kolejność zakładek jest z góry narzucona (nie można jej zmienić) - ułożone są one alfabetycznie według kodów, z zakładką Niez. na samym dole.

Zakładki językowe włącza administrator systemu z poziomu zarządzania, dlatego wszyscy redaktorzy widzą te same zakładki. Można włączyć dowolną liczbę zakładek (dla wszystkich bardziej lub mniej popularnych języków), jednak praca z dużą ich liczbą nie jest wygodna dla redaktorów.

Obecnie (stan na wrzesień 2021) włączone są języki: polski (PL), angielski (EN), niemiecki (DE), łacina (LA), włoski (IT). Zakładkę Niez. wykorzystuje się dla wartości, które są wyrażone w innych językach lub są faktycznie niezależne od języka (patrz p. 1 i 6 [[#Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych|Wskazówek dotyczących stosowania zakładek językowych]].

'''Przykłady używania zakładek - pole TYTUŁ''':

1. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę Niez.''', to do bazy danych zapisze się tylko wartość, bez atrybutu wskazującego na jej język:

[[Plik:tytuł_niez.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''nie zostanie przekazana żadna informacja o jego języku'''.

2. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę właściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się poprawne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_PL.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="pl"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku polskim'''.

3. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę niewłaściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się błędne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_EN.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="en"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku angielskim, co będzie niewłaściwe'''.

Powyższe przykłady pokazują, że to tylko od redaktora zależy, czy konkretnej wartości zostanie nadane oznaczenie języka i czy będzie ono poprawne, dlatego opisując obiekt warto zwrócić na to szczególną uwagę. Oznaczanie języka metadanych ma także znaczenie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych przy obliczaniu poziomów metadanych] zdefiniowanych w dokumencie Europeana Publishing Framework, gdyż liczba relewantnych pól z oznaczeniem językowym jest jednym z trzech podstawowych kryteriów kwalifikacji opisu do poziomu A, B lub C.

== Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych ==

# '''Idea zakładek nie do końca ostro traktuje rozdzielenie języka dzieła od języka opisu.''' Nie należy zatem utożsamiać języka dzieła (który jest oznaczony w polu JĘZYK za pomocą odpowiedniego trzyliterowego kodu) z językiem, w którym opisywany jest dany obiekt. W opisie bardzo ważny jest tytuł dzieła. '''Jeśli język tytułu jest oczywisty i możliwy do określenia, a w systemie jest zakładka dla tego języka, umieść go w tej zakładce językowej.''' Wpisywanie tytułu w zakładkę Niez. powinno mieć miejsce tylko wtedy, kiedy faktycznie nie ma innej możliwości, tj. nie ma zakładki językowej, w której mógłbyś go umieścić. 
#
# '''Błędem jest wpisywanie fraz wyrażonych w konkretnym języku w zakładkę przeznaczoną dla innego języka''' - powstanie niespójność w oznaczaniu. 
#
# Nie należy powtarzać tych samych wartości w kilku zakładkach językowych, wystarczy '''wpisać ją jednokrotnie we właściwym miejscu''' (wyjątek: jeśli słowo/wyrażenie brzmi tak samo w kilku językach i chcesz to świadomie podkreślić, np. w polu TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE). Nowy sposób wyświetlania opisów zapewni, że użytkownik zobaczy wszystkie wartości niezależnie od wybranego języka interfejsu. 
#
# Jeśli przygotowujesz opis, który ma być '''zagregowany w Europeanie''' (przede wszystkim obiekty znajdujące się w domenie publicznej i [https://pro.europeana.eu/page/available-rights-statements na licencjach] zakładających ich szerokie udostępnianie), stosuj wskazówki sformułowane w dokumencie [https://pro.europeana.eu/files/Europeana_Professional/Publications/Publishing_Framework/Europeana_publishing_framework_metadata_v-0-8.pdf Europeana Publishing Framework] i materiałach przygotowanych przez redaktorów merytorycznych BCUWr i RUWr. '''Zwróć uwagę na to, aby oznaczać język dla [https://docs.google.com/document/d/1-2fL1ptMGkzAsOzohC22zvPJr8fb56VY6L65atvNEp4/edit relewantnych pól], czyli takich, które są istotne dla spełnienia kryteriów, ponieważ wpisując ich wartości w zakładkę niezależną od języka, na starcie obniżasz poziom metadanych - nie są one wtedy brane w ogóle pod uwagę''' (wyjątek: pole ŹRÓDŁO). 

{| class="wikitable"
|+ '''WYKAZ RELEWANTNYCH PÓL'''
 
|-
! !! nazwa pola w dLibrze !! uwagi
|-
| dc:coverage || ZAKRES || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: ZAKRES PRZESTRZENNY i ZAKRES CZASOWY
|-
| dc:description || OPIS ||
|-
| dc:format || FORMAT ||
|-
| dc:relation || POWIĄZANIE ||
|-
| dc:rights || PRAWA || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: PRAWA DOSTĘPU i LICENCJA
|-
| dc:source || ŹRÓDŁO || '''wyjątek''' - mimo że pole jest w wykazie relewantnych dla Europeany, u nas do niego trafiają sygnatury, które są niezależne od języka, dlatego '''wypełniamy w zakładce Niez.'''
|-
| dc:subject || TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE ||
|-
| dc:title || TYTUŁ ||
|-
| dc:type || TYP ZASOBU || wypełniamy także kwalifikator: SZCZEGÓŁOWY TYP ZASOBU
|-
| dcterms:alternative || TYTUŁ ODMIENNY ||
|-
| dcterms:hasPart || MA CZĘŚĆ ||
|-
| dcterms:isPartOf || JEST CZĘŚCIĄ ||
|-
| dcterms:isReferencedBy || MA ODNIESIENIE W ||
|-
| dcterms:medium || NOŚNIK ||
|-
| dcterms:medium || POCHODZENIE ||
|-
| dcterms:provenance || POCHODZENIE ||
|-
| dcterms:references || ODNOSI SIĘ DO ||
|-
| dcterms:spatial || ZAKRES PRZESTRZENNY ||
|-
| dcterms:tableOfContents || SPIS TREŚCI ||
|-
| dcterms:temporal || ZAKRES CZASOWY ||
|-
| edm:currentLocation || --- ||
|-
| edm:hasType || --- ||
|-
| edm:isRelatedTo || --- ||
|}

Z oczywistych względów nie każdy obiekt ma wypełnione wszystkie 22 pola, które biorą udział w procesie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych wyznaczania poziomów Tier metadata]. Dlatego też do tych obliczeń wykorzystane są '''tylko pola, które zostały wypełnione'''. Jeśli w opisie wypełniono 7 z powyższych pól, z czego 4 wartości wpisano w zakładkę Niez., to oznacza, że wartość językową ma 43% pól. Taki rekord, nawet przy spełnieniu pozostałych kryteriów, pozostanie na najniższym poziomie, czyli Tier A.

Pamiętaj przy tym, że liczą się tylko '''unikalne wystąpienia danego pola''', czyli jeśli np. dla pola TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE będzie 5 wpisów posiadających oznaczenie języka (spełniających warunek xml:lang), to do obliczania poziomu metadanych jest to liczone jako 1 pole. Dlatego też nie ma konieczności wypełniania wartości parami w zakładkach, ważne jedynie, aby wartość we właściwym języku była w dobrej zakładce. Opis zawierający '''mniej wartości, ale wpisanych we właściwe zakładki językowe''' (nawet tylko polskie w zakładce PL), '''otrzyma wyższy poziom Tier metadata niż opis zawierający wypełnione wszystkie pola w zakładce Niez.'''

[Więcej materiałów na temat poziomów metadanych będzie przygotowanych wkrótce.]

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-07T12:54:31Z

Anna Osowska:

__SPIS__

== Oznaczanie języka metadanych ==

Wszystkie informacje dotyczące obiektu, które redaktorzy BC umieszczają w odpowiednich polach opisu, mieszczą się w kategorii [https://pl.wikipedia.org/wiki/Metadane metadanych] opisowych. Metadane opisowe, czyli dane dostarczające szczegółowych informacji o obiekcie, pozwalają z jednej strony w efektywny sposób korzystać użytkownikom ze znalezionych zasobów, a z drugiej, dzięki stosowaniu jednolitych standardów, umożliwiają wymianę danych między różnymi bazami i systemami. Nawet najpiękniej zeskanowany obiekt nie będzie mógł być znaleziony przez potencjalnego użytkownika, jeśli nie będzie miał dobrze opisanych metadanych. Z tego względu tak istotne jest zwrócenie uwagi na właściwe uzupełnianie poszczególnych pól, gdyż '''poprawnie wprowadzone metadane są kluczem do ich skutecznego wykorzystania'''.

Standardy metadanych wykorzystywanych w opisach obiektów w BCUWr/RUWr to Dublin Core w wersji 1.1 i rozszerzonej oraz PLMET. Językiem tych standardów jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/XML XML] (eXtensible Markup Language), czy rozszerzalny język znaczników. XML jest językiem rekomendowanym oraz specyfikowanym przez organizację [https://pl.wikipedia.org/wiki/World_Wide_Web_Consortium W3C], co zapewnia jego uniwersalność i umożliwia szerokie stosowanie, głównie przez eksport i import między różnymi systemami. XML używa tzw. znaczników oraz atrybutów, aby w odpowiedni sposób oznaczyć dane i ich parametry.

Mówiąc najkrócej, składnia XML to etykiety, oznaczane za pomocą ostrych nawiasów - musi wystąpić etykieta początkowa i końcowa. Pomiędzy etykietami może znajdować się dowolny tekst, inne etykiety (wtedy powstanie wyrażenie budujące hierarchię), a także dowolna liczba atrybutów. W najprostszym przypadku będzie to zatem:

<etykieta> wartość </etykieta>

<etykieta atrybut= "..." > wartość </etykieta>

Standard XML nie określa w żaden sposób zawartości etykiet i atrybutów - może tam być wszystko, co mieści się [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml/ w regułach składni]. Więcej w przystępny sposób opisano np. [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych w tym wpisie]<ref>M. Zieliński, [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych Wstęp do standardów metadanych], 26 marca 2013 [dostęp 2021-09-07].</ref>.

Dla redaktora biblioteki cyfrowej powyższe informacje mogą pomóc w zrozumieniu jak zapisywane i przekazywane dalej są poszczególne elementy opisu - czyli metadane opisowe, wprowadzane w odpowiednie pola systemu dLibra. W tym przypadku, najprościej rzecz ujmując, etykieta to nazwa pola (w postaci angielskiej nazwy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Resource_Description_Framework RDF], np. Title, Creator, Subject), a atrybutem jest oznaczenie języka, jeśli wartość została wpisana w zakładkę językową.

== Zakładki językowe ==

'''W systemie dLibra narzędziem, które umożliwia oznaczanie języka wpisanej wartości, są zakładki językowe.''' Każdy język oznaczony jest '''dwuliterowym skrótem oraz flagą'''. Zakładka, która przechowuje wartości niezależne od języka oznaczona jest jako Niez. Kolejność zakładek jest z góry narzucona (nie można jej zmienić) - ułożone są one alfabetycznie według kodów, z zakładką Niez. na samym dole.

Zakładki językowe włącza administrator systemu z poziomu zarządzania, dlatego wszyscy redaktorzy widzą te same zakładki. Można włączyć dowolną liczbę zakładek (dla wszystkich bardziej lub mniej popularnych języków), jednak praca z dużą ich liczbą nie jest wygodna dla redaktorów.

Obecnie (stan na wrzesień 2021) włączone są języki: polski (PL), angielski (EN), niemiecki (DE), łacina (LA), włoski (IT). Zakładkę Niez. wykorzystuje się dla wartości, które są wyrażone w innych językach lub są faktycznie niezależne od języka (patrz p. 1 i 6 [[#Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych|Wskazówek dotyczących stosowania zakładek językowych]].

'''Przykłady używania zakładek - pole TYTUŁ''':

1. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę Niez.''', to do bazy danych zapisze się tylko wartość, bez atrybutu wskazującego na jej język:

[[Plik:tytuł_niez.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''nie zostanie przekazana żadna informacja o jego języku'''.

2. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę właściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się poprawne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_PL.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="pl"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku polskim'''.

3. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę niewłaściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się błędne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_EN.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="en"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku angielskim, co będzie niewłaściwe'''.

Powyższe przykłady pokazują, że to tylko od redaktora zależy, czy konkretnej wartości zostanie nadane oznaczenie języka i czy będzie ono poprawne, dlatego opisując obiekt warto zwrócić na to szczególną uwagę. Oznaczanie języka metadanych ma także znaczenie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych przy obliczaniu poziomów metadanych] zdefiniowanych w dokumencie Europeana Publishing Framework, gdyż liczba relewantnych pól z oznaczeniem językowym jest jednym z trzech podstawowych kryteriów kwalifikacji opisu do poziomu A, B lub C.

== Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych ==

# '''Idea zakładek nie do końca ostro traktuje rozdzielenie języka dzieła od języka opisu.''' Nie należy zatem utożsamiać języka dzieła (który jest oznaczony w polu JĘZYK za pomocą odpowiedniego trzyliterowego kodu) z językiem, w którym opisywany jest dany obiekt. W opisie bardzo ważny jest tytuł dzieła. '''Jeśli język tytułu jest oczywisty i możliwy do określenia, a w systemie jest zakładka dla tego języka, umieść go w tej zakładce językowej.''' Wpisywanie tytułu w zakładkę Niez. powinno mieć miejsce tylko wtedy, kiedy faktycznie nie ma innej możliwości, tj. nie ma zakładki językowej, w której mógłbyś go umieścić. 
#
# '''Błędem jest wpisywanie fraz wyrażonych w konkretnym języku w zakładkę przeznaczoną dla innego języka''' - powstanie niespójność w oznaczaniu. 
#
# Nie należy powtarzać tych samych wartości w kilku zakładkach językowych, wystarczy '''wpisać ją jednokrotnie we właściwym miejscu''' (wyjątek: jeśli słowo/wyrażenie brzmi tak samo w kilku językach i chcesz to świadomie podkreślić, np. w polu TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE). Nowy sposób wyświetlania opisów zapewni, że użytkownik zobaczy wszystkie wartości niezależnie od wybranego języka interfejsu. 
#
# Jeśli przygotowujesz opis, który ma być '''zagregowany w Europeanie''' (przede wszystkim obiekty znajdujące się w domenie publicznej i [https://pro.europeana.eu/page/available-rights-statements na licencjach] zakładających ich szerokie udostępnianie), stosuj wskazówki sformułowane w dokumencie [https://pro.europeana.eu/files/Europeana_Professional/Publications/Publishing_Framework/Europeana_publishing_framework_metadata_v-0-8.pdf Europeana Publishing Framework] i materiałach przygotowanych przez redaktorów merytorycznych BCUWr i RUWr. '''Zwróć uwagę na to, aby oznaczać język dla [https://docs.google.com/document/d/1-2fL1ptMGkzAsOzohC22zvPJr8fb56VY6L65atvNEp4/edit relewantnych pól], czyli takich, które są istotne dla spełnienia kryteriów, ponieważ wpisując ich wartości w zakładkę niezależną od języka, na starcie obniżasz poziom metadanych - nie są one wtedy brane w ogóle pod uwagę''' (wyjątek: pole ŹRÓDŁO). 

{| class="wikitable"
|+ '''WYKAZ RELEWANTNYCH PÓL'''
 
|-
! !! nazwa pola w dLibrze !! uwagi
|-
| dc:coverage || ZAKRES || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: ZAKRES PRZESTRZENNY i ZAKRES CZASOWY
|-
| dc:description || OPIS ||
|-
| dc:format || FORMAT ||
|-
| dc:relation || POWIĄZANIE ||
|-
| dc:rights || PRAWA || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: PRAWA DOSTĘPU i LICENCJA
|-
| dc:source || ŹRÓDŁO || '''wyjątek''' - mimo że pole jest w wykazie relewantnych dla Europeany, u nas do niego trafiają sygnatury, które są niezależne od języka, dlatego '''wypełniamy w zakładce Niez.'''
|-
| dc:subject || TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE ||
|-
| dc:title || TYTUŁ ||
|-
| dc:type || TYP ZASOBU || wypełniamy także kwalifikator: SZCZEGÓŁOWY TYP ZASOBU
|-
| dcterms:alternative || TYTUŁ ODMIENNY ||
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|}

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-07T12:54:16Z

Anna Osowska: /* Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych */

== Oznaczanie języka metadanych ==

Wszystkie informacje dotyczące obiektu, które redaktorzy BC umieszczają w odpowiednich polach opisu, mieszczą się w kategorii [https://pl.wikipedia.org/wiki/Metadane metadanych] opisowych. Metadane opisowe, czyli dane dostarczające szczegółowych informacji o obiekcie, pozwalają z jednej strony w efektywny sposób korzystać użytkownikom ze znalezionych zasobów, a z drugiej, dzięki stosowaniu jednolitych standardów, umożliwiają wymianę danych między różnymi bazami i systemami. Nawet najpiękniej zeskanowany obiekt nie będzie mógł być znaleziony przez potencjalnego użytkownika, jeśli nie będzie miał dobrze opisanych metadanych. Z tego względu tak istotne jest zwrócenie uwagi na właściwe uzupełnianie poszczególnych pól, gdyż '''poprawnie wprowadzone metadane są kluczem do ich skutecznego wykorzystania'''.

Standardy metadanych wykorzystywanych w opisach obiektów w BCUWr/RUWr to Dublin Core w wersji 1.1 i rozszerzonej oraz PLMET. Językiem tych standardów jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/XML XML] (eXtensible Markup Language), czy rozszerzalny język znaczników. XML jest językiem rekomendowanym oraz specyfikowanym przez organizację [https://pl.wikipedia.org/wiki/World_Wide_Web_Consortium W3C], co zapewnia jego uniwersalność i umożliwia szerokie stosowanie, głównie przez eksport i import między różnymi systemami. XML używa tzw. znaczników oraz atrybutów, aby w odpowiedni sposób oznaczyć dane i ich parametry.

Mówiąc najkrócej, składnia XML to etykiety, oznaczane za pomocą ostrych nawiasów - musi wystąpić etykieta początkowa i końcowa. Pomiędzy etykietami może znajdować się dowolny tekst, inne etykiety (wtedy powstanie wyrażenie budujące hierarchię), a także dowolna liczba atrybutów. W najprostszym przypadku będzie to zatem:

<etykieta> wartość </etykieta>

<etykieta atrybut= "..." > wartość </etykieta>

Standard XML nie określa w żaden sposób zawartości etykiet i atrybutów - może tam być wszystko, co mieści się [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml/ w regułach składni]. Więcej w przystępny sposób opisano np. [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych w tym wpisie]<ref>M. Zieliński, [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych Wstęp do standardów metadanych], 26 marca 2013 [dostęp 2021-09-07].</ref>.

Dla redaktora biblioteki cyfrowej powyższe informacje mogą pomóc w zrozumieniu jak zapisywane i przekazywane dalej są poszczególne elementy opisu - czyli metadane opisowe, wprowadzane w odpowiednie pola systemu dLibra. W tym przypadku, najprościej rzecz ujmując, etykieta to nazwa pola (w postaci angielskiej nazwy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Resource_Description_Framework RDF], np. Title, Creator, Subject), a atrybutem jest oznaczenie języka, jeśli wartość została wpisana w zakładkę językową.

== Zakładki językowe ==

'''W systemie dLibra narzędziem, które umożliwia oznaczanie języka wpisanej wartości, są zakładki językowe.''' Każdy język oznaczony jest '''dwuliterowym skrótem oraz flagą'''. Zakładka, która przechowuje wartości niezależne od języka oznaczona jest jako Niez. Kolejność zakładek jest z góry narzucona (nie można jej zmienić) - ułożone są one alfabetycznie według kodów, z zakładką Niez. na samym dole.

Zakładki językowe włącza administrator systemu z poziomu zarządzania, dlatego wszyscy redaktorzy widzą te same zakładki. Można włączyć dowolną liczbę zakładek (dla wszystkich bardziej lub mniej popularnych języków), jednak praca z dużą ich liczbą nie jest wygodna dla redaktorów.

Obecnie (stan na wrzesień 2021) włączone są języki: polski (PL), angielski (EN), niemiecki (DE), łacina (LA), włoski (IT). Zakładkę Niez. wykorzystuje się dla wartości, które są wyrażone w innych językach lub są faktycznie niezależne od języka (patrz p. 1 i 6 [[#Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych|Wskazówek dotyczących stosowania zakładek językowych]].

'''Przykłady używania zakładek - pole TYTUŁ''':

1. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę Niez.''', to do bazy danych zapisze się tylko wartość, bez atrybutu wskazującego na jej język:

[[Plik:tytuł_niez.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''nie zostanie przekazana żadna informacja o jego języku'''.

2. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę właściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się poprawne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_PL.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="pl"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku polskim'''.

3. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę niewłaściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się błędne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_EN.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="en"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku angielskim, co będzie niewłaściwe'''.

Powyższe przykłady pokazują, że to tylko od redaktora zależy, czy konkretnej wartości zostanie nadane oznaczenie języka i czy będzie ono poprawne, dlatego opisując obiekt warto zwrócić na to szczególną uwagę. Oznaczanie języka metadanych ma także znaczenie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych przy obliczaniu poziomów metadanych] zdefiniowanych w dokumencie Europeana Publishing Framework, gdyż liczba relewantnych pól z oznaczeniem językowym jest jednym z trzech podstawowych kryteriów kwalifikacji opisu do poziomu A, B lub C.

== Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych ==

# '''Idea zakładek nie do końca ostro traktuje rozdzielenie języka dzieła od języka opisu.''' Nie należy zatem utożsamiać języka dzieła (który jest oznaczony w polu JĘZYK za pomocą odpowiedniego trzyliterowego kodu) z językiem, w którym opisywany jest dany obiekt. W opisie bardzo ważny jest tytuł dzieła. '''Jeśli język tytułu jest oczywisty i możliwy do określenia, a w systemie jest zakładka dla tego języka, umieść go w tej zakładce językowej.''' Wpisywanie tytułu w zakładkę Niez. powinno mieć miejsce tylko wtedy, kiedy faktycznie nie ma innej możliwości, tj. nie ma zakładki językowej, w której mógłbyś go umieścić. 
#
# '''Błędem jest wpisywanie fraz wyrażonych w konkretnym języku w zakładkę przeznaczoną dla innego języka''' - powstanie niespójność w oznaczaniu. 
#
# Nie należy powtarzać tych samych wartości w kilku zakładkach językowych, wystarczy '''wpisać ją jednokrotnie we właściwym miejscu''' (wyjątek: jeśli słowo/wyrażenie brzmi tak samo w kilku językach i chcesz to świadomie podkreślić, np. w polu TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE). Nowy sposób wyświetlania opisów zapewni, że użytkownik zobaczy wszystkie wartości niezależnie od wybranego języka interfejsu. 
#
# Jeśli przygotowujesz opis, który ma być '''zagregowany w Europeanie''' (przede wszystkim obiekty znajdujące się w domenie publicznej i [https://pro.europeana.eu/page/available-rights-statements na licencjach] zakładających ich szerokie udostępnianie), stosuj wskazówki sformułowane w dokumencie [https://pro.europeana.eu/files/Europeana_Professional/Publications/Publishing_Framework/Europeana_publishing_framework_metadata_v-0-8.pdf Europeana Publishing Framework] i materiałach przygotowanych przez redaktorów merytorycznych BCUWr i RUWr. '''Zwróć uwagę na to, aby oznaczać język dla [https://docs.google.com/document/d/1-2fL1ptMGkzAsOzohC22zvPJr8fb56VY6L65atvNEp4/edit relewantnych pól], czyli takich, które są istotne dla spełnienia kryteriów, ponieważ wpisując ich wartości w zakładkę niezależną od języka, na starcie obniżasz poziom metadanych - nie są one wtedy brane w ogóle pod uwagę''' (wyjątek: pole ŹRÓDŁO). 

{| class="wikitable"
|+ '''WYKAZ RELEWANTNYCH PÓL'''
 
|-
! !! nazwa pola w dLibrze !! uwagi
|-
| dc:coverage || ZAKRES || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: ZAKRES PRZESTRZENNY i ZAKRES CZASOWY
|-
| dc:description || OPIS ||
|-
| dc:format || FORMAT ||
|-
| dc:relation || POWIĄZANIE ||
|-
| dc:rights || PRAWA || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: PRAWA DOSTĘPU i LICENCJA
|-
| dc:source || ŹRÓDŁO || '''wyjątek''' - mimo że pole jest w wykazie relewantnych dla Europeany, u nas do niego trafiają sygnatury, które są niezależne od języka, dlatego '''wypełniamy w zakładce Niez.'''
|-
| dc:subject || TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE ||
|-
| dc:title || TYTUŁ ||
|-
| dc:type || TYP ZASOBU || wypełniamy także kwalifikator: SZCZEGÓŁOWY TYP ZASOBU
|-
| dcterms:alternative || TYTUŁ ODMIENNY ||
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|}

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-07T12:46:54Z

Anna Osowska: /* Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych */

== Oznaczanie języka metadanych ==

Wszystkie informacje dotyczące obiektu, które redaktorzy BC umieszczają w odpowiednich polach opisu, mieszczą się w kategorii [https://pl.wikipedia.org/wiki/Metadane metadanych] opisowych. Metadane opisowe, czyli dane dostarczające szczegółowych informacji o obiekcie, pozwalają z jednej strony w efektywny sposób korzystać użytkownikom ze znalezionych zasobów, a z drugiej, dzięki stosowaniu jednolitych standardów, umożliwiają wymianę danych między różnymi bazami i systemami. Nawet najpiękniej zeskanowany obiekt nie będzie mógł być znaleziony przez potencjalnego użytkownika, jeśli nie będzie miał dobrze opisanych metadanych. Z tego względu tak istotne jest zwrócenie uwagi na właściwe uzupełnianie poszczególnych pól, gdyż '''poprawnie wprowadzone metadane są kluczem do ich skutecznego wykorzystania'''.

Standardy metadanych wykorzystywanych w opisach obiektów w BCUWr/RUWr to Dublin Core w wersji 1.1 i rozszerzonej oraz PLMET. Językiem tych standardów jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/XML XML] (eXtensible Markup Language), czy rozszerzalny język znaczników. XML jest językiem rekomendowanym oraz specyfikowanym przez organizację [https://pl.wikipedia.org/wiki/World_Wide_Web_Consortium W3C], co zapewnia jego uniwersalność i umożliwia szerokie stosowanie, głównie przez eksport i import między różnymi systemami. XML używa tzw. znaczników oraz atrybutów, aby w odpowiedni sposób oznaczyć dane i ich parametry.

Mówiąc najkrócej, składnia XML to etykiety, oznaczane za pomocą ostrych nawiasów - musi wystąpić etykieta początkowa i końcowa. Pomiędzy etykietami może znajdować się dowolny tekst, inne etykiety (wtedy powstanie wyrażenie budujące hierarchię), a także dowolna liczba atrybutów. W najprostszym przypadku będzie to zatem:

<etykieta> wartość </etykieta>

<etykieta atrybut= "..." > wartość </etykieta>

Standard XML nie określa w żaden sposób zawartości etykiet i atrybutów - może tam być wszystko, co mieści się [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml/ w regułach składni]. Więcej w przystępny sposób opisano np. [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych w tym wpisie]<ref>M. Zieliński, [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych Wstęp do standardów metadanych], 26 marca 2013 [dostęp 2021-09-07].</ref>.

Dla redaktora biblioteki cyfrowej powyższe informacje mogą pomóc w zrozumieniu jak zapisywane i przekazywane dalej są poszczególne elementy opisu - czyli metadane opisowe, wprowadzane w odpowiednie pola systemu dLibra. W tym przypadku, najprościej rzecz ujmując, etykieta to nazwa pola (w postaci angielskiej nazwy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Resource_Description_Framework RDF], np. Title, Creator, Subject), a atrybutem jest oznaczenie języka, jeśli wartość została wpisana w zakładkę językową.

== Zakładki językowe ==

'''W systemie dLibra narzędziem, które umożliwia oznaczanie języka wpisanej wartości, są zakładki językowe.''' Każdy język oznaczony jest '''dwuliterowym skrótem oraz flagą'''. Zakładka, która przechowuje wartości niezależne od języka oznaczona jest jako Niez. Kolejność zakładek jest z góry narzucona (nie można jej zmienić) - ułożone są one alfabetycznie według kodów, z zakładką Niez. na samym dole.

Zakładki językowe włącza administrator systemu z poziomu zarządzania, dlatego wszyscy redaktorzy widzą te same zakładki. Można włączyć dowolną liczbę zakładek (dla wszystkich bardziej lub mniej popularnych języków), jednak praca z dużą ich liczbą nie jest wygodna dla redaktorów.

Obecnie (stan na wrzesień 2021) włączone są języki: polski (PL), angielski (EN), niemiecki (DE), łacina (LA), włoski (IT). Zakładkę Niez. wykorzystuje się dla wartości, które są wyrażone w innych językach lub są faktycznie niezależne od języka (patrz p. 1 i 6 [[#Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych|Wskazówek dotyczących stosowania zakładek językowych]].

'''Przykłady używania zakładek - pole TYTUŁ''':

1. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę Niez.''', to do bazy danych zapisze się tylko wartość, bez atrybutu wskazującego na jej język:

[[Plik:tytuł_niez.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''nie zostanie przekazana żadna informacja o jego języku'''.

2. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę właściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się poprawne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_PL.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="pl"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku polskim'''.

3. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę niewłaściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się błędne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_EN.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="en"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku angielskim, co będzie niewłaściwe'''.

Powyższe przykłady pokazują, że to tylko od redaktora zależy, czy konkretnej wartości zostanie nadane oznaczenie języka i czy będzie ono poprawne, dlatego opisując obiekt warto zwrócić na to szczególną uwagę. Oznaczanie języka metadanych ma także znaczenie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych przy obliczaniu poziomów metadanych] zdefiniowanych w dokumencie Europeana Publishing Framework, gdyż liczba relewantnych pól z oznaczeniem językowym jest jednym z trzech podstawowych kryteriów kwalifikacji opisu do poziomu A, B lub C.

== Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych ==
#
# '''Idea zakładek nie do końca ostro traktuje rozdzielenie języka dzieła od języka opisu.''' Nie należy zatem utożsamiać języka dzieła (który jest oznaczony w polu JĘZYK za pomocą odpowiedniego trzyliterowego kodu) z językiem, w którym opisywany jest dany obiekt. W opisie bardzo ważny jest tytuł dzieła. '''Jeśli język tytułu jest oczywisty i możliwy do określenia, a w systemie jest zakładka dla tego języka, umieść go w tej zakładce językowej.''' Wpisywanie tytułu w zakładkę Niez. powinno mieć miejsce tylko wtedy, kiedy faktycznie nie ma innej możliwości, tj. nie ma zakładki językowej, w której mógłbyś go umieścić.
#
 
# '''Błędem jest wpisywanie fraz wyrażonych w konkretnym języku w zakładkę przeznaczoną dla innego języka''' - powstanie niespójność w oznaczaniu.
#
 
# Nie należy powtarzać tych samych wartości w kilku zakładkach językowych, wystarczy '''wpisać ją jednokrotnie we właściwym miejscu''' (wyjątek: jeśli słowo/wyrażenie brzmi tak samo w kilku językach i chcesz to świadomie podkreślić, np. w polu TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE). Nowy sposób wyświetlania opisów zapewni, że użytkownik zobaczy wszystkie wartości niezależnie od wybranego języka interfejsu.
#
 
# Jeśli przygotowujesz opis, który ma być '''zagregowany w Europeanie''' (przede wszystkim obiekty znajdujące się w domenie publicznej i [https://pro.europeana.eu/page/available-rights-statements na licencjach] zakładających ich szerokie udostępnianie), stosuj wskazówki sformułowane w dokumencie [https://pro.europeana.eu/files/Europeana_Professional/Publications/Publishing_Framework/Europeana_publishing_framework_metadata_v-0-8.pdf Europeana Publishing Framework] i materiałach przygotowanych przez redaktorów merytorycznych BCUWr i RUWr. '''Zwróć uwagę na to, aby oznaczać język dla [https://docs.google.com/document/d/1-2fL1ptMGkzAsOzohC22zvPJr8fb56VY6L65atvNEp4/edit relewantnych pól], czyli takich, które są istotne dla spełnienia kryteriów, ponieważ wpisując ich wartości w zakładkę niezależną od języka, na starcie obniżasz poziom metadanych - nie są one wtedy brane w ogóle pod uwagę''' (wyjątek: pole ŹRÓDŁO).
#

{| class="wikitable"
|+ '''WYKAZ RELEWANTNYCH PÓL'''
 
|-
! !! nazwa pola w dLibrze !! uwagi
|-
| dc:coverage || ZAKRES || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: ZAKRES PRZESTRZENNY i ZAKRES CZASOWY
|-
| dc:description || OPIS ||
|-
| dc:format || FORMAT ||
|-
| dc:relation || POWIĄZANIE ||
|-
| dc:rights || PRAWA || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: PRAWA DOSTĘPU i LICENCJA
|-
| dc:source || ŹRÓDŁO || '''wyjątek''' - mimo że pole jest w wykazie relewantnych dla Europeany, u nas do niego trafiają sygnatury, które są niezależne od języka, dlatego '''wypełniamy w zakładce Niez.'''
|-
| dc:subject || TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE ||
|-
| dc:title || TYTUŁ ||
|-
| dc:type || TYP ZASOBU || wypełniamy także kwalifikator: SZCZEGÓŁOWY TYP ZASOBU
|-
| dcterms:alternative || TYTUŁ ODMIENNY ||
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|}

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-07T12:46:23Z

Anna Osowska: /* Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych */

== Oznaczanie języka metadanych ==

Wszystkie informacje dotyczące obiektu, które redaktorzy BC umieszczają w odpowiednich polach opisu, mieszczą się w kategorii [https://pl.wikipedia.org/wiki/Metadane metadanych] opisowych. Metadane opisowe, czyli dane dostarczające szczegółowych informacji o obiekcie, pozwalają z jednej strony w efektywny sposób korzystać użytkownikom ze znalezionych zasobów, a z drugiej, dzięki stosowaniu jednolitych standardów, umożliwiają wymianę danych między różnymi bazami i systemami. Nawet najpiękniej zeskanowany obiekt nie będzie mógł być znaleziony przez potencjalnego użytkownika, jeśli nie będzie miał dobrze opisanych metadanych. Z tego względu tak istotne jest zwrócenie uwagi na właściwe uzupełnianie poszczególnych pól, gdyż '''poprawnie wprowadzone metadane są kluczem do ich skutecznego wykorzystania'''.

Standardy metadanych wykorzystywanych w opisach obiektów w BCUWr/RUWr to Dublin Core w wersji 1.1 i rozszerzonej oraz PLMET. Językiem tych standardów jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/XML XML] (eXtensible Markup Language), czy rozszerzalny język znaczników. XML jest językiem rekomendowanym oraz specyfikowanym przez organizację [https://pl.wikipedia.org/wiki/World_Wide_Web_Consortium W3C], co zapewnia jego uniwersalność i umożliwia szerokie stosowanie, głównie przez eksport i import między różnymi systemami. XML używa tzw. znaczników oraz atrybutów, aby w odpowiedni sposób oznaczyć dane i ich parametry.

Mówiąc najkrócej, składnia XML to etykiety, oznaczane za pomocą ostrych nawiasów - musi wystąpić etykieta początkowa i końcowa. Pomiędzy etykietami może znajdować się dowolny tekst, inne etykiety (wtedy powstanie wyrażenie budujące hierarchię), a także dowolna liczba atrybutów. W najprostszym przypadku będzie to zatem:

<etykieta> wartość </etykieta>

<etykieta atrybut= "..." > wartość </etykieta>

Standard XML nie określa w żaden sposób zawartości etykiet i atrybutów - może tam być wszystko, co mieści się [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml/ w regułach składni]. Więcej w przystępny sposób opisano np. [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych w tym wpisie]<ref>M. Zieliński, [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych Wstęp do standardów metadanych], 26 marca 2013 [dostęp 2021-09-07].</ref>.

Dla redaktora biblioteki cyfrowej powyższe informacje mogą pomóc w zrozumieniu jak zapisywane i przekazywane dalej są poszczególne elementy opisu - czyli metadane opisowe, wprowadzane w odpowiednie pola systemu dLibra. W tym przypadku, najprościej rzecz ujmując, etykieta to nazwa pola (w postaci angielskiej nazwy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Resource_Description_Framework RDF], np. Title, Creator, Subject), a atrybutem jest oznaczenie języka, jeśli wartość została wpisana w zakładkę językową.

== Zakładki językowe ==

'''W systemie dLibra narzędziem, które umożliwia oznaczanie języka wpisanej wartości, są zakładki językowe.''' Każdy język oznaczony jest '''dwuliterowym skrótem oraz flagą'''. Zakładka, która przechowuje wartości niezależne od języka oznaczona jest jako Niez. Kolejność zakładek jest z góry narzucona (nie można jej zmienić) - ułożone są one alfabetycznie według kodów, z zakładką Niez. na samym dole.

Zakładki językowe włącza administrator systemu z poziomu zarządzania, dlatego wszyscy redaktorzy widzą te same zakładki. Można włączyć dowolną liczbę zakładek (dla wszystkich bardziej lub mniej popularnych języków), jednak praca z dużą ich liczbą nie jest wygodna dla redaktorów.

Obecnie (stan na wrzesień 2021) włączone są języki: polski (PL), angielski (EN), niemiecki (DE), łacina (LA), włoski (IT). Zakładkę Niez. wykorzystuje się dla wartości, które są wyrażone w innych językach lub są faktycznie niezależne od języka (patrz p. 1 i 6 [[#Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych|Wskazówek dotyczących stosowania zakładek językowych]].

'''Przykłady używania zakładek - pole TYTUŁ''':

1. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę Niez.''', to do bazy danych zapisze się tylko wartość, bez atrybutu wskazującego na jej język:

[[Plik:tytuł_niez.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''nie zostanie przekazana żadna informacja o jego języku'''.

2. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę właściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się poprawne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_PL.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="pl"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku polskim'''.

3. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę niewłaściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się błędne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_EN.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="en"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku angielskim, co będzie niewłaściwe'''.

Powyższe przykłady pokazują, że to tylko od redaktora zależy, czy konkretnej wartości zostanie nadane oznaczenie języka i czy będzie ono poprawne, dlatego opisując obiekt warto zwrócić na to szczególną uwagę. Oznaczanie języka metadanych ma także znaczenie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych przy obliczaniu poziomów metadanych] zdefiniowanych w dokumencie Europeana Publishing Framework, gdyż liczba relewantnych pól z oznaczeniem językowym jest jednym z trzech podstawowych kryteriów kwalifikacji opisu do poziomu A, B lub C.

== Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych ==
#
# '''Idea zakładek nie do końca ostro traktuje rozdzielenie języka dzieła od języka opisu.''' Nie należy zatem utożsamiać języka dzieła (który jest oznaczony w polu JĘZYK za pomocą odpowiedniego trzyliterowego kodu) z językiem, w którym opisywany jest dany obiekt. W opisie bardzo ważny jest tytuł dzieła. '''Jeśli język tytułu jest oczywisty i możliwy do określenia, a w systemie jest zakładka dla tego języka, umieść go w tej zakładce językowej.''' Wpisywanie tytułu w zakładkę Niez. powinno mieć miejsce tylko wtedy, kiedy faktycznie nie ma innej możliwości, tj. nie ma zakładki językowej, w której mógłbyś go umieścić.
#
#
# '''Błędem jest wpisywanie fraz wyrażonych w konkretnym języku w zakładkę przeznaczoną dla innego języka''' - powstanie niespójność w oznaczaniu.
#
#
# Nie należy powtarzać tych samych wartości w kilku zakładkach językowych, wystarczy '''wpisać ją jednokrotnie we właściwym miejscu''' (wyjątek: jeśli słowo/wyrażenie brzmi tak samo w kilku językach i chcesz to świadomie podkreślić, np. w polu TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE). Nowy sposób wyświetlania opisów zapewni, że użytkownik zobaczy wszystkie wartości niezależnie od wybranego języka interfejsu.
#
#
# Jeśli przygotowujesz opis, który ma być '''zagregowany w Europeanie''' (przede wszystkim obiekty znajdujące się w domenie publicznej i [https://pro.europeana.eu/page/available-rights-statements na licencjach] zakładających ich szerokie udostępnianie), stosuj wskazówki sformułowane w dokumencie [https://pro.europeana.eu/files/Europeana_Professional/Publications/Publishing_Framework/Europeana_publishing_framework_metadata_v-0-8.pdf Europeana Publishing Framework] i materiałach przygotowanych przez redaktorów merytorycznych BCUWr i RUWr. '''Zwróć uwagę na to, aby oznaczać język dla [https://docs.google.com/document/d/1-2fL1ptMGkzAsOzohC22zvPJr8fb56VY6L65atvNEp4/edit relewantnych pól], czyli takich, które są istotne dla spełnienia kryteriów, ponieważ wpisując ich wartości w zakładkę niezależną od języka, na starcie obniżasz poziom metadanych - nie są one wtedy brane w ogóle pod uwagę''' (wyjątek: pole ŹRÓDŁO).
#

{| class="wikitable"
|+ '''WYKAZ RELEWANTNYCH PÓL'''
 
|-
! !! nazwa pola w dLibrze !! uwagi
|-
| dc:coverage || ZAKRES || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: ZAKRES PRZESTRZENNY i ZAKRES CZASOWY
|-
| dc:description || OPIS ||
|-
| dc:format || FORMAT ||
|-
| dc:relation || POWIĄZANIE ||
|-
| dc:rights || PRAWA || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: PRAWA DOSTĘPU i LICENCJA
|-
| dc:source || ŹRÓDŁO || '''wyjątek''' - mimo że pole jest w wykazie relewantnych dla Europeany, u nas do niego trafiają sygnatury, które są niezależne od języka, dlatego '''wypełniamy w zakładce Niez.'''
|-
| dc:subject || TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE ||
|-
| dc:title || TYTUŁ ||
|-
| dc:type || TYP ZASOBU || wypełniamy także kwalifikator: SZCZEGÓŁOWY TYP ZASOBU
|-
| dcterms:alternative || TYTUŁ ODMIENNY ||
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|}

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-07T12:45:54Z

Anna Osowska: /* Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych */

== Oznaczanie języka metadanych ==

Wszystkie informacje dotyczące obiektu, które redaktorzy BC umieszczają w odpowiednich polach opisu, mieszczą się w kategorii [https://pl.wikipedia.org/wiki/Metadane metadanych] opisowych. Metadane opisowe, czyli dane dostarczające szczegółowych informacji o obiekcie, pozwalają z jednej strony w efektywny sposób korzystać użytkownikom ze znalezionych zasobów, a z drugiej, dzięki stosowaniu jednolitych standardów, umożliwiają wymianę danych między różnymi bazami i systemami. Nawet najpiękniej zeskanowany obiekt nie będzie mógł być znaleziony przez potencjalnego użytkownika, jeśli nie będzie miał dobrze opisanych metadanych. Z tego względu tak istotne jest zwrócenie uwagi na właściwe uzupełnianie poszczególnych pól, gdyż '''poprawnie wprowadzone metadane są kluczem do ich skutecznego wykorzystania'''.

Standardy metadanych wykorzystywanych w opisach obiektów w BCUWr/RUWr to Dublin Core w wersji 1.1 i rozszerzonej oraz PLMET. Językiem tych standardów jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/XML XML] (eXtensible Markup Language), czy rozszerzalny język znaczników. XML jest językiem rekomendowanym oraz specyfikowanym przez organizację [https://pl.wikipedia.org/wiki/World_Wide_Web_Consortium W3C], co zapewnia jego uniwersalność i umożliwia szerokie stosowanie, głównie przez eksport i import między różnymi systemami. XML używa tzw. znaczników oraz atrybutów, aby w odpowiedni sposób oznaczyć dane i ich parametry.

Mówiąc najkrócej, składnia XML to etykiety, oznaczane za pomocą ostrych nawiasów - musi wystąpić etykieta początkowa i końcowa. Pomiędzy etykietami może znajdować się dowolny tekst, inne etykiety (wtedy powstanie wyrażenie budujące hierarchię), a także dowolna liczba atrybutów. W najprostszym przypadku będzie to zatem:

<etykieta> wartość </etykieta>

<etykieta atrybut= "..." > wartość </etykieta>

Standard XML nie określa w żaden sposób zawartości etykiet i atrybutów - może tam być wszystko, co mieści się [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml/ w regułach składni]. Więcej w przystępny sposób opisano np. [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych w tym wpisie]<ref>M. Zieliński, [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych Wstęp do standardów metadanych], 26 marca 2013 [dostęp 2021-09-07].</ref>.

Dla redaktora biblioteki cyfrowej powyższe informacje mogą pomóc w zrozumieniu jak zapisywane i przekazywane dalej są poszczególne elementy opisu - czyli metadane opisowe, wprowadzane w odpowiednie pola systemu dLibra. W tym przypadku, najprościej rzecz ujmując, etykieta to nazwa pola (w postaci angielskiej nazwy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Resource_Description_Framework RDF], np. Title, Creator, Subject), a atrybutem jest oznaczenie języka, jeśli wartość została wpisana w zakładkę językową.

== Zakładki językowe ==

'''W systemie dLibra narzędziem, które umożliwia oznaczanie języka wpisanej wartości, są zakładki językowe.''' Każdy język oznaczony jest '''dwuliterowym skrótem oraz flagą'''. Zakładka, która przechowuje wartości niezależne od języka oznaczona jest jako Niez. Kolejność zakładek jest z góry narzucona (nie można jej zmienić) - ułożone są one alfabetycznie według kodów, z zakładką Niez. na samym dole.

Zakładki językowe włącza administrator systemu z poziomu zarządzania, dlatego wszyscy redaktorzy widzą te same zakładki. Można włączyć dowolną liczbę zakładek (dla wszystkich bardziej lub mniej popularnych języków), jednak praca z dużą ich liczbą nie jest wygodna dla redaktorów.

Obecnie (stan na wrzesień 2021) włączone są języki: polski (PL), angielski (EN), niemiecki (DE), łacina (LA), włoski (IT). Zakładkę Niez. wykorzystuje się dla wartości, które są wyrażone w innych językach lub są faktycznie niezależne od języka (patrz p. 1 i 6 [[#Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych|Wskazówek dotyczących stosowania zakładek językowych]].

'''Przykłady używania zakładek - pole TYTUŁ''':

1. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę Niez.''', to do bazy danych zapisze się tylko wartość, bez atrybutu wskazującego na jej język:

[[Plik:tytuł_niez.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''nie zostanie przekazana żadna informacja o jego języku'''.

2. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę właściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się poprawne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_PL.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="pl"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku polskim'''.

3. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę niewłaściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się błędne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_EN.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="en"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku angielskim, co będzie niewłaściwe'''.

Powyższe przykłady pokazują, że to tylko od redaktora zależy, czy konkretnej wartości zostanie nadane oznaczenie języka i czy będzie ono poprawne, dlatego opisując obiekt warto zwrócić na to szczególną uwagę. Oznaczanie języka metadanych ma także znaczenie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych przy obliczaniu poziomów metadanych] zdefiniowanych w dokumencie Europeana Publishing Framework, gdyż liczba relewantnych pól z oznaczeniem językowym jest jednym z trzech podstawowych kryteriów kwalifikacji opisu do poziomu A, B lub C.

== Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych ==
#
# '''Idea zakładek nie do końca ostro traktuje rozdzielenie języka dzieła od języka opisu.''' Nie należy zatem utożsamiać języka dzieła (który jest oznaczony w polu JĘZYK za pomocą odpowiedniego trzyliterowego kodu) z językiem, w którym opisywany jest dany obiekt. W opisie bardzo ważny jest tytuł dzieła. '''Jeśli język tytułu jest oczywisty i możliwy do określenia, a w systemie jest zakładka dla tego języka, umieść go w tej zakładce językowej.''' Wpisywanie tytułu w zakładkę Niez. powinno mieć miejsce tylko wtedy, kiedy faktycznie nie ma innej możliwości, tj. nie ma zakładki językowej, w której mógłbyś go umieścić.
#

# '''Błędem jest wpisywanie fraz wyrażonych w konkretnym języku w zakładkę przeznaczoną dla innego języka''' - powstanie niespójność w oznaczaniu.
#

# Nie należy powtarzać tych samych wartości w kilku zakładkach językowych, wystarczy '''wpisać ją jednokrotnie we właściwym miejscu''' (wyjątek: jeśli słowo/wyrażenie brzmi tak samo w kilku językach i chcesz to świadomie podkreślić, np. w polu TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE). Nowy sposób wyświetlania opisów zapewni, że użytkownik zobaczy wszystkie wartości niezależnie od wybranego języka interfejsu.
#

# Jeśli przygotowujesz opis, który ma być '''zagregowany w Europeanie''' (przede wszystkim obiekty znajdujące się w domenie publicznej i [https://pro.europeana.eu/page/available-rights-statements na licencjach] zakładających ich szerokie udostępnianie), stosuj wskazówki sformułowane w dokumencie [https://pro.europeana.eu/files/Europeana_Professional/Publications/Publishing_Framework/Europeana_publishing_framework_metadata_v-0-8.pdf Europeana Publishing Framework] i materiałach przygotowanych przez redaktorów merytorycznych BCUWr i RUWr. '''Zwróć uwagę na to, aby oznaczać język dla [https://docs.google.com/document/d/1-2fL1ptMGkzAsOzohC22zvPJr8fb56VY6L65atvNEp4/edit relewantnych pól], czyli takich, które są istotne dla spełnienia kryteriów, ponieważ wpisując ich wartości w zakładkę niezależną od języka, na starcie obniżasz poziom metadanych - nie są one wtedy brane w ogóle pod uwagę''' (wyjątek: pole ŹRÓDŁO).
#

{| class="wikitable"
|+ '''WYKAZ RELEWANTNYCH PÓL'''
 
|-
! !! nazwa pola w dLibrze !! uwagi
|-
| dc:coverage || ZAKRES || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: ZAKRES PRZESTRZENNY i ZAKRES CZASOWY
|-
| dc:description || OPIS ||
|-
| dc:format || FORMAT ||
|-
| dc:relation || POWIĄZANIE ||
|-
| dc:rights || PRAWA || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: PRAWA DOSTĘPU i LICENCJA
|-
| dc:source || ŹRÓDŁO || '''wyjątek''' - mimo że pole jest w wykazie relewantnych dla Europeany, u nas do niego trafiają sygnatury, które są niezależne od języka, dlatego '''wypełniamy w zakładce Niez.'''
|-
| dc:subject || TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE ||
|-
| dc:title || TYTUŁ ||
|-
| dc:type || TYP ZASOBU || wypełniamy także kwalifikator: SZCZEGÓŁOWY TYP ZASOBU
|-
| dcterms:alternative || TYTUŁ ODMIENNY ||
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|}

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-07T12:43:23Z

Anna Osowska: /* Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych */

== Oznaczanie języka metadanych ==

Wszystkie informacje dotyczące obiektu, które redaktorzy BC umieszczają w odpowiednich polach opisu, mieszczą się w kategorii [https://pl.wikipedia.org/wiki/Metadane metadanych] opisowych. Metadane opisowe, czyli dane dostarczające szczegółowych informacji o obiekcie, pozwalają z jednej strony w efektywny sposób korzystać użytkownikom ze znalezionych zasobów, a z drugiej, dzięki stosowaniu jednolitych standardów, umożliwiają wymianę danych między różnymi bazami i systemami. Nawet najpiękniej zeskanowany obiekt nie będzie mógł być znaleziony przez potencjalnego użytkownika, jeśli nie będzie miał dobrze opisanych metadanych. Z tego względu tak istotne jest zwrócenie uwagi na właściwe uzupełnianie poszczególnych pól, gdyż '''poprawnie wprowadzone metadane są kluczem do ich skutecznego wykorzystania'''.

Standardy metadanych wykorzystywanych w opisach obiektów w BCUWr/RUWr to Dublin Core w wersji 1.1 i rozszerzonej oraz PLMET. Językiem tych standardów jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/XML XML] (eXtensible Markup Language), czy rozszerzalny język znaczników. XML jest językiem rekomendowanym oraz specyfikowanym przez organizację [https://pl.wikipedia.org/wiki/World_Wide_Web_Consortium W3C], co zapewnia jego uniwersalność i umożliwia szerokie stosowanie, głównie przez eksport i import między różnymi systemami. XML używa tzw. znaczników oraz atrybutów, aby w odpowiedni sposób oznaczyć dane i ich parametry.

Mówiąc najkrócej, składnia XML to etykiety, oznaczane za pomocą ostrych nawiasów - musi wystąpić etykieta początkowa i końcowa. Pomiędzy etykietami może znajdować się dowolny tekst, inne etykiety (wtedy powstanie wyrażenie budujące hierarchię), a także dowolna liczba atrybutów. W najprostszym przypadku będzie to zatem:

<etykieta> wartość </etykieta>

<etykieta atrybut= "..." > wartość </etykieta>

Standard XML nie określa w żaden sposób zawartości etykiet i atrybutów - może tam być wszystko, co mieści się [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml/ w regułach składni]. Więcej w przystępny sposób opisano np. [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych w tym wpisie]<ref>M. Zieliński, [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych Wstęp do standardów metadanych], 26 marca 2013 [dostęp 2021-09-07].</ref>.

Dla redaktora biblioteki cyfrowej powyższe informacje mogą pomóc w zrozumieniu jak zapisywane i przekazywane dalej są poszczególne elementy opisu - czyli metadane opisowe, wprowadzane w odpowiednie pola systemu dLibra. W tym przypadku, najprościej rzecz ujmując, etykieta to nazwa pola (w postaci angielskiej nazwy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Resource_Description_Framework RDF], np. Title, Creator, Subject), a atrybutem jest oznaczenie języka, jeśli wartość została wpisana w zakładkę językową.

== Zakładki językowe ==

'''W systemie dLibra narzędziem, które umożliwia oznaczanie języka wpisanej wartości, są zakładki językowe.''' Każdy język oznaczony jest '''dwuliterowym skrótem oraz flagą'''. Zakładka, która przechowuje wartości niezależne od języka oznaczona jest jako Niez. Kolejność zakładek jest z góry narzucona (nie można jej zmienić) - ułożone są one alfabetycznie według kodów, z zakładką Niez. na samym dole.

Zakładki językowe włącza administrator systemu z poziomu zarządzania, dlatego wszyscy redaktorzy widzą te same zakładki. Można włączyć dowolną liczbę zakładek (dla wszystkich bardziej lub mniej popularnych języków), jednak praca z dużą ich liczbą nie jest wygodna dla redaktorów.

Obecnie (stan na wrzesień 2021) włączone są języki: polski (PL), angielski (EN), niemiecki (DE), łacina (LA), włoski (IT). Zakładkę Niez. wykorzystuje się dla wartości, które są wyrażone w innych językach lub są faktycznie niezależne od języka (patrz p. 1 i 6 [[#Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych|Wskazówek dotyczących stosowania zakładek językowych]].

'''Przykłady używania zakładek - pole TYTUŁ''':

1. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę Niez.''', to do bazy danych zapisze się tylko wartość, bez atrybutu wskazującego na jej język:

[[Plik:tytuł_niez.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''nie zostanie przekazana żadna informacja o jego języku'''.

2. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę właściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się poprawne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_PL.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="pl"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku polskim'''.

3. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę niewłaściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się błędne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_EN.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="en"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku angielskim, co będzie niewłaściwe'''.

Powyższe przykłady pokazują, że to tylko od redaktora zależy, czy konkretnej wartości zostanie nadane oznaczenie języka i czy będzie ono poprawne, dlatego opisując obiekt warto zwrócić na to szczególną uwagę. Oznaczanie języka metadanych ma także znaczenie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych przy obliczaniu poziomów metadanych] zdefiniowanych w dokumencie Europeana Publishing Framework, gdyż liczba relewantnych pól z oznaczeniem językowym jest jednym z trzech podstawowych kryteriów kwalifikacji opisu do poziomu A, B lub C.

== Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych ==
#
# '''Idea zakładek nie do końca ostro traktuje rozdzielenie języka dzieła od języka opisu.''' Nie należy zatem utożsamiać języka dzieła (który jest oznaczony w polu JĘZYK za pomocą odpowiedniego trzyliterowego kodu) z językiem, w którym opisywany jest dany obiekt. W opisie bardzo ważny jest tytuł dzieła. '''Jeśli język tytułu jest oczywisty i możliwy do określenia, a w systemie jest zakładka dla tego języka, umieść go w tej zakładce językowej.''' Wpisywanie tytułu w zakładkę Niez. powinno mieć miejsce tylko wtedy, kiedy faktycznie nie ma innej możliwości, tj. nie ma zakładki językowej, w której mógłbyś go umieścić.
#
# '''Błędem jest wpisywanie fraz wyrażonych w konkretnym języku w zakładkę przeznaczoną dla innego języka''' - powstanie niespójność w oznaczaniu.
#
# Nie należy powtarzać tych samych wartości w kilku zakładkach językowych, wystarczy '''wpisać ją jednokrotnie we właściwym miejscu''' (wyjątek: jeśli słowo/wyrażenie brzmi tak samo w kilku językach i chcesz to świadomie podkreślić, np. w polu TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE). Nowy sposób wyświetlania opisów zapewni, że użytkownik zobaczy wszystkie wartości niezależnie od wybranego języka interfejsu.
#
# Jeśli przygotowujesz opis, który ma być '''zagregowany w Europeanie''' (przede wszystkim obiekty znajdujące się w domenie publicznej i [https://pro.europeana.eu/page/available-rights-statements na licencjach] zakładających ich szerokie udostępnianie), stosuj wskazówki sformułowane w dokumencie [https://pro.europeana.eu/files/Europeana_Professional/Publications/Publishing_Framework/Europeana_publishing_framework_metadata_v-0-8.pdf Europeana Publishing Framework] i materiałach przygotowanych przez redaktorów merytorycznych BCUWr i RUWr. '''Zwróć uwagę na to, aby oznaczać język dla [https://docs.google.com/document/d/1-2fL1ptMGkzAsOzohC22zvPJr8fb56VY6L65atvNEp4/edit relewantnych pól], czyli takich, które są istotne dla spełnienia kryteriów, ponieważ wpisując ich wartości w zakładkę niezależną od języka, na starcie obniżasz poziom metadanych - nie są one wtedy brane w ogóle pod uwagę''' (wyjątek: pole ŹRÓDŁO).
#
{| class="wikitable"
|+ '''WYKAZ RELEWANTNYCH PÓL'''

|-
! !! nazwa pola w dLibrze !! uwagi
|-
| dc:coverage || ZAKRES || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: ZAKRES PRZESTRZENNY i ZAKRES CZASOWY
|-
| dc:description || OPIS ||
|-
| dc:format || FORMAT ||
|-
| dc:relation || POWIĄZANIE ||
|-
| dc:rights || PRAWA || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: PRAWA DOSTĘPU i LICENCJA
|-
| dc:source || ŹRÓDŁO || '''wyjątek''' - mimo że pole jest w wykazie relewantnych dla Europeany, u nas do niego trafiają sygnatury, które są niezależne od języka, dlatego '''wypełniamy w zakładce Niez.'''
|-
| dc:subject || TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE ||
|-
| dc:title || TYTUŁ ||
|-
| dc:type || TYP ZASOBU || wypełniamy także kwalifikator: SZCZEGÓŁOWY TYP ZASOBU
|-
| dcterms:alternative || TYTUŁ ODMIENNY ||
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|}

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-07T12:38:23Z

Anna Osowska: /* Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych */

== Oznaczanie języka metadanych ==

Wszystkie informacje dotyczące obiektu, które redaktorzy BC umieszczają w odpowiednich polach opisu, mieszczą się w kategorii [https://pl.wikipedia.org/wiki/Metadane metadanych] opisowych. Metadane opisowe, czyli dane dostarczające szczegółowych informacji o obiekcie, pozwalają z jednej strony w efektywny sposób korzystać użytkownikom ze znalezionych zasobów, a z drugiej, dzięki stosowaniu jednolitych standardów, umożliwiają wymianę danych między różnymi bazami i systemami. Nawet najpiękniej zeskanowany obiekt nie będzie mógł być znaleziony przez potencjalnego użytkownika, jeśli nie będzie miał dobrze opisanych metadanych. Z tego względu tak istotne jest zwrócenie uwagi na właściwe uzupełnianie poszczególnych pól, gdyż '''poprawnie wprowadzone metadane są kluczem do ich skutecznego wykorzystania'''.

Standardy metadanych wykorzystywanych w opisach obiektów w BCUWr/RUWr to Dublin Core w wersji 1.1 i rozszerzonej oraz PLMET. Językiem tych standardów jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/XML XML] (eXtensible Markup Language), czy rozszerzalny język znaczników. XML jest językiem rekomendowanym oraz specyfikowanym przez organizację [https://pl.wikipedia.org/wiki/World_Wide_Web_Consortium W3C], co zapewnia jego uniwersalność i umożliwia szerokie stosowanie, głównie przez eksport i import między różnymi systemami. XML używa tzw. znaczników oraz atrybutów, aby w odpowiedni sposób oznaczyć dane i ich parametry.

Mówiąc najkrócej, składnia XML to etykiety, oznaczane za pomocą ostrych nawiasów - musi wystąpić etykieta początkowa i końcowa. Pomiędzy etykietami może znajdować się dowolny tekst, inne etykiety (wtedy powstanie wyrażenie budujące hierarchię), a także dowolna liczba atrybutów. W najprostszym przypadku będzie to zatem:

<etykieta> wartość </etykieta>

<etykieta atrybut= "..." > wartość </etykieta>

Standard XML nie określa w żaden sposób zawartości etykiet i atrybutów - może tam być wszystko, co mieści się [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml/ w regułach składni]. Więcej w przystępny sposób opisano np. [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych w tym wpisie]<ref>M. Zieliński, [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych Wstęp do standardów metadanych], 26 marca 2013 [dostęp 2021-09-07].</ref>.

Dla redaktora biblioteki cyfrowej powyższe informacje mogą pomóc w zrozumieniu jak zapisywane i przekazywane dalej są poszczególne elementy opisu - czyli metadane opisowe, wprowadzane w odpowiednie pola systemu dLibra. W tym przypadku, najprościej rzecz ujmując, etykieta to nazwa pola (w postaci angielskiej nazwy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Resource_Description_Framework RDF], np. Title, Creator, Subject), a atrybutem jest oznaczenie języka, jeśli wartość została wpisana w zakładkę językową.

== Zakładki językowe ==

'''W systemie dLibra narzędziem, które umożliwia oznaczanie języka wpisanej wartości, są zakładki językowe.''' Każdy język oznaczony jest '''dwuliterowym skrótem oraz flagą'''. Zakładka, która przechowuje wartości niezależne od języka oznaczona jest jako Niez. Kolejność zakładek jest z góry narzucona (nie można jej zmienić) - ułożone są one alfabetycznie według kodów, z zakładką Niez. na samym dole.

Zakładki językowe włącza administrator systemu z poziomu zarządzania, dlatego wszyscy redaktorzy widzą te same zakładki. Można włączyć dowolną liczbę zakładek (dla wszystkich bardziej lub mniej popularnych języków), jednak praca z dużą ich liczbą nie jest wygodna dla redaktorów.

Obecnie (stan na wrzesień 2021) włączone są języki: polski (PL), angielski (EN), niemiecki (DE), łacina (LA), włoski (IT). Zakładkę Niez. wykorzystuje się dla wartości, które są wyrażone w innych językach lub są faktycznie niezależne od języka (patrz p. 1 i 6 [[#Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych|Wskazówek dotyczących stosowania zakładek językowych]].

'''Przykłady używania zakładek - pole TYTUŁ''':

1. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę Niez.''', to do bazy danych zapisze się tylko wartość, bez atrybutu wskazującego na jej język:

[[Plik:tytuł_niez.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''nie zostanie przekazana żadna informacja o jego języku'''.

2. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę właściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się poprawne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_PL.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="pl"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku polskim'''.

3. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę niewłaściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się błędne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_EN.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="en"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku angielskim, co będzie niewłaściwe'''.

Powyższe przykłady pokazują, że to tylko od redaktora zależy, czy konkretnej wartości zostanie nadane oznaczenie języka i czy będzie ono poprawne, dlatego opisując obiekt warto zwrócić na to szczególną uwagę. Oznaczanie języka metadanych ma także znaczenie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych przy obliczaniu poziomów metadanych] zdefiniowanych w dokumencie Europeana Publishing Framework, gdyż liczba relewantnych pól z oznaczeniem językowym jest jednym z trzech podstawowych kryteriów kwalifikacji opisu do poziomu A, B lub C.

== Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych ==
#
# '''Idea zakładek nie do końca ostro traktuje rozdzielenie języka dzieła od języka opisu.''' Nie należy zatem utożsamiać języka dzieła (który jest oznaczony w polu JĘZYK za pomocą odpowiedniego trzyliterowego kodu) z językiem, w którym opisywany jest dany obiekt. W opisie bardzo ważny jest tytuł dzieła. '''Jeśli język tytułu jest oczywisty i możliwy do określenia, a w systemie jest zakładka dla tego języka, umieść go w tej zakładce językowej.''' Wpisywanie tytułu w zakładkę Niez. powinno mieć miejsce tylko wtedy, kiedy faktycznie nie ma innej możliwości, tj. nie ma zakładki językowej, w której mógłbyś go umieścić.
#
# '''Błędem jest wpisywanie fraz wyrażonych w konkretnym języku w zakładkę przeznaczoną dla innego języka''' - powstanie niespójność w oznaczaniu.
#
# Nie należy powtarzać tych samych wartości w kilku zakładkach językowych, wystarczy '''wpisać ją jednokrotnie we właściwym miejscu''' (wyjątek: jeśli słowo/wyrażenie brzmi tak samo w kilku językach i chcesz to świadomie podkreślić, np. w polu TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE). Nowy sposób wyświetlania opisów zapewni, że użytkownik zobaczy wszystkie wartości niezależnie od wybranego języka interfejsu.
#
# Jeśli przygotowujesz opis, który ma być '''zagregowany w Europeanie''' (przede wszystkim obiekty znajdujące się w domenie publicznej i [https://pro.europeana.eu/page/available-rights-statements na licencjach] zakładających ich szerokie udostępnianie), stosuj wskazówki sformułowane w dokumencie [https://pro.europeana.eu/files/Europeana_Professional/Publications/Publishing_Framework/Europeana_publishing_framework_metadata_v-0-8.pdf Europeana Publishing Framework] i materiałach przygotowanych przez redaktorów merytorycznych BCUWr i RUWr. '''Zwróć uwagę na to, aby oznaczać język dla [https://docs.google.com/document/d/1-2fL1ptMGkzAsOzohC22zvPJr8fb56VY6L65atvNEp4/edit relewantnych pól], czyli takich, które są istotne dla spełnienia kryteriów, ponieważ wpisując ich wartości w zakładkę niezależną od języka, na starcie obniżasz poziom metadanych - nie są one wtedy brane w ogóle pod uwagę''' (wyjątek: pole ŹRÓDŁO).
#
{| class="wikitable"
|+ '''WYKAZ RELEWANTNYCH PÓL'''
|-
! !! nazwa pola w dLibrze !! uwagi
|-
| dc:coverage || ZAKRES || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: ZAKRES PRZESTRZENNY i ZAKRES CZASOWY
|-
| dc:description || OPIS ||
|-
| dc:format || FORMAT ||
|-
| dc:relation || POWIĄZANIE ||
|-
| dc:rights || PRAWA || nie wypełnia się; wypełniamy kwalifikatory: PRAWA DOSTĘPU i LICENCJA
|-
| dc:source || ŹRÓDŁO || '''wyjątek''' - mimo że pole jest w wykazie relewantnych dla Europeany, u nas do niego trafiają sygnatury, które są niezależne od języka, dlatego '''wypełniamy w zakładce Niez.'''
|-
| dc:subject || TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE ||
|-
| dc:title || TYTUŁ ||
|-
| dc:type || TYP ZASOBU || wypełniamy także kwalifikator: SZCZEGÓŁOWY TYP ZASOBU
|-
| dcterms:alternative || TYTUŁ ODMIENNY ||
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|-
| Treść komórki || Treść komórki || Treść komórki
|}

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-07T12:28:21Z

Anna Osowska: /* Zakładki językowe */

== Oznaczanie języka metadanych ==

Wszystkie informacje dotyczące obiektu, które redaktorzy BC umieszczają w odpowiednich polach opisu, mieszczą się w kategorii [https://pl.wikipedia.org/wiki/Metadane metadanych] opisowych. Metadane opisowe, czyli dane dostarczające szczegółowych informacji o obiekcie, pozwalają z jednej strony w efektywny sposób korzystać użytkownikom ze znalezionych zasobów, a z drugiej, dzięki stosowaniu jednolitych standardów, umożliwiają wymianę danych między różnymi bazami i systemami. Nawet najpiękniej zeskanowany obiekt nie będzie mógł być znaleziony przez potencjalnego użytkownika, jeśli nie będzie miał dobrze opisanych metadanych. Z tego względu tak istotne jest zwrócenie uwagi na właściwe uzupełnianie poszczególnych pól, gdyż '''poprawnie wprowadzone metadane są kluczem do ich skutecznego wykorzystania'''.

Standardy metadanych wykorzystywanych w opisach obiektów w BCUWr/RUWr to Dublin Core w wersji 1.1 i rozszerzonej oraz PLMET. Językiem tych standardów jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/XML XML] (eXtensible Markup Language), czy rozszerzalny język znaczników. XML jest językiem rekomendowanym oraz specyfikowanym przez organizację [https://pl.wikipedia.org/wiki/World_Wide_Web_Consortium W3C], co zapewnia jego uniwersalność i umożliwia szerokie stosowanie, głównie przez eksport i import między różnymi systemami. XML używa tzw. znaczników oraz atrybutów, aby w odpowiedni sposób oznaczyć dane i ich parametry.

Mówiąc najkrócej, składnia XML to etykiety, oznaczane za pomocą ostrych nawiasów - musi wystąpić etykieta początkowa i końcowa. Pomiędzy etykietami może znajdować się dowolny tekst, inne etykiety (wtedy powstanie wyrażenie budujące hierarchię), a także dowolna liczba atrybutów. W najprostszym przypadku będzie to zatem:

<etykieta> wartość </etykieta>

<etykieta atrybut= "..." > wartość </etykieta>

Standard XML nie określa w żaden sposób zawartości etykiet i atrybutów - może tam być wszystko, co mieści się [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml/ w regułach składni]. Więcej w przystępny sposób opisano np. [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych w tym wpisie]<ref>M. Zieliński, [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych Wstęp do standardów metadanych], 26 marca 2013 [dostęp 2021-09-07].</ref>.

Dla redaktora biblioteki cyfrowej powyższe informacje mogą pomóc w zrozumieniu jak zapisywane i przekazywane dalej są poszczególne elementy opisu - czyli metadane opisowe, wprowadzane w odpowiednie pola systemu dLibra. W tym przypadku, najprościej rzecz ujmując, etykieta to nazwa pola (w postaci angielskiej nazwy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Resource_Description_Framework RDF], np. Title, Creator, Subject), a atrybutem jest oznaczenie języka, jeśli wartość została wpisana w zakładkę językową.

== Zakładki językowe ==

'''W systemie dLibra narzędziem, które umożliwia oznaczanie języka wpisanej wartości, są zakładki językowe.''' Każdy język oznaczony jest '''dwuliterowym skrótem oraz flagą'''. Zakładka, która przechowuje wartości niezależne od języka oznaczona jest jako Niez. Kolejność zakładek jest z góry narzucona (nie można jej zmienić) - ułożone są one alfabetycznie według kodów, z zakładką Niez. na samym dole.

Zakładki językowe włącza administrator systemu z poziomu zarządzania, dlatego wszyscy redaktorzy widzą te same zakładki. Można włączyć dowolną liczbę zakładek (dla wszystkich bardziej lub mniej popularnych języków), jednak praca z dużą ich liczbą nie jest wygodna dla redaktorów.

Obecnie (stan na wrzesień 2021) włączone są języki: polski (PL), angielski (EN), niemiecki (DE), łacina (LA), włoski (IT). Zakładkę Niez. wykorzystuje się dla wartości, które są wyrażone w innych językach lub są faktycznie niezależne od języka (patrz p. 1 i 6 [[#Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych|Wskazówek dotyczących stosowania zakładek językowych]].

'''Przykłady używania zakładek - pole TYTUŁ''':

1. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę Niez.''', to do bazy danych zapisze się tylko wartość, bez atrybutu wskazującego na jej język:

[[Plik:tytuł_niez.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''nie zostanie przekazana żadna informacja o jego języku'''.

2. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę właściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się poprawne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_PL.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="pl"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku polskim'''.

3. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę niewłaściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się błędne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_EN.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="en"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku angielskim, co będzie niewłaściwe'''.

Powyższe przykłady pokazują, że to tylko od redaktora zależy, czy konkretnej wartości zostanie nadane oznaczenie języka i czy będzie ono poprawne, dlatego opisując obiekt warto zwrócić na to szczególną uwagę. Oznaczanie języka metadanych ma także znaczenie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych przy obliczaniu poziomów metadanych] zdefiniowanych w dokumencie Europeana Publishing Framework, gdyż liczba relewantnych pól z oznaczeniem językowym jest jednym z trzech podstawowych kryteriów kwalifikacji opisu do poziomu A, B lub C.

== Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych ==

#'''Idea zakładek nie do końca ostro traktuje rozdzielenie języka dzieła od języka opisu.''' Nie należy zatem utożsamiać języka dzieła (który jest oznaczony w polu JĘZYK za pomocą odpowiedniego trzyliterowego kodu) z językiem, w którym opisywany jest dany obiekt. W opisie bardzo ważny jest tytuł dzieła. '''Jeśli język tytułu jest oczywisty i możliwy do określenia, a w systemie jest zakładka dla tego języka, umieść go w tej zakładce językowej.''' Wpisywanie tytułu w zakładkę Niez. powinno mieć miejsce tylko wtedy, kiedy faktycznie nie ma innej możliwości, tj. nie ma zakładki językowej, w której mógłbyś go umieścić.

#'''Błędem jest wpisywanie fraz wyrażonych w konkretnym języku w zakładkę przeznaczoną dla innego języka''' - powstanie niespójność w oznaczaniu.

#Nie należy powtarzać tych samych wartości w kilku zakładkach językowych, wystarczy '''wpisać ją jednokrotnie we właściwym miejscu''' (wyjątek: jeśli słowo/wyrażenie brzmi tak samo w kilku językach i chcesz to świadomie podkreślić, np. w polu TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE). Nowy sposób wyświetlania opisów zapewni, że użytkownik zobaczy wszystkie wartości niezależnie od wybranego języka interfejsu.

#Jeśli przygotowujesz opis, który ma być '''zagregowany w Europeanie''' (przede wszystkim obiekty znajdujące się w domenie publicznej i [https://pro.europeana.eu/page/available-rights-statements na licencjach] zakładających ich szerokie udostępnianie), stosuj wskazówki sformułowane w dokumencie [https://pro.europeana.eu/files/Europeana_Professional/Publications/Publishing_Framework/Europeana_publishing_framework_metadata_v-0-8.pdf Europeana Publishing Framework] i materiałach przygotowanych przez redaktorów merytorycznych BCUWr i RUWr. Zwróć uwagę na to, aby oznaczać język dla [https://docs.google.com/document/d/1-2fL1ptMGkzAsOzohC22zvPJr8fb56VY6L65atvNEp4/edit relewantnych pól], czyli takich, które są istotne dla spełnienia kryteriów, ponieważ wpisując ich wartości w zakładkę niezależną od języka, na starcie obniżasz poziom metadanych - nie są one wtedy brane w ogóle pod uwagę (wyjątek: pole ŹRÓDŁO).

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-07T12:27:49Z

Anna Osowska:

== Oznaczanie języka metadanych ==

Wszystkie informacje dotyczące obiektu, które redaktorzy BC umieszczają w odpowiednich polach opisu, mieszczą się w kategorii [https://pl.wikipedia.org/wiki/Metadane metadanych] opisowych. Metadane opisowe, czyli dane dostarczające szczegółowych informacji o obiekcie, pozwalają z jednej strony w efektywny sposób korzystać użytkownikom ze znalezionych zasobów, a z drugiej, dzięki stosowaniu jednolitych standardów, umożliwiają wymianę danych między różnymi bazami i systemami. Nawet najpiękniej zeskanowany obiekt nie będzie mógł być znaleziony przez potencjalnego użytkownika, jeśli nie będzie miał dobrze opisanych metadanych. Z tego względu tak istotne jest zwrócenie uwagi na właściwe uzupełnianie poszczególnych pól, gdyż '''poprawnie wprowadzone metadane są kluczem do ich skutecznego wykorzystania'''.

Standardy metadanych wykorzystywanych w opisach obiektów w BCUWr/RUWr to Dublin Core w wersji 1.1 i rozszerzonej oraz PLMET. Językiem tych standardów jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/XML XML] (eXtensible Markup Language), czy rozszerzalny język znaczników. XML jest językiem rekomendowanym oraz specyfikowanym przez organizację [https://pl.wikipedia.org/wiki/World_Wide_Web_Consortium W3C], co zapewnia jego uniwersalność i umożliwia szerokie stosowanie, głównie przez eksport i import między różnymi systemami. XML używa tzw. znaczników oraz atrybutów, aby w odpowiedni sposób oznaczyć dane i ich parametry.

Mówiąc najkrócej, składnia XML to etykiety, oznaczane za pomocą ostrych nawiasów - musi wystąpić etykieta początkowa i końcowa. Pomiędzy etykietami może znajdować się dowolny tekst, inne etykiety (wtedy powstanie wyrażenie budujące hierarchię), a także dowolna liczba atrybutów. W najprostszym przypadku będzie to zatem:

<etykieta> wartość </etykieta>

<etykieta atrybut= "..." > wartość </etykieta>

Standard XML nie określa w żaden sposób zawartości etykiet i atrybutów - może tam być wszystko, co mieści się [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml/ w regułach składni]. Więcej w przystępny sposób opisano np. [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych w tym wpisie]<ref>M. Zieliński, [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych Wstęp do standardów metadanych], 26 marca 2013 [dostęp 2021-09-07].</ref>.

Dla redaktora biblioteki cyfrowej powyższe informacje mogą pomóc w zrozumieniu jak zapisywane i przekazywane dalej są poszczególne elementy opisu - czyli metadane opisowe, wprowadzane w odpowiednie pola systemu dLibra. W tym przypadku, najprościej rzecz ujmując, etykieta to nazwa pola (w postaci angielskiej nazwy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Resource_Description_Framework RDF], np. Title, Creator, Subject), a atrybutem jest oznaczenie języka, jeśli wartość została wpisana w zakładkę językową.

== Zakładki językowe ==

'''W systemie dLibra narzędziem, które umożliwia oznaczanie języka wpisanej wartości, są zakładki językowe.''' Każdy język oznaczony jest '''dwuliterowym skrótem oraz flagą'''. Zakładka, która przechowuje wartości niezależne od języka oznaczona jest jako Niez. Kolejność zakładek jest z góry narzucona (nie można jej zmienić) - ułożone są one alfabetycznie według kodów, z zakładką Niez. na samym dole.

Zakładki językowe włącza administrator systemu z poziomu zarządzania, dlatego wszyscy redaktorzy widzą te same zakładki. Można włączyć dowolną liczbę zakładek (dla wszystkich bardziej lub mniej popularnych języków), jednak praca z dużą ich liczbą nie jest wygodna dla redaktorów.

Obecnie (stan na wrzesień 2021) włączone są języki: polski (PL), angielski (EN), niemiecki (DE), łacina (LA), włoski (IT). Zakładkę Niez. wykorzystuje się dla wartości, które są wyrażone w innych językach lub są faktycznie niezależne od języka (patrz p. 1 i 6 [[#Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych|Wskazówek dotyczących stosowania zakładek językowych]].

'''Przykłady używania zakładek - pole TYTUŁ''':

#jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę Niez.''', to do bazy danych zapisze się tylko wartość, bez atrybutu wskazującego na jej język:

[[Plik:tytuł_niez.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''nie zostanie przekazana żadna informacja o jego języku'''.

#jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę właściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się poprawne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_PL.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="pl"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku polskim'''.

#jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę niewłaściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się błędne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_EN.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="en"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku angielskim, co będzie niewłaściwe'''.

Powyższe przykłady pokazują, że to tylko od redaktora zależy, czy konkretnej wartości zostanie nadane oznaczenie języka i czy będzie ono poprawne, dlatego opisując obiekt warto zwrócić na to szczególną uwagę. Oznaczanie języka metadanych ma także znaczenie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych przy obliczaniu poziomów metadanych] zdefiniowanych w dokumencie Europeana Publishing Framework, gdyż liczba relewantnych pól z oznaczeniem językowym jest jednym z trzech podstawowych kryteriów kwalifikacji opisu do poziomu A, B lub C.

== Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych ==

#'''Idea zakładek nie do końca ostro traktuje rozdzielenie języka dzieła od języka opisu.''' Nie należy zatem utożsamiać języka dzieła (który jest oznaczony w polu JĘZYK za pomocą odpowiedniego trzyliterowego kodu) z językiem, w którym opisywany jest dany obiekt. W opisie bardzo ważny jest tytuł dzieła. '''Jeśli język tytułu jest oczywisty i możliwy do określenia, a w systemie jest zakładka dla tego języka, umieść go w tej zakładce językowej.''' Wpisywanie tytułu w zakładkę Niez. powinno mieć miejsce tylko wtedy, kiedy faktycznie nie ma innej możliwości, tj. nie ma zakładki językowej, w której mógłbyś go umieścić.

#'''Błędem jest wpisywanie fraz wyrażonych w konkretnym języku w zakładkę przeznaczoną dla innego języka''' - powstanie niespójność w oznaczaniu.

#Nie należy powtarzać tych samych wartości w kilku zakładkach językowych, wystarczy '''wpisać ją jednokrotnie we właściwym miejscu''' (wyjątek: jeśli słowo/wyrażenie brzmi tak samo w kilku językach i chcesz to świadomie podkreślić, np. w polu TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE). Nowy sposób wyświetlania opisów zapewni, że użytkownik zobaczy wszystkie wartości niezależnie od wybranego języka interfejsu.

#Jeśli przygotowujesz opis, który ma być '''zagregowany w Europeanie''' (przede wszystkim obiekty znajdujące się w domenie publicznej i [https://pro.europeana.eu/page/available-rights-statements na licencjach] zakładających ich szerokie udostępnianie), stosuj wskazówki sformułowane w dokumencie [https://pro.europeana.eu/files/Europeana_Professional/Publications/Publishing_Framework/Europeana_publishing_framework_metadata_v-0-8.pdf Europeana Publishing Framework] i materiałach przygotowanych przez redaktorów merytorycznych BCUWr i RUWr. Zwróć uwagę na to, aby oznaczać język dla [https://docs.google.com/document/d/1-2fL1ptMGkzAsOzohC22zvPJr8fb56VY6L65atvNEp4/edit relewantnych pól], czyli takich, które są istotne dla spełnienia kryteriów, ponieważ wpisując ich wartości w zakładkę niezależną od języka, na starcie obniżasz poziom metadanych - nie są one wtedy brane w ogóle pod uwagę (wyjątek: pole ŹRÓDŁO).

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-07T12:23:47Z

Anna Osowska: /* Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych */

== Oznaczanie języka metadanych ==

Wszystkie informacje dotyczące obiektu, które redaktorzy BC umieszczają w odpowiednich polach opisu, mieszczą się w kategorii [https://pl.wikipedia.org/wiki/Metadane metadanych] opisowych. Metadane opisowe, czyli dane dostarczające szczegółowych informacji o obiekcie, pozwalają z jednej strony w efektywny sposób korzystać użytkownikom ze znalezionych zasobów, a z drugiej, dzięki stosowaniu jednolitych standardów, umożliwiają wymianę danych między różnymi bazami i systemami. Nawet najpiękniej zeskanowany obiekt nie będzie mógł być znaleziony przez potencjalnego użytkownika, jeśli nie będzie miał dobrze opisanych metadanych. Z tego względu tak istotne jest zwrócenie uwagi na właściwe uzupełnianie poszczególnych pól, gdyż '''poprawnie wprowadzone metadane są kluczem do ich skutecznego wykorzystania'''.

Standardy metadanych wykorzystywanych w opisach obiektów w BCUWr/RUWr to Dublin Core w wersji 1.1 i rozszerzonej oraz PLMET. Językiem tych standardów jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/XML XML] (eXtensible Markup Language), czy rozszerzalny język znaczników. XML jest językiem rekomendowanym oraz specyfikowanym przez organizację [https://pl.wikipedia.org/wiki/World_Wide_Web_Consortium W3C], co zapewnia jego uniwersalność i umożliwia szerokie stosowanie, głównie przez eksport i import między różnymi systemami. XML używa tzw. znaczników oraz atrybutów, aby w odpowiedni sposób oznaczyć dane i ich parametry.

Mówiąc najkrócej, składnia XML to etykiety, oznaczane za pomocą ostrych nawiasów - musi wystąpić etykieta początkowa i końcowa. Pomiędzy etykietami może znajdować się dowolny tekst, inne etykiety (wtedy powstanie wyrażenie budujące hierarchię), a także dowolna liczba atrybutów. W najprostszym przypadku będzie to zatem:

<etykieta> wartość </etykieta>

<etykieta atrybut= "..." > wartość </etykieta>

Standard XML nie określa w żaden sposób zawartości etykiet i atrybutów - może tam być wszystko, co mieści się [https://logoscript.pl/baza-wiedzy/reguly-dokumentu-xml/ w regułach składni]. Więcej w przystępny sposób opisano np. [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych w tym wpisie]<ref>M. Zieliński, [https://www.pilsudski.org/pl/nowosci/blog/434-wstep-do-standardow-metadanych Wstęp do standardów metadanych], 26 marca 2013 [dostęp 2021-09-07].</ref>.

Dla redaktora biblioteki cyfrowej powyższe informacje mogą pomóc w zrozumieniu jak zapisywane i przekazywane dalej są poszczególne elementy opisu - czyli metadane opisowe, wprowadzane w odpowiednie pola systemu dLibra. W tym przypadku, najprościej rzecz ujmując, etykieta to nazwa pola (w postaci angielskiej nazwy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Resource_Description_Framework RDF], np. Title, Creator, Subject), a atrybutem jest oznaczenie języka, jeśli wartość została wpisana w zakładkę językową.

=== Zakładki językowe ===

'''W systemie dLibra narzędziem, które umożliwia oznaczanie języka wpisanej wartości, są zakładki językowe.''' Każdy język oznaczony jest '''dwuliterowym skrótem oraz flagą'''. Zakładka, która przechowuje wartości niezależne od języka oznaczona jest jako Niez. Kolejność zakładek jest z góry narzucona (nie można jej zmienić) - ułożone są one alfabetycznie według kodów, z zakładką Niez. na samym dole.

Zakładki językowe włącza administrator systemu z poziomu zarządzania, dlatego wszyscy redaktorzy widzą te same zakładki. Można włączyć dowolną liczbę zakładek (dla wszystkich bardziej lub mniej popularnych języków), jednak praca z dużą ich liczbą nie jest wygodna dla redaktorów.

Obecnie (stan na wrzesień 2021) włączone są języki: polski (PL), angielski (EN), niemiecki (DE), łacina (LA), włoski (IT). Zakładkę Niez. wykorzystuje się dla wartości, które są wyrażone w innych językach lub są faktycznie niezależne od języka (patrz p. 1 i 6 [[#Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych|Wskazówek dotyczących stosowania zakładek językowych]].

'''Przykłady używania zakładek - pole TYTUŁ''':

1. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę Niez.''', to do bazy danych zapisze się tylko wartość, bez atrybutu wskazującego na jej język:

[[Plik:tytuł_niez.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''nie zostanie przekazana żadna informacja o jego języku'''.

2. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę właściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się poprawne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_PL.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="pl"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku polskim'''.

3. jeśli redaktor wpisze tytuł '''w zakładkę niewłaściwą dla jego języka''', to do bazy danych zapisze się błędne oznaczenie:

[[Plik:tytuł_EN.jpg|600px]]

Te dane widoczne w XML będą wyglądać następująco:

<dlibra_avs:Title xml:lang="en"><![CDATA[Mapa historyczna Polski]]></dlibra_avs:Title>

W przypadku eksportu tego tytułu do innego systemu, indeksowania lub agregacji, '''zostanie przekazana informacja, że jest on w języku angielskim, co będzie niewłaściwe'''.

Powyższe przykłady pokazują, że to tylko od redaktora zależy, czy konkretnej wartości zostanie nadane oznaczenie języka i czy będzie ono poprawne, dlatego opisując obiekt warto zwrócić na to szczególną uwagę. Oznaczanie języka metadanych ma także znaczenie [https://wiki.bu.uni.wroc.pl/index.php/Europeana_-_poziomy_metadanych przy obliczaniu poziomów metadanych] zdefiniowanych w dokumencie Europeana Publishing Framework, gdyż liczba relewantnych pól z oznaczeniem językowym jest jednym z trzech podstawowych kryteriów kwalifikacji opisu do poziomu A, B lub C.

=== Wskazówki dotyczące stosowania zakładek językowych ===

# '''Idea zakładek nie do końca ostro traktuje rozdzielenie języka dzieła od języka opisu.''' Nie należy zatem utożsamiać języka dzieła (który jest oznaczony w polu JĘZYK za pomocą odpowiedniego trzyliterowego kodu) z językiem, w którym opisywany jest dany obiekt. W opisie bardzo ważny jest tytuł dzieła. '''Jeśli język tytułu jest oczywisty i możliwy do określenia, a w systemie jest zakładka dla tego języka, umieść go w tej zakładce językowej.''' Wpisywanie tytułu w zakładkę Niez. powinno mieć miejsce tylko wtedy, kiedy faktycznie nie ma innej możliwości, tj. nie ma zakładki językowej, w której mógłbyś go umieścić.

# '''Błędem jest wpisywanie fraz wyrażonych w konkretnym języku w zakładkę przeznaczoną dla innego języka''' - powstanie niespójność w oznaczaniu.

# Nie należy powtarzać tych samych wartości w kilku zakładkach językowych, wystarczy '''wpisać ją jednokrotnie we właściwym miejscu''' (wyjątek: jeśli słowo/wyrażenie brzmi tak samo w kilku językach i chcesz to świadomie podkreślić, np. w polu TEMAT I SŁOWA KLUCZOWE). Nowy sposób wyświetlania opisów zapewni, że użytkownik zobaczy wszystkie wartości niezależnie od wybranego języka interfejsu.

# Jeśli przygotowujesz opis, który ma być '''zagregowany w Europeanie''' (przede wszystkim obiekty znajdujące się w domenie publicznej i [https://pro.europeana.eu/page/available-rights-statements na licencjach] zakładających ich szerokie udostępnianie), stosuj wskazówki sformułowane w dokumencie [https://pro.europeana.eu/files/Europeana_Professional/Publications/Publishing_Framework/Europeana_publishing_framework_metadata_v-0-8.pdf Europeana Publishing Framework] i materiałach przygotowanych przez redaktorów merytorycznych BCUWr i RUWr. Zwróć uwagę na to, aby oznaczać język dla [https://docs.google.com/document/d/1-2fL1ptMGkzAsOzohC22zvPJr8fb56VY6L65atvNEp4/edit relewantnych pól], czyli takich, które są istotne dla spełnienia kryteriów, ponieważ wpisując ich wartości w zakładkę niezależną od języka, na starcie obniżasz poziom metadanych - nie są one wtedy brane w ogóle pod uwagę (wyjątek: pole ŹRÓDŁO).

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-07T12:18:13Z

Anna Osowska:

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-07T12:14:47Z

Anna Osowska: /* Zakładki językowe */

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-07T12:11:52Z

Anna Osowska:

Plik:Tytuł EN.jpg

2021-09-07T12:06:21Z

Anna Osowska:

Plik:Tytuł PL.jpg

2021-09-07T12:06:12Z

Anna Osowska:

Plik:Tytuł niez.jpg

2021-09-07T12:05:55Z

Anna Osowska:

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-07T12:04:34Z

Anna Osowska:

BC oznaczanie jezyka metadanych

2021-09-07T12:02:43Z

Anna Osowska: Utworzono nową stronę "== Oznaczanie języka metadanych == Wszystkie informacje dotyczące obiektu, które redaktorzy BC umieszczają w odpowiednich polach opisu, mieszczą się w kategorii […"

Metadane

2021-09-07T11:45:53Z

Anna Osowska:

BC publikacje wieloformatowe

2020-11-13T08:31:59Z

Anna Osowska:

== Publikacje wieloformatowe – dodawanie i usuwanie formatów w już istniejących publikacjach w Bibliotece Cyfrowej UWr, Muzeum Cyfrowym UWr oraz Repozytorium UWr ==

System dLibra od wersji 6 umożliwia prezentowanie obiektu z wykorzystaniem kilku różnych formatów. Pełna instrukcja dodawania, usuwania i zmian w obiektach wieloformatowych znajduje się w [https://confluence.man.poznan.pl/community/pages/viewpage.action?pageId=59965737 dokumentacji do 6. generacji systemu dLibra oraz 1. generacji systemu dMuseion].

Poniżej znajduje się instrukcja uwzględniająca przyjęte w BCUWr/RUWr formaty i założenia.

=== Używane formaty i założenia ===

Etykiety formatów używanych w BCUWr/RUWr to:

'''DjVu''' (zestaw plików DjVu) - format w którym nowe obiekty nie są już publikowane. Istniejące są utrzymywane w BC. Na ich podstawie został wygenerowany drugi format PDF

'''PDF''' (plik PDF) - obiekt cyfrowy przygotowany w formacie PDF

'''Bitmapa Bmp/jpg''' - jest to mechanizm umożliwiający podłączenie do BC plików graficznych w np. formacie jpg. Wówczas system dLibra sam generuje prezentację obrazów w formie galerii. W naszych warunkach wykorzystywany sporadycznie

'''HTML (Zoomify)''' - nie rozwijana forma prezentacji obrazów w wysokiej rozdzielczości. Jest to jedyny format, który w ramach retrokonwersji cyfrowej jest usuwany z BC UWr i zastępowany strumieniem IIP

'''Audio''' (plik audio) - publikacja zwierająca obiekt dźwiękowy

'''Video''' (plik audiowizualny) - publikacja zwierająca obiekt audiowizualny

'''EPUB''' (plik EPUB) - format książki elektronicznej

'''MOBI''' (plik MOBI) - format książki elektronicznej

'''IIP''' (publikacja linkująca) - standardowa forma prezentacji w BCUWr odnosząca się do wybranej przeglądarki (Seadragon, Mooviewer) oraz wybranego widoku w systemie prezentacyjnym

'''IIIF''' (publikacja linkująca) - publikacja zawierająca link do publikacji w pochodzącej ze zbiorów będących własnością UWr jak i z zewnętrznych zasobów cyfrowych

'''ISSUU''' (publikacja linkująca) - integruje w BC publikacje udostępniane w za pomocą zewnętrznej usługi ISUU

'''MIDAS''' (publikacja linkująca) - integruje w BC publikacje udostępniane w portalu Dziedzictwo Kulturowe

'''MuseScore''' (publikacja linkująca) - integruje w BC publikacje zawierające transkrypcje nutowe udostępniane w za pomocą zewnętrznej usługi [https://musescore.com/wroclaw_university_library MuseScore]

'''Założenia:'''

# '''Podstawowym formatem''' prezentacyjnym obiektów jest strumień '''IIP''', dotyczy to zwłaszcza zbiorów specjalnych i zawierających grafikę.
# Obiekty, których warunkiem prezentacji jest udostępnienie formy graficznej oraz rozpoznanej warstwy tekstowej, obecnie podstawowym formatem jest '''PDF'''. Jednak w tym obszarze będą następowały zmiany na rzecz '''udostępniania warstwy tekstowej skojarzonej ze strumieniem IIP'''.
# Format '''DjVu''' jest utrzymywany i wspierany w BC dla publikacji wytworzonych do roku 2015 włącznie. Obecnie nie powstają nowe publikacje w formacie DjVu.
# Obiekty, których opisy i publikacje powstały w ramach projektów [https://dk.bu.uni.wroc.pl/imago/ Imago Silesiae Inferioris Online] oraz [https://dk.bu.uni.wroc.pl/cymelia/ Dziedzictwo Regionu i Europy] posiadają format '''MIDAS''', linkujący do prezentacji obiektów w [https://dk.bu.uni.wroc.pl/ portalu dziedzictwa kulturowego].
# Dla obiektów z Oddziału Zbiorów Muzycznych, posiadających transkrypcje nutowe, stosuje się format '''MuseScore''', kierujący do odpowiednich transkrypcji [https://musescore.com/wroclaw_university_library na platformie MuseScore]
# Filmy, prezentacje, wystawy etc. udostępniane są w formatach, w jakich zostały utworzone - '''audio, video'''.
# Publikacje zamieszczone na platformie '''ISSUU''' posiadają link do bezpośredniej prezentacji.
# Formaty '''EPUB''' i '''MOBI''' stosowane są jako efekty produkcji wydawniczej książki elektronicznej wykorzystywane najczęściej w sytuacjach, gdy autor bądź wydawca dostarczy wytworzoną i przygotowaną w tych formatach publikację.
# '''Bitmapa''' – pliki graficzne w formatach stratnych np. JPG. Jest to ze standardowych narzędzi dLibry. Zasadniczo w BUWr to rozwiązanie nie jest stosowane (poza drobnymi pozasystemowymi wyjątkami).
# '''IIIF''' – publikacja linkująca zawierająca link do publikacji w pochodzącej ze zbiorów będących własnością UWr jak i z zewnętrznych zasobów cyfrowych, której kanałem udostępniania jest tzw. link manifestu udostępnianego w standardzie IIIF Presentation API.
# Format '''HTML''', oznaczający najczęściej prezentację w postaci technologii Zoomify, zgodnie z przyjętym założeniem '''jest sukcesywnie usuwany i zastępowany innymi formatami'''.
# Jeśli obiekt posiada wiele reprezentacji, dla wygody użytkowników wskazane jest zamieszczenie ich wszystkich, '''wybierając jako format domyślny najbardziej charakterystyczny'''. Wyświetla się on wtedy jako pierwszy, bezpośrednio pod miniaturą:

[[Plik:Bcuwr_formaty.jpg|600px]]

=== Skrócona instrukcja dodawania i usuwania formatów na przykładzie obiektu opublikowanego w formacie HTML ===

1. odnaleźć obiekt w systemie dLibra, zaznaczyć Nieopublikowane, wybrać Zatwierdź:

[[Plik:Nieopublikowane.jpg|600px]]

2. kliknąć prawym przyciskiem myszy na nazwie publikacji i wybrać Dodaj/zmień pliki formatów...

[[Plik:Dodaj_zmien_format.jpg|600px]]

3. W nowym oknie wybrać Dodaj link zewn... a następnie wskazać format treści właściwy dla tego, który będzie dodany (w tym przypadku IIP):

[[Plik:Wybor_formatu.jpg|600px]]

4. przejść do IZZ, aby skopiować link do strumienia IIP z kopią cyfrową:

[[Plik:IZZ.jpg|600px]]

[[Plik:Link_IIP.jpg|600px]]

5. wrócić do dLibry i wkleić link w pole Link główny, poniżej wybrać Wyświetl w ramce i kliknąć Kopiuj link główny. Zatwierdzić przez OK.

[[Plik:Link_IIP_dlibra.jpg|600px]]

6. zaznaczyć IIP jako domyślny format, przejść Dalej.

[[Plik:Domyslny_format.jpg|600px]]

7. W następnym oknie rozpocząć przesyłanie plików przez kliknięcie Start, a po zakończeniu operacji wybrać Zakończ, aby zamknąć okno.

8. Wskutek wykonanych kroków 1-7 publikacja ma w tej chwili 2 formaty. Jeśli w kroku 6 nie wybrano formatu domyślnego, można go wybrać w sekcji Formaty:

[[Plik:Dwa_formaty.jpg|600px]]

9. Aby usunąć format HTML należy ponownie kliknąć prawym przyciskiem myszy na nazwie publikacji i wybrać Usuń formaty...

[[Plik:Usun_formaty.jpg|600px]]

10. W nowym okienku zaznaczyć format do usunięcia i zatwierdzić OK:

[[Plik:Usun_formaty_wybor.jpg|400px]]

11. W zależności od wielkości plików operacja może potrwać krócej lub dłużej. Po jej ukończeniu w Formatach będzie widoczny już tylko format IIP, o pomyślności procesu świadczy także zmiana w sekcji Informacje techniczne w polu Rozmiar plików. Na koniec należy zaznaczyć Opublikowane i zatwierdzić zmiany:

[[Plik:Opublikowane.jpg|600px]]

'''UWAGA:''' w instrukcji powyżej celem jest '''wymiana formatu HTML na IIP''', dlatego po zakończeniu widoczny jest '''jeden format'''. Jeśli celem jest dodanie formatu do już istniejącego/istniejących po wykonaniu kroku 8 należy przejść od razu do 11 - opublikować obiekt i zatwierdzić zmiany. W takim przypadku efektem będzie publikacja posiadająca więcej niż jeden format, np.:

[[Plik:Dwa_formaty_efekt.jpg|600px]]

BC publikacje wieloformatowe

2020-11-13T08:31:50Z

Anna Osowska:

== Publikacje wieloformatowe – dodawanie i usuwanie formatów w już istniejących publikacjach w Bibliotece Cyfrowej UWr, Muzeum Cyfrowym UWr oraz Repozytorium UWr ==

System dLibra od wersji 6 umożliwia prezentowanie obiektu z wykorzystaniem kilku różnych formatów. Pełna instrukcja dodawania, usuwania i zmian w obiektach wieloformatowych znajduje się w [https://confluence.man.poznan.pl/community/pages/viewpage.action?pageId=59965737 dokumentacji do 6. generacji systemu dLibra oraz 1. generacji systemu dMuseion].

Poniżej znajduje się instrukcja uwzględniająca przyjęte w BCUWr/RUWr formaty i założenia.

=== Używane formaty i założenia ===

Etykiety formatow używanych w BCUWr/RUWr to:

'''DjVu''' (zestaw plików DjVu) - format w którym nowe obiekty nie są już publikowane. Istniejące są utrzymywane w BC. Na ich podstawie został wygenerowany drugi format PDF

'''PDF''' (plik PDF) - obiekt cyfrowy przygotowany w formacie PDF

'''Bitmapa Bmp/jpg''' - jest to mechanizm umożliwiający podłączenie do BC plików graficznych w np. formacie jpg. Wówczas system dLibra sam generuje prezentację obrazów w formie galerii. W naszych warunkach wykorzystywany sporadycznie

'''HTML (Zoomify)''' - nie rozwijana forma prezentacji obrazów w wysokiej rozdzielczości. Jest to jedyny format, który w ramach retrokonwersji cyfrowej jest usuwany z BC UWr i zastępowany strumieniem IIP

'''Audio''' (plik audio) - publikacja zwierająca obiekt dźwiękowy

'''Video''' (plik audiowizualny) - publikacja zwierająca obiekt audiowizualny

'''EPUB''' (plik EPUB) - format książki elektronicznej

'''MOBI''' (plik MOBI) - format książki elektronicznej

'''IIP''' (publikacja linkująca) - standardowa forma prezentacji w BCUWr odnosząca się do wybranej przeglądarki (Seadragon, Mooviewer) oraz wybranego widoku w systemie prezentacyjnym

'''IIIF''' (publikacja linkująca) - publikacja zawierająca link do publikacji w pochodzącej ze zbiorów będących własnością UWr jak i z zewnętrznych zasobów cyfrowych

'''ISSUU''' (publikacja linkująca) - integruje w BC publikacje udostępniane w za pomocą zewnętrznej usługi ISUU

'''MIDAS''' (publikacja linkująca) - integruje w BC publikacje udostępniane w portalu Dziedzictwo Kulturowe

'''MuseScore''' (publikacja linkująca) - integruje w BC publikacje zawierające transkrypcje nutowe udostępniane w za pomocą zewnętrznej usługi [https://musescore.com/wroclaw_university_library MuseScore]

'''Założenia:'''

# '''Podstawowym formatem''' prezentacyjnym obiektów jest strumień '''IIP''', dotyczy to zwłaszcza zbiorów specjalnych i zawierających grafikę.
# Obiekty, których warunkiem prezentacji jest udostępnienie formy graficznej oraz rozpoznanej warstwy tekstowej, obecnie podstawowym formatem jest '''PDF'''. Jednak w tym obszarze będą następowały zmiany na rzecz '''udostępniania warstwy tekstowej skojarzonej ze strumieniem IIP'''.
# Format '''DjVu''' jest utrzymywany i wspierany w BC dla publikacji wytworzonych do roku 2015 włącznie. Obecnie nie powstają nowe publikacje w formacie DjVu.
# Obiekty, których opisy i publikacje powstały w ramach projektów [https://dk.bu.uni.wroc.pl/imago/ Imago Silesiae Inferioris Online] oraz [https://dk.bu.uni.wroc.pl/cymelia/ Dziedzictwo Regionu i Europy] posiadają format '''MIDAS''', linkujący do prezentacji obiektów w [https://dk.bu.uni.wroc.pl/ portalu dziedzictwa kulturowego].
# Dla obiektów z Oddziału Zbiorów Muzycznych, posiadających transkrypcje nutowe, stosuje się format '''MuseScore''', kierujący do odpowiednich transkrypcji [https://musescore.com/wroclaw_university_library na platformie MuseScore]
# Filmy, prezentacje, wystawy etc. udostępniane są w formatach, w jakich zostały utworzone - '''audio, video'''.
# Publikacje zamieszczone na platformie '''ISSUU''' posiadają link do bezpośredniej prezentacji.
# Formaty '''EPUB''' i '''MOBI''' stosowane są jako efekty produkcji wydawniczej książki elektronicznej wykorzystywane najczęściej w sytuacjach, gdy autor bądź wydawca dostarczy wytworzoną i przygotowaną w tych formatach publikację.
# '''Bitmapa''' – pliki graficzne w formatach stratnych np. JPG. Jest to ze standardowych narzędzi dLibry. Zasadniczo w BUWr to rozwiązanie nie jest stosowane (poza drobnymi pozasystemowymi wyjątkami).
# '''IIIF''' – publikacja linkująca zawierająca link do publikacji w pochodzącej ze zbiorów będących własnością UWr jak i z zewnętrznych zasobów cyfrowych, której kanałem udostępniania jest tzw. link manifestu udostępnianego w standardzie IIIF Presentation API.
# Format '''HTML''', oznaczający najczęściej prezentację w postaci technologii Zoomify, zgodnie z przyjętym założeniem '''jest sukcesywnie usuwany i zastępowany innymi formatami'''.
# Jeśli obiekt posiada wiele reprezentacji, dla wygody użytkowników wskazane jest zamieszczenie ich wszystkich, '''wybierając jako format domyślny najbardziej charakterystyczny'''. Wyświetla się on wtedy jako pierwszy, bezpośrednio pod miniaturą:

[[Plik:Bcuwr_formaty.jpg|600px]]

=== Skrócona instrukcja dodawania i usuwania formatów na przykładzie obiektu opublikowanego w formacie HTML ===

1. odnaleźć obiekt w systemie dLibra, zaznaczyć Nieopublikowane, wybrać Zatwierdź:

[[Plik:Nieopublikowane.jpg|600px]]

2. kliknąć prawym przyciskiem myszy na nazwie publikacji i wybrać Dodaj/zmień pliki formatów...

[[Plik:Dodaj_zmien_format.jpg|600px]]

3. W nowym oknie wybrać Dodaj link zewn... a następnie wskazać format treści właściwy dla tego, który będzie dodany (w tym przypadku IIP):

[[Plik:Wybor_formatu.jpg|600px]]

4. przejść do IZZ, aby skopiować link do strumienia IIP z kopią cyfrową:

[[Plik:IZZ.jpg|600px]]

[[Plik:Link_IIP.jpg|600px]]

5. wrócić do dLibry i wkleić link w pole Link główny, poniżej wybrać Wyświetl w ramce i kliknąć Kopiuj link główny. Zatwierdzić przez OK.

[[Plik:Link_IIP_dlibra.jpg|600px]]

6. zaznaczyć IIP jako domyślny format, przejść Dalej.

[[Plik:Domyslny_format.jpg|600px]]

7. W następnym oknie rozpocząć przesyłanie plików przez kliknięcie Start, a po zakończeniu operacji wybrać Zakończ, aby zamknąć okno.

8. Wskutek wykonanych kroków 1-7 publikacja ma w tej chwili 2 formaty. Jeśli w kroku 6 nie wybrano formatu domyślnego, można go wybrać w sekcji Formaty:

[[Plik:Dwa_formaty.jpg|600px]]

9. Aby usunąć format HTML należy ponownie kliknąć prawym przyciskiem myszy na nazwie publikacji i wybrać Usuń formaty...

[[Plik:Usun_formaty.jpg|600px]]

10. W nowym okienku zaznaczyć format do usunięcia i zatwierdzić OK:

[[Plik:Usun_formaty_wybor.jpg|400px]]

11. W zależności od wielkości plików operacja może potrwać krócej lub dłużej. Po jej ukończeniu w Formatach będzie widoczny już tylko format IIP, o pomyślności procesu świadczy także zmiana w sekcji Informacje techniczne w polu Rozmiar plików. Na koniec należy zaznaczyć Opublikowane i zatwierdzić zmiany:

[[Plik:Opublikowane.jpg|600px]]

'''UWAGA:''' w instrukcji powyżej celem jest '''wymiana formatu HTML na IIP''', dlatego po zakończeniu widoczny jest '''jeden format'''. Jeśli celem jest dodanie formatu do już istniejącego/istniejących po wykonaniu kroku 8 należy przejść od razu do 11 - opublikować obiekt i zatwierdzić zmiany. W takim przypadku efektem będzie publikacja posiadająca więcej niż jeden format, np.:

[[Plik:Dwa_formaty_efekt.jpg|600px]]

BC publikacje wieloformatowe

2020-11-09T09:22:46Z

Anna Osowska:

== Publikacje wieloformatowe – dodawanie i usuwanie formatów w już istniejących publikacjach w Bibliotece Cyfrowej UWr, Muzeum Cyfrowym UWr oraz Repozytorium UWr ==

System dLibra od wersji 6 umożliwia prezentowanie obiektu z wykorzystaniem kilku różnych formatów. Pełna instrukcja dodawania, usuwania i zmian w obiektach wieloformatowych znajduje się w [https://confluence.man.poznan.pl/community/pages/viewpage.action?pageId=59965737 dokumentacji do 6. generacji systemu dLibra oraz 1. generacji systemu dMuseion].

Poniżej znajduje się instrukcja uwzględniająca przyjęte w BCUWr/RUWr formaty i założenia.

=== Używane formaty i założenia ===

Formaty w BCUWr/RUWr to:

'''DjVu''' (zestaw plików DjVu) - format w którym nowe obiekty nie są już publikowane. Istniejące są utrzymywane w BC. Na ich podstawie został wygenerowany drugi format PDF

'''PDF''' (plik PDF) - obiekt cyfrowy przygotowany w formacie PDF

'''Bitmapa Bmp/jpg''' - jest to mechanizm umożliwiający podłączenie do BC plików graficznych w np. formacie jpg. Wówczas system dLibra sam generuje prezentację obrazów w formie galerii. W naszych warunkach wykorzystywany sporadycznie

'''HTML (Zoomify)''' - nie rozwijana forma prezentacji obrazów w wysokiej rozdzielczości. Jest to jedyny format, który w ramach retrokonwersji cyfrowej jest usuwany z BC UWr i zastępowany strumieniem IIP

'''Audio''' (plik audio) - publikacja zwierająca obiekt dźwiękowy

'''Video''' (plik audiowizualny) - publikacja zwierająca obiekt audiowizualny

'''EPUB''' (plik EPUB) - format książki elektronicznej

'''MOBI''' (plik MOBI) - format książki elektronicznej

'''IIP''' (publikacja linkująca) - standardowa forma prezentacji w BCUWr odnosząca się do wybranej przeglądarki (Seadragon, Mooviewer) oraz wybranego widoku w systemie prezentacyjnym

'''IIIF''' (publikacja linkująca) - publikacja zawierająca link do publikacji w pochodzącej ze zbiorów będących własnością UWr jak i z zewnętrznych zasobów cyfrowych

'''ISSUU''' (publikacja linkująca) - integruje w BC publikacje udostępniane w za pomocą zewnętrznej usługi ISUU

'''MIDAS''' (publikacja linkująca) - integruje w BC publikacje udostępniane w portalu Dziedzictwo Kulturowe

'''MuseScore''' (publikacja linkująca) - integruje w BC publikacje zawierające transkrypcje nutowe udostępniane w za pomocą zewnętrznej usługi [https://musescore.com/wroclaw_university_library MuseScore]

'''Założenia:'''

# '''Podstawowym formatem''' prezentacyjnym obiektów jest strumień '''IIP''', dotyczy to zwłaszcza zbiorów specjalnych i zawierających grafikę.
# Obiekty, których warunkiem prezentacji jest udostępnienie formy graficznej oraz rozpoznanej warstwy tekstowej, obecnie podstawowym formatem jest '''PDF'''. Jednak w tym obszarze będą następowały zmiany na rzecz '''udostępniania warstwy tekstowej skojarzonej ze strumieniem IIP'''.
# Format '''DjVu''' jest utrzymywany i wspierany w BC dla publikacji wytworzonych do roku 2015 włącznie. Obecnie nie powstają nowe publikacje w formacie DjVu.
# Obiekty, których opisy i publikacje powstały w ramach projektów [https://dk.bu.uni.wroc.pl/imago/ Imago Silesiae Inferioris Online] oraz [https://dk.bu.uni.wroc.pl/cymelia/ Dziedzictwo Regionu i Europy] posiadają format '''MIDAS''', linkujący do prezentacji obiektów w [https://dk.bu.uni.wroc.pl/ portalu dziedzictwa kulturowego].
# Dla obiektów z Oddziału Zbiorów Muzycznych, posiadających transkrypcje nutowe, stosuje się format '''MuseScore''', kierujący do odpowiednich transkrypcji [https://musescore.com/wroclaw_university_library na platformie MuseScore]
# Filmy, prezentacje, wystawy etc. udostępniane są w formatach, w jakich zostały utworzone - '''audio, video'''.
# Publikacje zamieszczone na platformie '''ISSUU''' posiadają link do bezpośredniej prezentacji.
# Formaty '''EPUB''' i '''MOBI''' stosowane są jako efekty produkcji wydawniczej książki elektronicznej wykorzystywane najczęściej w sytuacjach, gdy autor bądź wydawca dostarczy wytworzoną i przygotowaną w tych formatach publikację.
# '''Bitmapa''' – pliki graficzne w formatach stratnych np. JPG. Jest to ze standardowych narzędzi dLibry. Zasadniczo w BUWr to rozwiązanie nie jest stosowane (poza drobnymi pozasystemowymi wyjątkami).
# '''IIIF''' – publikacja linkująca zawierająca link do publikacji w pochodzącej ze zbiorów będących własnością UWr jak i z zewnętrznych zasobów cyfrowych, której kanałem udostępniania jest tzw. link manifestu udostępnianego w standardzie IIIF Presentation API.
# Format '''HTML''', oznaczający najczęściej prezentację w postaci technologii Zoomify, zgodnie z przyjętym założeniem '''jest sukcesywnie usuwany i zastępowany innymi formatami'''.
# Jeśli obiekt posiada wiele reprezentacji, dla wygody użytkowników wskazane jest zamieszczenie ich wszystkich, '''wybierając jako format domyślny najbardziej charakterystyczny'''. Wyświetla się on wtedy jako pierwszy, bezpośrednio pod miniaturą:

[[Plik:Bcuwr_formaty.jpg|600px]]

=== Skrócona instrukcja dodawania i usuwania formatów na przykładzie obiektu opublikowanego w formacie HTML ===

1. odnaleźć obiekt w systemie dLibra, zaznaczyć Nieopublikowane, wybrać Zatwierdź:

[[Plik:Nieopublikowane.jpg|600px]]

2. kliknąć prawym przyciskiem myszy na nazwie publikacji i wybrać Dodaj/zmień pliki formatów...

[[Plik:Dodaj_zmien_format.jpg|600px]]

3. W nowym oknie wybrać Dodaj link zewn... a następnie wskazać format treści właściwy dla tego, który będzie dodany (w tym przypadku IIP):

[[Plik:Wybor_formatu.jpg|600px]]

4. przejść do IZZ, aby skopiować link do strumienia IIP z kopią cyfrową:

[[Plik:IZZ.jpg|600px]]

[[Plik:Link_IIP.jpg|600px]]

5. wrócić do dLibry i wkleić link w pole Link główny, poniżej wybrać Wyświetl w ramce i kliknąć Kopiuj link główny. Zatwierdzić przez OK.

[[Plik:Link_IIP_dlibra.jpg|600px]]

6. zaznaczyć IIP jako domyślny format, przejść Dalej.

[[Plik:Domyslny_format.jpg|600px]]

7. W następnym oknie rozpocząć przesyłanie plików przez kliknięcie Start, a po zakończeniu operacji wybrać Zakończ, aby zamknąć okno.

8. Wskutek wykonanych kroków 1-7 publikacja ma w tej chwili 2 formaty. Jeśli w kroku 6 nie wybrano formatu domyślnego, można go wybrać w sekcji Formaty:

[[Plik:Dwa_formaty.jpg|600px]]

9. Aby usunąć format HTML należy ponownie kliknąć prawym przyciskiem myszy na nazwie publikacji i wybrać Usuń formaty...

[[Plik:Usun_formaty.jpg|600px]]

10. W nowym okienku zaznaczyć format do usunięcia i zatwierdzić OK:

[[Plik:Usun_formaty_wybor.jpg|400px]]

11. W zależności od wielkości plików operacja może potrwać krócej lub dłużej. Po jej ukończeniu w Formatach będzie widoczny już tylko format IIP, o pomyślności procesu świadczy także zmiana w sekcji Informacje techniczne w polu Rozmiar plików. Na koniec należy zaznaczyć Opublikowane i zatwierdzić zmiany:

[[Plik:Opublikowane.jpg|600px]]

'''UWAGA:''' w instrukcji powyżej celem jest '''wymiana formatu HTML na IIP''', dlatego po zakończeniu widoczny jest '''jeden format'''. Jeśli celem jest dodanie formatu do już istniejącego/istniejących po wykonaniu kroku 8 należy przejść od razu do 11 - opublikować obiekt i zatwierdzić zmiany. W takim przypadku efektem będzie publikacja posiadająca więcej niż jeden format, np.:

[[Plik:Dwa_formaty_efekt.jpg|600px]]

BC publikacje wieloformatowe

2020-11-09T09:21:37Z

Anna Osowska:

== Publikacje wieloformatowe – dodawanie i usuwanie formatów w już istniejących publikacjach w Bibliotece Cyfrowej UWr, Muzeum Cyfrowym UWr oraz Repozytorium UWr ==

System dLibra od wersji 6 umożliwia prezentowanie obiektu z wykorzystaniem kilku różnych formatów. Pełna instrukcja dodawania, usuwania i zmian w obiektach wieloformatowych znajduje się w [https://confluence.man.poznan.pl/community/pages/viewpage.action?pageId=59965737 dokumentacji do 6. generacji systemu dLibra oraz 1. generacji systemu dMuseion].

Poniżej znajduje się instrukcja uwzględniająca przyjęte w BCUWr/RUWr formaty i założenia.

=== Używane formaty i założenia ===

Formaty w BCUWr/RUWr to:

'''DjVu''' (zestaw plików DjVu) - format w którym nowe obiekty nie są już publikowane. Istniejące są utrzymywane w BC. Na ich podstawie został wygenerowany drugi format PDF

'''PDF''' (plik PDF) - obiekt cyfrowy przygotowany w formacie PDF

'''Bitmapa Bmp/jpg''' - jest to mechanizm umożliwiający podłączenie do BC plików graficznych w np. formacie jpg. Wówczas system dLibra sam generuje prezentację obrazów w formie galerii. W naszych warunkach wykorzystywany sporadycznie

'''HTML (Zoomify)''' - nie rozwijana forma prezentacji obrazów w wysokiej rozdzielczości. Jest to jedyny format, który w ramach retrokonwersji cyfrowej jest usuwany z BC UWr i zastępowany strumieniem IIP

'''Audio''' (plik audio) - publikacja zwierająca obiekt dźwiękowy

'''Video''' (plik audiowizualny) - publikacja zwierająca obiekt audiowizualny

'''EPUB''' (plik EPUB) - format książki elektronicznej

'''MOBI''' (plik MOBI) - format książki elektronicznej

'''IIP''' (publikacja linkująca) - standardowa forma prezentacji w BCUWr odnosząca się do wybranej przeglądarki (Seadragon, Mooviewer) oraz wybranego widoku w systemie prezentacyjnym

'''IIIF''' (publikacja linkująca) - publikacja zawierająca link do publikacji w pochodzącej ze zbiorów będących własnością UWr jak i z zewnętrznych zasobów cyfrowych

'''ISSUU''' (publikacja linkująca) - integruje w BC publikacje udostępniane w za pomocą zewnętrznej usługi ISUU

'''MIDAS''' (publikacja linkująca) - integruje w BC publikacje udostępniane w portalu Dziedzictwo Kulturowe

'''MuseScore''' (publikacja linkująca) - integruje w BC publikacje zawierające transkrypcje nutowe udostępniane w za pomocą zewnętrznej usługi [https://musescore.com/wroclaw_university_library MuseScore]

Założenia:

# '''Podstawowym formatem''' prezentacyjnym obiektów jest strumień '''IIP''', dotyczy to zwłaszcza zbiorów specjalnych i zawierających grafikę.
# Obiekty, których warunkiem prezentacji jest udostępnienie formy graficznej oraz rozpoznanej warstwy tekstowej, obecnie podstawowym formatem jest '''PDF'''. Jednak w tym obszarze będą następowały zmiany na rzecz '''udostępniania warstwy tekstowej skojarzonej ze strumieniem IIP'''.
# Format '''DjVu''' jest utrzymywany i wspierany w BC dla publikacji wytworzonych do roku 2015 włącznie. Obecnie nie powstają nowe publikacje w formacie DjVu.
# Obiekty, których opisy i publikacje powstały w ramach projektów [https://dk.bu.uni.wroc.pl/imago/ Imago Silesiae Inferioris Online] oraz [https://dk.bu.uni.wroc.pl/cymelia/ Dziedzictwo Regionu i Europy] posiadają format '''MIDAS''', linkujący do prezentacji obiektów w [https://dk.bu.uni.wroc.pl/ portalu dziedzictwa kulturowego].
# Dla obiektów z Oddziału Zbiorów Muzycznych, posiadających transkrypcje nutowe, stosuje się format '''MuseScore''', kierujący do odpowiednich transkrypcji [https://musescore.com/wroclaw_university_library na platformie MuseScore]
# Filmy, prezentacje, wystawy etc. udostępniane są w formatach, w jakich zostały utworzone - '''audio, video'''.
# Publikacje zamieszczone na platformie '''ISSUU''' posiadają link do bezpośredniej prezentacji.
# Formaty '''EPUB''' i '''MOBI''' stosowane są jako efekty produkcji wydawniczej książki elektronicznej wykorzystywane najczęściej w sytuacjach, gdy autor bądź wydawca dostarczy wytworzoną i przygotowaną w tych formatach publikację.
# '''Bitmapa''' – pliki graficzne w formatach stratnych np. JPG. Jest to ze standardowych narzędzi dLibry. Zasadniczo w BUWr to rozwiązanie nie jest stosowane (poza drobnymi pozasystemowymi wyjątkami).
# '''IIIF''' – publikacja linkująca zawierająca link do publikacji w pochodzącej ze zbiorów będących własnością UWr jak i z zewnętrznych zasobów cyfrowych, której kanałem udostępniania jest tzw. link manifestu udostępnianego w standardzie IIIF Presentation API.
# Format '''HTML''', oznaczający najczęściej prezentację w postaci technologii Zoomify, zgodnie z przyjętym założeniem '''jest sukcesywnie usuwany i zastępowany innymi formatami'''.
# Jeśli obiekt posiada wiele reprezentacji, dla wygody użytkowników wskazane jest zamieszczenie ich wszystkich, '''wybierając jako format domyślny najbardziej charakterystyczny'''. Wyświetla się on wtedy jako pierwszy, bezpośrednio pod miniaturą:

[[Plik:Bcuwr_formaty.jpg|600px]]

=== Skrócona instrukcja dodawania i usuwania formatów na przykładzie obiektu opublikowanego w formacie HTML ===

1. odnaleźć obiekt w systemie dLibra, zaznaczyć Nieopublikowane, wybrać Zatwierdź:

[[Plik:Nieopublikowane.jpg|600px]]

2. kliknąć prawym przyciskiem myszy na nazwie publikacji i wybrać Dodaj/zmień pliki formatów...

[[Plik:Dodaj_zmien_format.jpg|600px]]

3. W nowym oknie wybrać Dodaj link zewn... a następnie wskazać format treści właściwy dla tego, który będzie dodany (w tym przypadku IIP):

[[Plik:Wybor_formatu.jpg|600px]]

4. przejść do IZZ, aby skopiować link do strumienia IIP z kopią cyfrową:

[[Plik:IZZ.jpg|600px]]

[[Plik:Link_IIP.jpg|600px]]

5. wrócić do dLibry i wkleić link w pole Link główny, poniżej wybrać Wyświetl w ramce i kliknąć Kopiuj link główny. Zatwierdzić przez OK.

[[Plik:Link_IIP_dlibra.jpg|600px]]

6. zaznaczyć IIP jako domyślny format, przejść Dalej.

[[Plik:Domyslny_format.jpg|600px]]

7. W następnym oknie rozpocząć przesyłanie plików przez kliknięcie Start, a po zakończeniu operacji wybrać Zakończ, aby zamknąć okno.

8. Wskutek wykonanych kroków 1-7 publikacja ma w tej chwili 2 formaty. Jeśli w kroku 6 nie wybrano formatu domyślnego, można go wybrać w sekcji Formaty:

[[Plik:Dwa_formaty.jpg|600px]]

9. Aby usunąć format HTML należy ponownie kliknąć prawym przyciskiem myszy na nazwie publikacji i wybrać Usuń formaty...

[[Plik:Usun_formaty.jpg|600px]]

10. W nowym okienku zaznaczyć format do usunięcia i zatwierdzić OK:

[[Plik:Usun_formaty_wybor.jpg|400px]]

11. W zależności od wielkości plików operacja może potrwać krócej lub dłużej. Po jej ukończeniu w Formatach będzie widoczny już tylko format IIP, o pomyślności procesu świadczy także zmiana w sekcji Informacje techniczne w polu Rozmiar plików. Na koniec należy zaznaczyć Opublikowane i zatwierdzić zmiany:

[[Plik:Opublikowane.jpg|600px]]

'''UWAGA:''' w instrukcji powyżej celem jest '''wymiana formatu HTML na IIP''', dlatego po zakończeniu widoczny jest '''jeden format'''. Jeśli celem jest dodanie formatu do już istniejącego/istniejących po wykonaniu kroku 8 należy przejść od razu do 11 - opublikować obiekt i zatwierdzić zmiany. W takim przypadku efektem będzie publikacja posiadająca więcej niż jeden format, np.:

[[Plik:Dwa_formaty_efekt.jpg|600px]]

BC publikacje wieloformatowe

2020-11-09T09:21:03Z

Anna Osowska:

== Publikacje wieloformatowe – dodawanie i usuwanie formatów w już istniejących publikacjach w Bibliotece Cyfrowej UWr, Muzeum Cyfrowym UWr oraz Repozytorium UWr ==

System dLibra od wersji 6 umożliwia prezentowanie obiektu z wykorzystaniem kilku różnych formatów. Pełna instrukcja dodawania, usuwania i zmian w obiektach wieloformatowych znajduje się w [https://confluence.man.poznan.pl/community/pages/viewpage.action?pageId=59965737 dokumentacji do 6. generacji systemu dLibra oraz 1. generacji systemu dMuseion].

Poniżej znajduje się instrukcja uwzględniająca przyjęte w BCUWr/RUWr formaty i założenia.

=== Używane formaty i założenia ===

Formaty w BCUWr/RUWr to:

'''DjVu''' (zestaw plików DjVu) - format w którym nowe obiekty nie są już publikowane. Istniejące są utrzymywane w BC. Na ich podstawie został wygenerowany drugi format PDF

'''PDF''' (plik PDF) - obiekt cyfrowy przygotowany w formacie PDF

'''Bitmapa Bmp/jpg''' - jest to mechanizm umożliwiający podłączenie do BC plików graficznych w np. formacie jpg. Wówczas system dLibra sam generuje prezentację obrazów w formie galerii. W naszych warunkach wykorzystywany sporadycznie

'''HTML (Zoomify)''' - nie rozwijana forma prezentacji obrazów w wysokiej rozdzielczości. Jest to jedyny format, który w ramach retrokonwersji cyfrowej jest usuwany z BC UWr i zastępowany strumieniem IIP

'''Audio''' (plik audio) - publikacja zwierająca obiekt dźwiękowy

'''Video''' (plik audiowizualny) - publikacja zwierająca obiekt audiowizualny

'''EPUB''' (plik EPUB) - format książki elektronicznej

'''MOBI''' (plik MOBI) - format książki elektronicznej

'''IIP''' (publikacja linkująca) - standardowa forma prezentacji w BCUWr odnosząca się do wybranej przeglądarki (Seadragon, Mooviewer) oraz wybranego widoku w systemie prezentacyjnym

'''IIIF''' (publikacja linkująca) - publikacja zawierająca link do publikacji w pochodzącej ze zbiorów będących własnością UWr jak i z zewnętrznych zasobów cyfrowych

'''ISSUU''' (publikacja linkująca) - integruje w BC publikacje udostępniane w za pomocą zewnętrznej usługi ISUU

'''MIDAS''' (publikacja linkująca) - integruje w BC publikacje udostępniane w portalu Dziedzictwo Kulturowe

'''MuseScore''' (publikacja linkująca) - integruje w BC publikacje zawierające transkrypcje nutowe udostępniane w za pomocą zewnętrznej usługi [https://musescore.com/wroclaw_university_library MuseScore]

Założenia:

# ''Podstawowym formatem'' prezentacyjnym obiektów jest strumień '''IIP''', dotyczy to zwłaszcza zbiorów specjalnych i zawierających grafikę.
# Obiekty, których warunkiem prezentacji jest udostępnienie formy graficznej oraz rozpoznanej warstwy tekstowej, obecnie podstawowym formatem jest '''PDF'''. Jednak w tym obszarze będą następowały zmiany na rzecz '''udostępniania warstwy tekstowej skojarzonej ze strumieniem IIP'''.
# Format '''DjVu''' jest utrzymywany i wspierany w BC dla publikacji wytworzonych do roku 2015 włącznie. Obecnie nie powstają nowe publikacje w formacie DjVu.
# Obiekty, których opisy i publikacje powstały w ramach projektów [https://dk.bu.uni.wroc.pl/imago/ Imago Silesiae Inferioris Online] oraz [https://dk.bu.uni.wroc.pl/cymelia/ Dziedzictwo Regionu i Europy] posiadają format '''MIDAS''', linkujący do prezentacji obiektów w [https://dk.bu.uni.wroc.pl/ portalu dziedzictwa kulturowego].
# Dla obiektów z Oddziału Zbiorów Muzycznych, posiadających transkrypcje nutowe, stosuje się format '''MuseScore''', kierujący do odpowiednich transkrypcji [https://musescore.com/wroclaw_university_library na platformie MuseScore]
# Filmy, prezentacje, wystawy etc. udostępniane są w formatach, w jakich zostały utworzone - '''audio, video'''.
# Publikacje zamieszczone na platformie '''ISSUU''' posiadają link do bezpośredniej prezentacji.
# Formaty '''EPUB''' i '''MOBI''' stosowane są jako efekty produkcji wydawniczej książki elektronicznej wykorzystywane najczęściej w sytuacjach, gdy autor bądź wydawca dostarczy wytworzoną i przygotowaną w tych formatach publikację.
# '''Bitmapa''' – pliki graficzne w formatach stratnych np. JPG. Jest to ze standardowych narzędzi dLibry. Zasadniczo w BUWr to rozwiązanie nie jest stosowane (poza drobnymi pozasystemowymi wyjątkami).
# '''IIIF''' – publikacja linkująca zawierająca link do publikacji w pochodzącej ze zbiorów będących własnością UWr jak i z zewnętrznych zasobów cyfrowych, której kanałem udostępniania jest tzw. link manifestu udostępnianego w standardzie IIIF Presentation API.
# Format '''HTML''', oznaczający najczęściej prezentację w postaci technologii Zoomify, zgodnie z przyjętym założeniem '''jest sukcesywnie usuwany i zastępowany innymi formatami'''.
# Jeśli obiekt posiada wiele reprezentacji, dla wygody użytkowników wskazane jest zamieszczenie ich wszystkich, '''wybierając jako format domyślny najbardziej charakterystyczny'''. Wyświetla się on wtedy jako pierwszy, bezpośrednio pod miniaturą:

[[Plik:Bcuwr_formaty.jpg|600px]]

=== Skrócona instrukcja dodawania i usuwania formatów na przykładzie obiektu opublikowanego w formacie HTML ===

1. odnaleźć obiekt w systemie dLibra, zaznaczyć Nieopublikowane, wybrać Zatwierdź:

[[Plik:Nieopublikowane.jpg|600px]]

2. kliknąć prawym przyciskiem myszy na nazwie publikacji i wybrać Dodaj/zmień pliki formatów...

[[Plik:Dodaj_zmien_format.jpg|600px]]

3. W nowym oknie wybrać Dodaj link zewn... a następnie wskazać format treści właściwy dla tego, który będzie dodany (w tym przypadku IIP):

[[Plik:Wybor_formatu.jpg|600px]]

4. przejść do IZZ, aby skopiować link do strumienia IIP z kopią cyfrową:

[[Plik:IZZ.jpg|600px]]

[[Plik:Link_IIP.jpg|600px]]

5. wrócić do dLibry i wkleić link w pole Link główny, poniżej wybrać Wyświetl w ramce i kliknąć Kopiuj link główny. Zatwierdzić przez OK.

[[Plik:Link_IIP_dlibra.jpg|600px]]

6. zaznaczyć IIP jako domyślny format, przejść Dalej.

[[Plik:Domyslny_format.jpg|600px]]

7. W następnym oknie rozpocząć przesyłanie plików przez kliknięcie Start, a po zakończeniu operacji wybrać Zakończ, aby zamknąć okno.

8. Wskutek wykonanych kroków 1-7 publikacja ma w tej chwili 2 formaty. Jeśli w kroku 6 nie wybrano formatu domyślnego, można go wybrać w sekcji Formaty:

[[Plik:Dwa_formaty.jpg|600px]]

9. Aby usunąć format HTML należy ponownie kliknąć prawym przyciskiem myszy na nazwie publikacji i wybrać Usuń formaty...

[[Plik:Usun_formaty.jpg|600px]]

10. W nowym okienku zaznaczyć format do usunięcia i zatwierdzić OK:

[[Plik:Usun_formaty_wybor.jpg|400px]]

11. W zależności od wielkości plików operacja może potrwać krócej lub dłużej. Po jej ukończeniu w Formatach będzie widoczny już tylko format IIP, o pomyślności procesu świadczy także zmiana w sekcji Informacje techniczne w polu Rozmiar plików. Na koniec należy zaznaczyć Opublikowane i zatwierdzić zmiany:

[[Plik:Opublikowane.jpg|600px]]

'''UWAGA:''' w instrukcji powyżej celem jest '''wymiana formatu HTML na IIP''', dlatego po zakończeniu widoczny jest '''jeden format'''. Jeśli celem jest dodanie formatu do już istniejącego/istniejących po wykonaniu kroku 8 należy przejść od razu do 11 - opublikować obiekt i zatwierdzić zmiany. W takim przypadku efektem będzie publikacja posiadająca więcej niż jeden format, np.:

[[Plik:Dwa_formaty_efekt.jpg|600px]]

BC publikacje wieloformatowe

2020-11-09T09:13:54Z

Anna Osowska:

== Publikacje wieloformatowe – dodawanie i usuwanie formatów w już istniejących publikacjach w Bibliotece Cyfrowej UWr, Muzeum Cyfrowym UWr oraz Repozytorium UWr ==

System dLibra od wersji 6 umożliwia prezentowanie obiektu z wykorzystaniem kilku różnych formatów. Pełna instrukcja dodawania, usuwania i zmian w obiektach wieloformatowych znajduje się w [https://confluence.man.poznan.pl/community/pages/viewpage.action?pageId=59965737 dokumentacji do 6. generacji systemu dLibra oraz 1. generacji systemu dMuseion].

Poniżej znajduje się instrukcja uwzględniająca przyjęte w BCUWr/RUWr formaty i założenia.

=== Używane formaty i założenia ===

Formaty w BCUWr/RUWr to:

'''DjVu''' (zestaw plików DjVu) - format w którym nowe obiekty nie są już publikowane. Istniejące są utrzymywane w BC. Na ich podstawie został wygenerowany drugi format PDF

'''PDF''' (plik PDF) - obiekt cyfrowy przygotowany w formacie PDF

'''Bitmapa Bmp/jpg''' - jest to mechanizm umożliwiający podłączenie do BC plików graficznych w np. formacie jpg. Wówczas system dLibra sam generuje prezentację obrazów w formie galerii. W naszych warunkach wykorzystywany sporadycznie

'''HTML (Zoomify)''' - nie rozwijana forma prezentacji obrazów w wysokiej rozdzielczości. Jest to jedyny format, który w ramach retrokonwersji cyfrowej jest usuwany z BC UWr i zastępowany strumieniem IIP

'''Audio''' (plik audio) - publikacja zwierająca obiekt dźwiękowy

'''Video''' (plik audiowizualny) - publikacja zwierająca obiekt audiowizualny

'''EPUB''' (plik EPUB) - format książki elektronicznej

'''MOBI''' (plik MOBI) - format książki elektronicznej

'''IIP''' (publikacja linkująca) - standardowa forma prezentacji w BCUWr odnosząca się do wybranej przeglądarki (Seadragon, Mooviewer) oraz wybranego widoku w systemie prezentacyjnym

'''IIIF''' (publikacja linkująca) - publikacja zawierająca link do publikacji w pochodzącej ze zbiorów będących własnością UWr jak i z zewnętrznych zasobów cyfrowych

'''ISSUU''' (publikacja linkująca) - integruje w BC publikacje udostępniane w za pomocą zewnętrznej usługi ISUU

'''MIDAS''' (publikacja linkująca) - integruje w BC publikacje udostępniane w portalu Dziedzictwo Kulturowe

'''MuseScore''' (publikacja linkująca) - integruje w BC publikacje zawierające transkrypcje nutowe udostępniane w za pomocą zewnętrznej usługi [https://musescore.com/wroclaw_university_library MuseScore]

Założenia:

# Podstawowym formatem prezentacyjnym obiektów jest strumień '''IIP''', dotyczy to zwłaszcza zbiorów specjalnych i zawierających grafikę.
# Obiekty, których warunkiem prezentacji jest udostępnienie formy graficznej oraz rozpoznanej warstwy tekstowej, obecnie podstawowym formatem jest '''PDF'''. Jednak w tym obszarze będą następowały zmiany na rzecz '''udostępniania warstwy tekstowej skojarzonej ze strumieniem IIP'''.
# Format '''DjVu''' jest utrzymywany i wspierany w BC dla publikacji wytworzonych do roku 2015 włącznie. Obecnie nie powstają nowe publikacje w formacie DjVu.
# Obiekty, których opisy i publikacje powstały w ramach projektów [https://dk.bu.uni.wroc.pl/imago/ Imago Silesiae Inferioris Online] oraz [https://dk.bu.uni.wroc.pl/cymelia/ Dziedzictwo Regionu i Europy] posiadają format '''MIDAS''', linkujący do prezentacji obiektów w [https://dk.bu.uni.wroc.pl/ portalu dziedzictwa kulturowego].
# Dla obiektów z Oddziału Zbiorów Muzycznych, posiadających transkrypcje nutowe, stosuje się format '''MuseScore''', kierujący do odpowiednich transkrypcji [https://musescore.com/wroclaw_university_library na platformie MuseScore]
# Filmy, prezentacje, wystawy etc. udostępniane są w formatach, w jakich zostały utworzone - '''audio, video'''.
# Publikacje zamieszczone na platformie '''ISSUU''' posiadają link do bezpośredniej prezentacji.
# Formaty '''EPUB''' i '''MOBI''' stosowane są jako efekty produkcji wydawniczej książki elektronicznej wykorzystywane najczęściej w sytuacjach, gdy autor bądź wydawca dostarczy wytworzoną i przygotowaną w tych formatach publikację.
# '''Bitmapa''' – pliki graficzne w formatach stratnych np. JPG. Jest to ze standardowych narzędzi dLibry. Zasadniczo w BUWr to rozwiązanie nie jest stosowane (poza drobnymi pozasystemowymi wyjątkami).
# '''IIIF''' – publikacja linkująca zawierająca link do publikacji w pochodzącej ze zbiorów będących własnością UWr jak i z zewnętrznych zasobów cyfrowych, której kanałem udostępniania jest tzw. link manifestu udostępnianego w standardzie IIIF Presentation API.
# Format '''HTML''', oznaczający najczęściej prezentację w postaci technologii Zoomify, zgodnie z przyjętym założeniem '''jest sukcesywnie usuwany i zastępowany innymi formatami'''.
# Jeśli obiekt posiada wiele reprezentacji, dla wygody użytkowników wskazane jest zamieszczenie ich wszystkich, '''wybierając jako format domyślny najbardziej charakterystyczny'''. Wyświetla się on wtedy jako pierwszy, bezpośrednio pod miniaturą:

[[Plik:Bcuwr_formaty.jpg|600px]]

=== Skrócona instrukcja dodawania i usuwania formatów na przykładzie obiektu opublikowanego w formacie HTML ===

1. odnaleźć obiekt w systemie dLibra, zaznaczyć Nieopublikowane, wybrać Zatwierdź:

[[Plik:Nieopublikowane.jpg|600px]]

2. kliknąć prawym przyciskiem myszy na nazwie publikacji i wybrać Dodaj/zmień pliki formatów...

[[Plik:Dodaj_zmien_format.jpg|600px]]

3. W nowym oknie wybrać Dodaj link zewn... a następnie wskazać format treści właściwy dla tego, który będzie dodany (w tym przypadku IIP):

[[Plik:Wybor_formatu.jpg|600px]]

4. przejść do IZZ, aby skopiować link do strumienia IIP z kopią cyfrową:

[[Plik:IZZ.jpg|600px]]

[[Plik:Link_IIP.jpg|600px]]

5. wrócić do dLibry i wkleić link w pole Link główny, poniżej wybrać Wyświetl w ramce i kliknąć Kopiuj link główny. Zatwierdzić przez OK.

[[Plik:Link_IIP_dlibra.jpg|600px]]

6. zaznaczyć IIP jako domyślny format, przejść Dalej.

[[Plik:Domyslny_format.jpg|600px]]

7. W następnym oknie rozpocząć przesyłanie plików przez kliknięcie Start, a po zakończeniu operacji wybrać Zakończ, aby zamknąć okno.

8. Wskutek wykonanych kroków 1-7 publikacja ma w tej chwili 2 formaty. Jeśli w kroku 6 nie wybrano formatu domyślnego, można go wybrać w sekcji Formaty:

[[Plik:Dwa_formaty.jpg|600px]]

9. Aby usunąć format HTML należy ponownie kliknąć prawym przyciskiem myszy na nazwie publikacji i wybrać Usuń formaty...

[[Plik:Usun_formaty.jpg|600px]]

10. W nowym okienku zaznaczyć format do usunięcia i zatwierdzić OK:

[[Plik:Usun_formaty_wybor.jpg|400px]]

11. W zależności od wielkości plików operacja może potrwać krócej lub dłużej. Po jej ukończeniu w Formatach będzie widoczny już tylko format IIP, o pomyślności procesu świadczy także zmiana w sekcji Informacje techniczne w polu Rozmiar plików. Na koniec należy zaznaczyć Opublikowane i zatwierdzić zmiany:

[[Plik:Opublikowane.jpg|600px]]

'''UWAGA:''' w instrukcji powyżej celem jest '''wymiana formatu HTML na IIP''', dlatego po zakończeniu widoczny jest '''jeden format'''. Jeśli celem jest dodanie formatu do już istniejącego/istniejących po wykonaniu kroku 8 należy przejść od razu do 11 - opublikować obiekt i zatwierdzić zmiany. W takim przypadku efektem będzie publikacja posiadająca więcej niż jeden format, np.:

[[Plik:Dwa_formaty_efekt.jpg|600px]]

BC publikacje wieloformatowe

2020-11-09T09:08:13Z

Anna Osowska:

== Publikacje wieloformatowe – dodawanie i usuwanie formatów w już istniejących publikacjach w Bibliotece Cyfrowej UWr, Muzeum Cyfrowym UWr oraz Repozytorium UWr ==

System dLibra od wersji 6 umożliwia prezentowanie obiektu z wykorzystaniem kilku różnych formatów. Pełna instrukcja dodawania, usuwania i zmian w obiektach wieloformatowych znajduje się w [https://confluence.man.poznan.pl/community/pages/viewpage.action?pageId=59965737 dokumentacji do 6. generacji systemu dLibra oraz 1. generacji systemu dMuseion].

Poniżej znajduje się instrukcja uwzględniająca przyjęte w BCUWr/RUWr formaty i założenia.

=== Używane formaty i założenia ===

Formaty w BCUWr/RUWr to:

'''DjVu''' (zestaw plików DjVu) - format w którym nowe obiekty nie są już publikowane. Istniejące są utrzymywane w BC. Na ich podstawie został wygenerowany drugi format PDF

'''PDF''' (plik PDF) - obiekt cyfrowy przygotowany w formacie PDF

'''Bitmapa Bmp/jpg''' - jest to mechanizm umożliwiający podłączenie do BC plików graficznych w np. formacie jpg. Wówczas system dLibra sam generuje prezentację obrazów w formie galerii. W naszych warunkach wykorzystywany sporadycznie

'''HTML (Zoomify)''' - nie rozwijana forma prezentacji obrazów w wysokiej rozdzielczości. Jest to jedyny format, który w ramach retrokonwersji cyfrowej jest usuwany z BC UWr i zastępowany strumieniem IIP

'''Audio''' (plik audio) - publikacja zwierająca obiekt dźwiękowy

'''Video''' (plik audiowizualny) - publikacja zwierająca obiekt audiowizualny

'''EPUB''' (plik EPUB) - format książki elektronicznej

'''MOBI''' (plik MOBI) - format książki elektronicznej

'''IIP''' (publikacja linkująca) - standardowa forma prezentacji w BCUWr odnosząca się do wybranej przeglądarki (Seadragon, Mooviewer) oraz wybranego widoku w systemie prezentacyjnym

'''IIIF''' (publikacja linkująca) - publikacja zawierająca link do publikacji w pochodzącej ze zbiorów będących własnością UWr jak i z zewnętrznych zasobów cyfrowych

'''ISSUU''' (publikacja linkująca) - integruje w BC publikacje udostępniane w za pomocą zewnętrznej usługi ISUU

'''MIDAS''' (publikacja linkująca) - integruje w BC publikacje udostępniane w portalu Dziedzictwo Kulturowe

'''MuseScore''' (publikacja linkująca) - integruje w BC publikacje zawierające transkrypcje nutowe udostępniane w za pomocą zewnętrznej usługi [https://musescore.com/wroclaw_university_library MuseScore]

Założenia:

# Podstawowym formatem prezentacyjnym obiektów jest strumień '''IIP''', dotyczy to zwłaszcza zbiorów specjalnych i zawierających grafikę.
# Obiekty, których warunkiem prezentacji jest udostępnienie formy graficznej oraz rozpoznanej warstwy tekstowej, obecnie podstawowym formatem jest '''PDF'''. Jednak w tym obszarze będą następowały zmiany na rzecz '''udostępniania warstwy tekstowej skojarzonej ze strumieniem IIP'''.
# Format '''DjVu''' jest utrzymywany i wspierany w BC dla publikacji wytworzonych do roku 2015 włącznie. Obecnie nie powstają nowe publikacje w formacie DjVu.
# Obiekty, których opisy i publikacje powstały w ramach projektów [https://dk.bu.uni.wroc.pl/imago/ Imago Silesiae Inferioris Online] oraz [https://dk.bu.uni.wroc.pl/cymelia/ Dziedzictwo Regionu i Europy] posiadają format '''MIDAS''', linkujący do prezentacji obiektów w [https://dk.bu.uni.wroc.pl/ portalu dziedzictwa kulturowego].
# Dla obiektów z Oddziału Zbiorów Muzycznych, posiadających transkrypcje nutowe, stosuje się format '''MuseScore''', kierujący do odpowiednich transkrypcji [https://musescore.com/wroclaw_university_library na platformie MuseScore]
# Filmy, prezentacje, wystawy etc. udostępniane są w formatach, w jakich zostały utworzone - '''audio, video'''.
# Publikacje zamieszczone na platformie '''ISSUU''' posiadają link do bezpośredniej prezentacji.
# Formaty '''EPUB''' i '''MOBI''' stosowane są jako efekty produkcji wydawniczej książki elektronicznej wykorzystywane najczęściej w sytuacjach, gdy autor bądź wydawca dostarczy wytworzoną i przygotowaną w tych formatach publikację.
# '''Bitmapa''' – pliki graficzne w formatach stratnych np. JPG. Jest to ze standardowych narzędzi dLibry. Zasadniczo w BUWr to rozwiązanie nie jest stosowane (poza drobnymi pozasystemowymi wyjątkami).
# '''IIIF''' – publikacja linkująca zawierająca link do publikacji w pochodzącej ze zbiorów będących własnością UWr jak i z zewnętrznych zasobów cyfrowych, której kanałem udostępniania jest tzw. link manifestu udostępnianego w standardzie IIIF Presentation API.
# Format '''HTML''', oznaczający najczęściej prezentację w postaci technologii Zoomify, zgodnie z przyjętym założeniem '''jest sukcesywnie usuwany i zastępowany innymi formatami'''.
# Jeśli obiekt posiada wiele reprezentacji, dla wygody użytkowników wskazane jest zamieszczenie ich wszystkich, '''wybierając jako format domyślny najbardziej charakterystyczny'''. Wyświetla się on wtedy jako pierwszy, bezpośrednio pod miniaturą:

[[Plik:Bcuwr_formaty.jpg|600px]]

=== Skrócona instrukcja dodawania i usuwania formatów na przykładzie obiektu opublikowanego w formacie HTML ===

1. odnaleźć obiekt w systemie dLibra, zaznaczyć Nieopublikowane, wybrać Zatwierdź:

[[Plik:Nieopublikowane.jpg|600px]]

2. kliknąć prawym przyciskiem myszy na nazwie publikacji i wybrać Dodaj/zmień pliki formatów...

[[Plik:Dodaj_zmien_format.jpg|600px]]

3. W nowym oknie wybrać Dodaj link zewn... a następnie wskazać format treści właściwy dla tego, który będzie dodany (w tym przypadku IIP):

[[Plik:Wybor_formatu.jpg|600px]]

4. przejść do IZZ, aby skopiować link do strumienia IIP z kopią cyfrową:

[[Plik:IZZ.jpg|600px]]

[[Plik:Link_IIP.jpg|600px]]

5. wrócić do dLibry i wkleić link w pole Link główny, poniżej wybrać Wyświetl w ramce i kliknąć Kopiuj link główny. Zatwierdzić przez OK.

[[Plik:Link_IIP_dlibra.jpg|600px]]

6. zaznaczyć IIP jako domyślny format, przejść Dalej.

[[Plik:Domyslny_format.jpg|600px]]

7. W następnym oknie rozpocząć przesyłanie plików przez kliknięcie Start, a po zakończeniu operacji wybrać Zakończ, aby zamknąć okno.

8. Wskutek wykonanych kroków 1-7 publikacja ma w tej chwili 2 formaty. Jeśli w kroku 6 nie wybrano formatu domyślnego, można go wybrać w sekcji Formaty:

[[Plik:Dwa_formaty.jpg|600px]]

9. Aby usunąć format HTML należy ponownie kliknąć prawym przyciskiem myszy na nazwie publikacji i wybrać Usuń formaty...

[[Plik:Usun_formaty.jpg|600px]]

10. W nowym okienku zaznaczyć format do usunięcia i zatwierdzić OK:

[[Plik:Usun_formaty_wybor.jpg|600px]]

11. W zależności od wielkości plików operacja może potrwać krócej lub dłużej. Po jej ukończeniu w Formatach będzie widoczny już tylko format IIP, o pomyślności procesu świadczy także zmiana w sekcji Informacje techniczne w polu Rozmiar plików. Na koniec należy zaznaczyć Opublikowane i zatwierdzić zmiany:

[[Plik:Opublikowane.jpg|600px]]

UWAGA: w instrukcji powyżej celem jest '''wymiana formatu HTML na IIP''', dlatego po zakończeniu widoczny jest '''jeden format'''. Jeśli celem jest dodanie formatu do już istniejącego/istniejących po wykonaniu kroku 8 należy przejść od razu do 11 - opublikować obiekt i zatwierdzić zmiany. W takim przypadku efektem będzie publikacja posiadająca więcej niż jeden format, np.:

[[Plik:Dwa_formaty_efekt.jpg|600px]]

BC publikacje wieloformatowe

2020-11-09T08:54:26Z

Anna Osowska:

BC publikacje wieloformatowe

2020-11-09T08:47:56Z

Anna Osowska:

BC publikacje wieloformatowe

2020-11-09T08:38:06Z

Anna Osowska: Utworzono nową stronę "== Publikacje wieloformatowe – dodawanie i usuwanie formatów w już istniejących publikacjach w Bibliotece Cyfrowej UWr, Muzeum Cyfrowym UWr oraz Repozytorium UWr ==..."

Plik:Dwa formaty efekt.jpg

2020-11-09T08:27:15Z

Anna Osowska:

Plik:Opublikowane.jpg

2020-11-09T08:27:03Z

Anna Osowska:

Plik:Usun formaty wybor.jpg

2020-11-09T08:26:36Z

Anna Osowska:

Plik:Usun formaty.jpg

2020-11-09T08:26:22Z

Anna Osowska: